Νοέμβριος 1674. Η περιτειχισμένη Αθήνα, όπως φαίνεται πανοραμικά από τους πρόποδες του Λυκαβηττού. Στο κέντρο του πίνακα, ο μαρκήσιος Νουαντέλ, κρατώντας το καπέλο του, κοιτάζει προς τ’ αριστερά. Τον υποδέχεται ο Τούρκος επίσημος. Αριστερά, έξω από τα τείχη, διακρίνονται οι 17 Στύλοι του Ολυμπίου Διός και η Σωτήρα του Λυκόδημου (η σημερινή ρώσικη εκκλησία).
Πανόραμα της Αθήνας του 1674 – Η πρώτη ρεαλιστική απεικόνιση της πόλης και η τελευταία απεικόνιση του Παρθενώνα πριν καταστραφεί.
Αναφερθήκαμε πρόσφατα στον μαρκήσιο ντε Νουαντέλ (Charles Marie-Francois Olier, marquis de Nointel), πρεσβευτή του Λουδοβίκου ΙΔ΄ στην Κωνσταντινούπολη, που τίμησε την πατρίδα μας –επαρχία της οθωμανικής αυτοκρατορίας τότε– με τη φανταχτερή παρουσία του και, αφού μας ξαλάφρωσε από διάφορες αρχαιότητες, ανέπεμψε χλιδάτες προσευχές στον ύψιστο.
Έργο των Στιούαρτ και Ρεβέτ 1751-1753 απεικονίζει τον βοεβόδα της Αθήνας, που έχει βγει για κυνήγι, να περνάει με τη συνοδεία του από την Παναγιά στην Πέτρα. Δεξιά η τρίτοξη γέφυρα μπροστά από τον χώρο του σταδίου στον λόφο του Αρδηττού .Η «Παναγία στην Πέτρα» στην Αθήνα ήταν η χριστιανική ονομασία του αρχαίου Ναού της Αγροτέρας Αρτέμιδος, που βρισκόταν στην περιοχή του Ιλισού (κοντά στο σημερινό Καλλιμάρμαρο). Ο ιωνικός ναός του 5ου π.Χ. αιώνα μετατράπηκε σε εκκλησία τον 7ο αιώνα, αλλά δυστυχώς κατεδαφίστηκε.
Ο μαρκήσιος ντε Νουαντέλ ξεκίνησε μία περιοδεία από την Κωνσταντινούπολη, το 1673. Πέρασε από Χίο, Κυκλάδες, Παλαιστίνη και Αίγυπτο. Αποστολή του ήταν να αποκομίσει αρχαιότητες. Ύστερα από ενάμιση χρόνο, τον Νοέμβριο του 1764, έφτασε στον τελευταίο σταθμό του ταξιδιού του, στην Αθήνα.
Σκίτσο από τον Μπάμπιν και δημοσιεύτηκε από τον Σπον (1672-1676)
Απόδοση από την ΑΙ sketched by Babin and published by Spon 1672-1676
Ο Νουαντέλ ήταν ο τελευταίος περιηγητής που είδε τον Παρθενώνα ατόφιο. “Θησαυρό των θαυμάτων” τον χαρακτηρίζει σε επιστολή της 17ης Δεκεμβρίου 1674. Τον Σεπτέμβριο του 1687, μία οβίδα από το στράτευμα του Βενετσιάνου Μοροζίνι, προκάλεσε τεράστιες και ανεπανόρθωτες ζημιές στον Παρθενώνα.
Βιογραφικό του μαρκήσιου Νουαντέλ από την Εγκυκλοπαίδεια του Ηλίου.
Η περιοδεία του μαρκήσιου ήταν υπερβολικά πολυέξοδη και τα χρέη που δημιούργησε ήταν τεράστια. Ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ αρνήθηκε να τα καλύψει και τον ανακάλεσε το 1680.Το ταξίδι του άρχισε στις 23 Σεπτεμβρίου 1673 από την Κωνσταντινούπολη, με μια γαλιότα 32 κουπιών. Το δρομολόγιό του: Τένεδος, Λέσβος, Χίος, Κυκλάδες. Ο Νουαντέλ ήταν αδίστακτος. Προσέλαβε κουρσάρους στην ακολουθία του! Στη γαλιότα του υπήρχαν τυχοδιώκτες και πειρατές απ’ όλη την Ευρώπη, που διασκέδαζαν με Ιησουίτες και Καπουτσίνους ιεραπόστολους!
Βασική επιδίωξη του Νουαντέλ, ήταν η συγκέντρωση και αρπαγή αρχαιολογικών θησαυρών. Είχε δεκάδες εργάτες, για να αποσπούν και να μεταφέρουν στο καράβι τα αρχαία που έβαζε στο μάτι. Ετσι λοιπόν το 1673 συναντάμε στα Αιγαιοπελαγίτικα νερά το καράβι του Γάλλου πρεσβευτή της Κωνσταντινουπόλεως Φραγκίσκου Ολιέ Μαρκησίου ντε Νουαντέλ, να κατευθύνεται στις Κυκλάδες με συνοδεία τιμητική από πειρατικά πλοία. Θέαμα καθόλου παράξενο για την εποχή.
Λέγεται ότι πολλές φορές στη γ α λ ι ό τ α του Μαρκήσιου, υπήρχαν κακοποιά στοιχεία της θάλασσας από όλα τα ευρωπαϊκά έθνη που συνδιασκέδαζαν με Ιησουίτες και Καπουτσίνους ιεραπόστολους, μια και τα συμφέροντα ήταν κοινά.
Ήταν εχθρός του ελληνισμού και της ορθοδοξίας και είχε υπό την προστασία του, τους δυτικούς πειρατές που αποτελούσαν μάστιγα για τους Έλληνες νησιώτες.
Από τον διορισμό του στην Κωνσταντινούπολη, ως την επιστροφή του στη Γαλλία, τον συνόδευε ένας Γάλλος ζωγράφος, ο Ζακ Καρί (Jaques Carrey), ο οποίος εργαζόταν ακατάπαυστα ζωγραφίζοντας εκ του φυσικού πόλεις, μνημεία, τελετές, τοπικές γιορτές, έθιμα. Αυτός ο ζωγράφος μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα, γιατί απεικονίζοντας την υποδοχή του μαρκήσιου στην Αθήνα, και μάλιστα σε ελαιογραφία τεραστίων διαστάσεων, δημιούργησε ένα έργο τέχνης με μεγάλη ιστορική αξία:
Η αρχική φωτογραφία επεξεργασμένη για καθαρότητα από ΑΙ -Νοέμβριος 1674. Η περιτειχισμένη Αθήνα, όπως φαίνεται πανοραμικά από τους πρόποδες του Λυκαβηττού. Στο κέντρο του πίνακα, ο μαρκήσιος Νουαντέλ, κρατώντας το καπέλο του, κοιτάζει προς τ’ αριστερά. Τον υποδέχεται ο Τούρκος επίσημος. Αριστερά, έξω από τα τείχη, διακρίνονται οι 17 Στύλοι του Ολυμπίου Διός και η Σωτήρα του Λυκόδημου (η σημερινή ρώσικη εκκλησία).
Άποψη της Αθήνας στα 1674. Ελαιογραφία που ετοιμάστηκε για τον Μαρκήσιο ντε Νουαντέλ, με αφορμή την επίσκεψη του στην Αθήνα. Σήμερα φυλάσσεται στο Μουσείο του Σαρτρ. Χρονολογία έκδοσης 1898
Δωροδοκώντας τον αγά της Αθήνας με ένα ύφασμα, καφέ και δώδεκα παχιές χήνες, ο Νουαντέλ κατάφερε να εξασφαλίσει άδεια στον ζωγράφο που τον συνόδευε να φιλοτεχνήσει τα γλυπτά του ναού, έχοντας την προστασία της φρουράς. Ο ζωγράφος, ο Γάλλος Jacques Carrey ή ένας άγνωστος Φλαμανδός, έχοντας άγνοια της αρχαίας τέχνης, φιλοτέχνησε σε 15 μέρες, περίπου 200 φιγούρες από διαζώματα, μετόπες και ζωφόρους. Παρά τις ατέλειές τους, αποτελούν σημαντική μαρτυρία. Από την Ακρόπολη ο Νουαντέλ δεν μπόρεσε να πάρει κάτι. Αρκέστηκε σε ένα γλυπτό από την πόλη της Αθήνας, το οποίο προστέθηκε σε δεκάδες αγάλματα, ανάγλυφα, βάθρα, επιγραφές, πλάκες, στήλες, νομίσματα, αρχαία χειρόγραφα και όπλα που άρπαξε από την Ελλάδα και τα έστειλε στην πατρίδα του…
Louis-Francois Edward Cassas Ναός Ολυμπίου Διός ο Γάλλος Πρέσβης (1784-1791) στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, στον Ναό του Ολυμπίου Διός, όπου μέλη της συνοδείας του μελετούν αρχαιολογικά ευρήματα επί τόπου.
Ο Ζακ Καρί (Jaques Carrey)...
• Απέδωσε εκ του φυσικού και με ακρίβεια την πανοραμική εικόνα μιας πόλης που η Δύση πίστευε πως είχε χαθεί. Ακόμα και το όνομα της Αθήνας είχε ξεχαστεί. Για τους ξένους ήταν το χωριό Σετίνα.
• Απεικόνισε τον Παρθενώνα ακέραιο. Σε δεκατρία χρόνια, στις 26 Σεπτεμβρίου του 1687, ο Παρθενώνας θα υποστεί τεράστιες καταστροφές από οβίδα των Βενετών υπό τον Μοροζίνι. Η έκταση της καταστροφής οφειλόταν στο ότι Παρθενώνας είχε μετατραπεί σε πυριτιδαποθήκη.
Και τα Προπύλαια είχαν μετατραπεί σε πυριτιδαποθήκη, γι’ αυτό κι ένας κεραυνός που έπεσε στο μνημείο το 1640, το ανατίναξε.
Το σχέδιο αυτό αποτελεί τη μοναδική λεπτομερή οπτική καταγραφή των αετωμάτων λίγα μόλις χρόνια πριν ο ναός υποστεί τη μεγαλύτερη καταστροφή στην ιστορία του (1687).
Σκίτσο του Jacques Carrey - Δυτική πρόσοψη Παρθενώνα
Λόγω της ιστορικής του σημασίας, αντίγραφο του πίνακα υπάρχει στο Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών. Το πρωτότυπο βρίσκεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Σαρτρ.
Μεταξύ των δύο καταστροφών του μνημείου, σε διάστημα δύο εβδομάδων, ο Ζακ Καρί ( Jacques Carrey) έφτιαξε πενήντα πέντε ακριβή σκίτσα γλυπτών του Παρθενώνα, και αποτύπωσε κάποια από αυτά που καταστράφηκαν αργότερα, κατά τον βομβαρδισμό του 1687.
Ακολουθούν σκίτσα του 1674 διασωθέντα του Jacques Carrey
Σχέδιο του Ζακ Καρί ( Jacques Carrey) το 1674 από την νότια μετόπη του Παρθενώνα η μάχη Κενταύρων και Λαπήθων
Απόδοση της άνω φωτογραφίας με την ΑΙ
Λεπτομέρεια της νότιας πρόσοψης του Παρθενώνα
Απόδοση της άνω φωτογραφίας με την ΑΙ
Λεπτομέρεια γλυπτού από την βόρεια πλευρά του Παρθενώνα
Πηγές ενδεικτικά
- Corrard de Breban, Recherches Jacques Carrey, pentre troyen, Mémoires de la Société Académique de l'Aube, 1864. p. 77-91
- H. Omont, Athenes au XVIIe siecle. Dessins des sculptures du Parthenon attribues a Jacques Carrey et conservès à la Bibltothèque Nationale, accompagnès de vues et plans d Athènes et de l'Acropole., Paris, 1898
- R. Heberdey: Untersuchungen zu den Zeichnungen Jacques Carrey's, Jhft. Österreich. Archäol. Inst. Wien, xxxi (1939), pp. 96–141
- T. Bowie and D. Thimme, The Carrey Drawings of the Parthenon Sculptures, Bloomington, Indiana University Press, 1971
- Ειρήνη Αποστόλου: Jacques Carrey (1649-1726) et ses dessins orientaux: un artiste troyen au service de l'ambassadeur de France à la Sublime Porte. In: Bulletin de la Société de l'histoire de l'art français, 2001, S. 63-87
- ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΥ, “ΞΕΝΟΙ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, 1500-1700”, ΤΟΜΟΣ A2, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΙΡΟΓΑ
ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ
