Τα εκθέματα μας λένε ιστορίες...Το άγαλμα της Ιουλίας Ακύλιας Σεβήρας.



Τα εκθέματα μας λένε ιστορίες ενώ μερικές φορές μας κάνουν να δημιουργούμε εμείς ιστορίες.
Στις φωτογραφίες έχουμε το άγαλμα της Ιουλίας Ακύλιας Σεβήρας. Δεν θα επεκταθώ στις καταπληκτικές λεπτομέρειες (δηλώνω ερωτευμένη με την κόμη, χαρακτηριστικό της δυναστείας των Σεβηρων) αλλά προσπάθησα να φανταστώ μέσα από τα μάτια της στο πληγωμένο και σπασμένο πρόσωπο, τι έχει δει, τι έχει ακούσει, τι έχει ακούσει. 

Αν κάτι κάνει εντύπωση με την πρώτη ματιά στο άγαλμα, αυτό είναι το παραμορφωμένο του πρόσωπο. Σύμφωνα με τα ανασκαφικά δεδομένα, το άγαλμα υπέστη αυτό το τραύμα εξαιτίας πυρκαγιάς στο κτήριο στο οποίο βρισκόταν. Θα μπορούσε όμως να έχει κατακρεουργηθεί επί τούτου, από την οργή ανθρώπων της εποχής; 



Η Ιουλία Ακυληία Σεβήρα ήταν η δεύτερη και τέταρτη γυναίκα του Ελαγάαβαλου, γεγονός που από μόνο του ακούγεται περίεργο. Πώς και γιατί δεύτερη ΚΑΙ τέταρτη; Η Ιουλία ανήκε στις Εστιάδες ( ή Βεστιάδες) Παρθένες, οι οποίες ήταν ιέρειες της Βέστας, θεάς της οικογενειακής εστίας. Ούσα Εστιάδα Παρθένα, η Ιουλία είχε δώσει τριακονταετή όρκο αγαμίας.


Συνεπώς, με τον γάμο της με τον Ελαγάβαλο, ο όρκος αυτός σπάει και έχουμε ένα τρομερό σκάνδαλο της εποχής. Φυσικά, σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειωθεί ότι ο γάμος αυτός έγινε για θρησκευτικούς λόγους, καθώς ο Ελαγαβαλος πίστευε στον Θεό Ήλιο και θεωρούσε ότι μέσω αυτής της ενωσης , συμβολίζεται ο γάμος του με την Θεά Βέστα. 

Η Ιουλία Ακυλία Σεβήρα, κόρη του Quintus Aquilius, ανήκε στις Εστιάδες Παρθένες, αλλιώς τις Βεσταλίνες (Βέστα = Εστία), γι’ αυτό και ο γάμος της με τον Ελαγάβαλο θεωρήθηκε σκάνδαλο της εποχής, αφού παραβίαζε τον τριακονταετή όρκο αγαμίας των «Εστιάδων Παρθένων». Θεωρείται ότι υπήρχαν θρησκευτικοί λόγοι για τον γάμο αυτό, επειδή ο Ελαγάβαλος πίστευε στον Θεό Ήλιο της Ανατολής (El-Gabal) και ο γάμος του αυτός συμβόλιζε το γάμο του θεού με την Εστία. Ο γάμος ανακλήθηκε γρήγορα και ο Ελαγάβαλος εξαναγκάστηκε, σχεδόν, να παντρευτεί την Άννια Φαυστίνα. Σύντομα, όμως, χώρισε και έφερε πίσω, ως σύζυγό του, την Ιουλία Ακυλία, υποστηρίζοντας πως το αρχικό διαζύγιο ήταν άκυρο. Έμειναν μαζί μέχρι τη δολοφονία του το 222 μ.Χ., χωρίς να μαρτυρείται, απαραίτητα, πίστη ή έρωτας.


Το χάλκινο άγαλμα της ρωμαϊκής περιόδου, που αναπαριστά την Ιουλία Ακυλία, αυτοκράτειρα της Ρώμης, δεύτερη και τέταρτη σύζυγο του Μάρκου Αυρήλιου Αντωνίνου Αύγουστου (Marcus Aurelius Antoninus, 203-222 μ.Χ.), γνωστού, κοινώς, ως Ηλιογάβαλου ή Ελαγάβαλου (Heliogabalus ή Elagabalus), Ρωμαίου αυτοκράτορα της δυναστείας των Σεβήρων.

Εξαιτίας του προαναφερθέντος σκανδάλου, ο γάμος τους ανακαλείται και ο Ελαγαβαλος αναγκάζεται να νυμφευτει την τρίτη του γυναίκα Αννια Φαυστινα. Spoiler alert, το ζευγάρι μας χωρίζει σύντομα για να επιστρέψει η Ιουλία και να παντρευτούν με τον Ελαγαβαλο ξανά, μένοντας παντρεμένοι μέχρι και την δολοφονία του το 222μ.Χ.

Το άγαλμα της Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας, βρέθηκε κατά τις ανασκαφές του 1964 από τον Χρύσανθο Χρήστου, στο μνημειακό στωικό οικοδόμημα της Ακρόπολης της Αρχαίας Σπάρτης, σε ύπτια θέση, σε εσωτερική γωνία του οικοδομήματος. Η γυναίκα φορά χιτώνα και ιμάτιο, προβάλλει ελαφρά το δεξιό πόδι και το χέρι της είναι στραμμένο με την παλάμη προς τα πάνω, σε θέση ικεσίας. Ο τύπος της κόμμωσης είναι χαρακτηριστικός για τη δυναστεία των Σεβήρων και θα έφερε στεφάνη.


Για την Ιουλία Ακυρια Σεβηρα δεν έχουμε μαρτυρίες damnatio memoriae (καταδίκη της μνήμης) , συνεπώς υπερισχύει η άποψη ότι η φθορά είναι αποτέλεσμα της πυρκαγιάς του κτηρίου. Το άγαλμα της βρίσκεται αγέρωχο στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, έτοιμο να πει την ιστορία της..

Η θέαση του χάλκινου αγάλματος της Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας προκαλεί, εκτός από θαυμασμό, ένα ιδιαίτερο δέος, αφού το πρόσωπό της είναι «βίαια» παραμορφωμένο (τσακισμένο) από κάποιο χτύπημα (ή χτυπήματα). Αυτή η «ασεβής» φθορά στο πρόσωπο της αυτοκράτειρας, έχει δημιουργήσει δύο υποθέσεις:
Η μία υπόθεση λέει ότι η φθορά στο πρόσωπο προκλήθηκε από την κατάρρευση του κτιρίου στο οποίο βρισκόταν το άγαλμα, λόγω πυρκαγιάς, η δε άλλη ότι, ίσως, πρόκειται για «καταδίκη της μνήμης» (damnatio memoriae), λόγω της παραβίασης του όρκου της τριακονταετούς αγαμίας που είχε δώσει η Ιουλία Ακυλία ως Ιέρεια της Εστίας.

Στην αρχαία Ρώμη η Σύγκλητος επέβαλλε την «καταδίκη μνήμης» (damnatio memoriae) σε περιπτώσεις επιφανών προσώπων που είχαν εμπλακεί σε συνομωσίες, κρίθηκαν ένοχοι προδοσίας, θεωρούνταν επικίνδυνοι για την ασφάλεια του κράτους ή είχαν πέσει σε δυσμένεια. Η «καταδίκη μνήμης» ήταν ατιμωτική και πρακτικά σήμαινε την απάλειψη κάθε μαρτυρίας της ύπαρξης του προσώπου εκείνου και την καθολική διαγραφή του από το δημόσιο κλίμα, σαν να μην είχε ποτέ υπάρξει. Η ρωμαϊκή Σύγκλητος αποφάσιζε για τη δήμευση της περιουσίας του καταδικαζομένου, την απόσυρση, διασκευή ή καταστροφή γλυπτών και άλλων απεικονίσεών του και, φυσικά, την απόξεση του ονόματός του από επιγραφές και δημόσια κείμενα. Παρ’ όλα αυτά, δεν μαρτυρείται ιστορικά κάποια καταδίκη της Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας, που να δικαιολογεί την ποινή αυτή, την οποία υπέστησαν άλλες γυναίκες της δυναστείας των Σεβήρων, όπως η Ιουλία Μαμαία (μητέρα του Αλέξανδρου Σεβήρου και συναυτοκράτειρα), η Πλαυτίλλα, (σύζυγος του Καρακάλλα) και η Άννια Φαυστίνα (τρίτη σύζυγος του Ελαγαβάλου).
Σε κάθε περίπτωση, επειδή το ενδεχόμενο «καταδίκης της μνήμης» παραμένει ανοιχτό, οι συντηρητές των μνημείων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου «σεβάστηκαν» τη φθορά του αγάλματος και δεν την αποκατέστησαν. Πρόκειται για μια παραμόρφωση  που κάνει τον επισκέπτη του Μουσείου, αν δει έστω και μια φορά το άγαλμα της Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας, να μην την ξεχάσει ποτέ στη ζωή του.



Η μορφή της  Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας απεικονίστηκε και σε αργυρό δηνάριο του 220-221 & 221-222 μ.Χ. όπως μαρτυρά εύρημα από την πόλη Γέρμα της βορειοδυτικής Γαλατίας. Στη μια πλευρά του νομίσματος εικονίζεται η αυτοκράτειρα Ιουλία Ακυλία Σεβήρα, σε προτομή και σε πλάγια όψη του προσώπου, φέροντας την χαρακτηριστική κόμμωση και στην άλλη πλευρά του νομίσματος εικονίζεται ολόσωμη, να προσφέρει θυσία σε βωμό.

 Επομένως, η Σπάρτη, εκτός από τον «κρυμμένο» μνημειακό της πλούτο που μάταια περιμένει τις ανασκαφές για να έρθει στο φως, έχει κι έναν άλλο αρχαιολογικό πλούτο που βρίσκεται εκτός Σπάρτης, μέρος του οποίου θα πρέπει να διεκδικήσει αρμοδίως, με συνέπεια κι επιμονή, ώστε, τόσο το υπό ανακαίνιση παλαιό Μουσείο της, όσο και το νέο Μουσείο (όταν με το καλό υλοποιηθεί) να έχουν να παρουσιάσουν εκθέματα αντάξια της ιστορίας και του πολιτισμού της, εκθέματα που της δικαιωματικά της ανήκουν.

ΠΗΓΕΣ
Γιώτα Βασιλειάδη - Η ΑΘΗΝΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ
Βαγγέλης Μητράκος https://www.apela.gr/