Χρονολογείται γύρω στον 9ο με 10ο αιώνα μ.Χ.. Παλαιότερα ονομαζόταν «Μεγάλο Μοναστήρι». Η Αλλαγή σε «Μοναστηράκι» διότι κατά την Τουρκοκρατία, η μονή έχασε την περιουσία της και έγινε μετόχι της Μονής Καισαριανής. Λόγω της παρακμής της, οι Αθηναίοι άρχισαν να την αποκαλούν υποκοριστικά «Μοναστηράκι».
Ήταν γυναικείο μοναστήρι. Διέθετε κελιά και εργαστήρια υφαντικής, αυτό δεν είναι τυχαίο. από την Ρωμείκη- Βυζαντινή εποχή αυτό γινόταν στην περιοχή όπως θα διαβάσουμε παρακάτω . Από το μεγάλο συγκρότημα της παλιάς Μονής διασώζεται μόνο ο κεντρικός ναός. Τα κελιά κατεδαφίστηκαν κατά τις αρχαιολογικές ανασκαφές και την ανοικοδόμηση της περιοχής στα τέλη του 19ου αιώνα.
Διοικητικό και εμπορικό κέντρο είναι η περιοχή στην διάρκεια της Τουρκοκρατίας και στη Βιβλιοθήκη του Αδριανού έχει πλέον την έδρα του -βοεβοδαλίκη- ο Τούρκος βοεβόδας. Τον 18ο αιώνα, μάλιστα, το βοεβοδαλίκι θα επεκταθεί κατά πολύ, προκειμένου να στεγάσει τον τύραννο βοεβόδα Χασεκή και το χαρέμι του. Στην Επανάσταση, όμως, θα καταστραφεί σχεδόν ολοκληρωτικά και το 1834 θα ανεγερθεί πλέον στη θέση του στρατώνας πεζικού και ιππικού, που γρήγορα όμως μετατρέπεται σε φυλακές
Το παλιό μοναστήρι που έδωσε το όνομά του στην περιοχή Μοναστηράκι είναι η Ιερά Μονή της Παναγίας Παντάνασσας. Ο ναός της, που σώζεται έως σήμερα στην πλατεία, είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Χρονολογείται γύρω στον 9ο με 10ο αιώνα μ.Χ.. Παλαιότερα ονομαζόταν «Μεγάλο Μοναστήρι». Κατά την Τουρκοκρατία, η μονή έχασε την περιουσία της και έγινε μετόχι της Μονής Καισαριανής. Λόγω της παρακμής της, οι Αθηναίοι άρχισαν να την αποκαλούν υποκοριστικά «Μοναστηράκι».
Το μοναστήρι αυτό εορτάζεται την ημέρα της Κοίμησης της Θεοτόκου και στο πέρασμα του χρόνου έχει υποστεί 3 ανακαινίσεις μέχρι και τα τέλη του 20ου αιώνα.
Ήταν γυναικείο μοναστήρι. Διέθετε κελιά και εργαστήρια υφαντικής. Από το μεγάλο συγκρότημα της παλαιάς Μονής διασώζεται μόνο ο κεντρικός ναός. Τα κελιά κατεδαφίστηκαν κατά τις αρχαιολογικές ανασκαφές και την ανοικοδόμηση της περιοχής στα τέλη του 19ου αιώνα.
Η ονομασία Καμουχαρέα (η αρχική ονομασία της Παναγίας Καπνικαρέας) προέρχεται από τα καμουχά—πολύτιμα μεταξωτά υφάσματα υφασμένα με χρυσό που κατασκευάζονταν στα βυζαντινά χρόνια. Η ονομασία αυτή πιθανότατα οφείλεται στην ύπαρξη βυζαντινών εργαστηρίων παραγωγής τέτοιων υφασμάτων στην ευρύτερη περιοχή.
Ρωμέικο -βυζαντινό ύφασμα
Τα βυζαντινά εργαστήρια μεταξιού και παραγωγής των πολύτιμων υφασμάτων «καμουχάδων» εντοπίζονται στις εξής περιοχές του ιστορικού κέντρου της Αθήνας:1. Περιοχή Καπνικαρέας και οδός Καλαμιώτου
Άποψη της Βιβλιοθήκης του Αδριανού από το σπίτι του προξένου της Βρετανίας Νικόλαου Λογοθέτη. Των Στούαρτ και Ρεβέτ, 1762 Εν τω μεταξύ το ο Τζαμί Τζισταράκη (ή Τζισδαράκη) είναι το τζαμί το οποίο κατασκευάστηκε το 1759 στην πλατεία Μοναστηρακίου, στο κέντρο της Αθήνας.
Η ευρύτερη περιοχή γύρω από τον Ναό της Καπνικαρέας αποτελούσε το επίκεντρο της βυζαντινής υφαντουργίας. Η ετυμολογία του αρχικού ονόματος του ναού («Καμουχαρέα») μαρτυρά την ύπαρξη εργαστηρίων που ύφαιναν τον καμουχά (χρυσοΰφαντο μετάξι). Είναι εντυπωσιακό ότι η οδός Καλαμιώτου και τα γύρω στενά διατηρούν μέχρι και σήμερα αυτή την παράδοση, αποτελώντας την παραδοσιακή αγορά υφασμάτων της Αθήνας.2
Ρωμέικη- Βυζαντινή μορφή από σαρκοφάγο
. Η Αγορά της ρωμαϊκής περιόδου και η Βιβλιοθήκη του Αδριανού Κατά τη μεσοβυζαντινή (ρωμέικη εποχή) περίοδο (11ος–12ος αιώνας), ο αστικός ιστός της Αθήνας συρρικνώθηκε και το εμπορικό και βιοτεχνικό κέντρο μεταφέρθηκε μέσα και γύρω από τα αρχαία ερείπια. Στον χώρο της Αγοράς και της Βιβλιοθήκης του Αδριανού αναπτύχθηκε μια πολυσύχναστη συνοικία με εργαστήρια (εργαστήρια βαφής, υφαντουργεία και βυρσοδεψεία), καθώς η εγγύτητα σε πηγές νερού (όπως ο Ηριδανός ποταμός) ήταν απαραίτητη για την επεξεργασία των νημάτων και των βαφών.
Φωτο :1907 ο μεγάλος μαντρότοιχος πρέπει είναι από τον δόμο του προυπάρχοντος Μοναστηριού που γκρεμίστηκε κατά τις αρχαιολογικές΄ έρευνες στην περιοχή
Οι βυζαντινοί (ρωμείκοι ) Οίκοι και τα οικογενειακά εργαστήρια εκτείνονταν στις πλαγιές της Ακρόπολης, στη σημερινή Πλάκα. Η παραγωγή μεταξιού στο Βυζάντιο δεν γινόταν πάντα σε μεγάλα εργοστάσια, αλλά συχνά σε μικρές οικιακές βιοτεχνίες που συνδύαζαν την εκτροφή μεταξοσκωλήκων και την ύφανση.
Η ονομασία Μοναστηράκι, δηλαδή “το μικρό μοναστήρι”, προέρχεται από το παλιό γυναικείο μοναστήρι της Παναγίας Παντάνασσας, Η πλατεία Μοναστηρακίου όταν δεν ήταν πλατεία Η πλατεία Μοναστηρακίου όταν δεν ήταν πλατεία και στη θέση της υπήρχε όντως το "Μοναστηράκι" δηλ. η Ι. Μονή Παντάνασσας, Παντάνασσα (Μοναστηράκι) - Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών Αρχικά η εκκλησία της Παντάνασσας (της Βασίλισσας των πάντων) Θεοτόκου, που είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση (15 Αυγούστου)
Ο ναός της Καπνικαρέας τον 21ον αιώνα
Αρχιτεκτονική του Ναού της Παντάνασσας Ο ναός που βλέπετε σήμερα στην πλατεία παρουσιάζει μια ιδιαίτερη αρχιτεκτονική εξέλιξη: Πρόκειται για τρίκλιτη καμαροσκέπαστη βασιλική χωρίς νάρθηκα. Αν και η αρχική του θεμελίωση ανάγεται στον 10ο αιώνα, το ορατό σήμερα κτίσμα χρονολογείται κυρίως στον 17ο αιώνα μετά από εκτεταμένες ανακατασκευές. Το μεγάλο τριώροφο πέτρινο καμπαναριό στη βορειοδυτική γωνία είναι μεταγενέστερη προσθήκη, καθώς χτίστηκε το 1911.
Η αγιογράφηση και η εσωτερική διακόσμηση ακολουθούν το ρεύμα του λαϊκότροπου νεοκλασικισμού, που έγινε επίσης κατά την ανακαίνιση του 1911. Ο ναός βρίσκεται πιο χαμηλά από το επίπεδο της σημερινής πλατείας, γεγονός που μαρτυρά το παλιό ανάγλυφο της Αθήνας δίπλα στην κοίτη του θαμμένου πλέον Ηριδανού ποταμού. Κατά την οθωμανική περίοδο, η περιοχή δεν ήταν μια ανοιχτή πλατεία όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, αλλά το ζωντανό εμπορικό κέντρο της πόλης
Το «Κάτω Παζάρι»
Αθήναι το τζαμί Τζισταράκη 1900-1915.
Μπροστά από το μοναστήρι εκτεινόταν το παζάρι της οθωμανικής εποχής της Αθήνας. Ήταν γεμάτο με στενά δρομάκια, εργαστήρια και εμπορικά μαγαζιά. Για την παραγωγή των Καλογραιών... Οι μοναχές του Μοναστηρακίου συμμετείχαν ενεργά στην οικονομία της περιοχής, καθώς διέθεταν αργαλειούς και πουλούσαν υφαντά στο παζάρι.
Το Τζαμί Τζισταράκη
Μοναστηράκι, τζαμί Τζισταράκη, 1881
Το 1759, ο Οθωμανός βοεβόδας (διοικητής) της Αθήνας, Μουσταφά Αγάς Τζισταράκης, έχτισε το μεγάλο τζαμί που δεσπόζει στην πλατεία. Έμεινε γνωστό ως «Τζαμί του Κάτω Παζαριού» ή «Τζαμί του Κάτω Σιντριβανιού»....Υπάρχει ο μύθος της Κατάρας... Για να φτιάξει τον ασβέστη του τζαμιού, ο Τζισταράκης ανατίναξε έναν κίονα από τη γειτονική Βιβλιοθήκη του Αδριανού (ή σύμφωνα με άλλη εκδοχή από τον Ναό του Ολυμπίου Διός).
Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού με το εκκλησάκι Άγιος Ασώματος στα Σκαλία, κατεδαφισμένο σήμερα.1831-1838
Το μοναστήρι αυτό εορτάζεται την ημέρα της Κοίμησης της Θεοτόκου και στο πέρασμα του χρόνου έχει υποστεί 3 ανακαινίσεις μέχρι και τα τέλη του 20ου αιώνα.
Ιερά Μονή της Παναγίας Παντάνασσας.
Το παλιό τζαμί που δεσπόζει στην πλατεία Μοναστηρακίου λοιπόν είναι ο συνδετικός κρίκος του σήμερα με το οθωμανικής εποχής παρελθόν της Αθήνας.
Και το παλιό μοναστήρι που έδωσε το όνομά του στην περιοχή Μοναστηράκι είναι λοιπόν η Ιερά Μονή της Παναγίας Παντάνασσας. Ναι, σωστά. Αυτό είναι το επίσημο όνομα του ιστορικού ναού που βρίσκεται στην πλατεία. Τα αρχαιολογικά ευρήματα που ανακαλύφθηκαν κάτω από την πλατεία και οι άλλες βυζαντινές εκκλησίες με αρχαιολογικό ενδιαφέρων βρίσκονται σε κοντινή απόσταση (όπως η Καπνικαρέα)
Τα αρχαιολογικά ευρήματα που ανακαλύφθηκαν κάτω από την πλατεία
Οι αρχαιολογικές ανασκαφές κατά την κατασκευή του Σταθμού Μετρό Μοναστηράκι έφεραν στο φως στρώματα ιστορίας από τον 8ο αιώνα π.Χ. έως τον 19ο αιώνα μ.Χ..
ΠΑΝΑΓΙΑ ΓΟΡΓΟΕΠΗΚΟΟΣ 1888 ( Αφοί Ζαγκάκη)
ΑΓΙΟΙ ΘΕΟΔΩΡΟΙ στην ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 1890 ( Αφοί Alinari)
1892 ΘΗΣΕΙΟ ΑΓ ΑΣΩΜΑΤΩΝ ΝΑΟΣ ΒΥΖ 11 ΑΙΩΝ.
Βυζαντινές-Ρωμέικες εκκλησίες με αρχαιολογικό ενδιαφέρων βρίσκονται σε κοντινή απόστασηΗ περιοχή παρουσιάζει μια αδιάκοπη οικιστική συνέχεια.
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα είναι η εγκιβωτισμένη κοίτη του Ηριδανού ποταμού, του ιερού ποταμού των αρχαίων Αθηναίων.
Ο Ηριδανός στον Κεραμεικό .
Στο δεύτερο υπόγειο επίπεδο του σταθμού αποκαλύφθηκε ο μεγάλος θολοσκέπαστος αγωγός. Κατασκευάστηκε κατά τη ρωμαϊκή περίοδο (επί αυτοκράτορα Αδριανού) για να συγκρατεί τα νερά του ποταμού.
Το ποτάμι συνεχίζει να ρέει. Μπορείτε να το δείτε τόσο μέσα στον σταθμό όσο και από το γυάλινο άνοιγμα στην ίδια την πλατεία.
Ο χώρος του πρώην βυζαντινού (ρωμεικου) Μοναστηριού. Αριστερά το ρολόι δωρεά του λόρδου Θωμά -Τόμας Μπρούς κόμητα του Έλγιν της Σκωτίας... Καθρεφτάκια για τούς ιθαγενείς....
Κάτω από το έδαφος αποτυπώθηκε η καθημερινή ζωή της αρχαίας πόλης ... Αρχαία κτίρια & εργαστήρια εντοπίστηκαν θεμέλια από σπίτια, καταστήματα, καθώς και εργαστήρια κεραμικής και μεταλλουργίας. Επίσης ανακαλύφθηκαν και υποδομές Βρέθηκε ένα πυκνό και πολύπλοκο δίκτυο από αρχαία συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης (πήλινοι αγωγοί, φρεάτια, δεξαμενές). Αποκαλύφθηκαν ψηφιδωτά δάπεδα και τοιχογραφίες από οικίες της ρωμαϊκής και βυζαντινής (ρωμέικης ) περιόδου.
Η πλατεία στο Μοναστηράκι σε διάφορες χρονολογικές περιόδους προϊόντος του χρόνου.
Οι αρχαιολόγοι συνέλεξαν χιλιάδες αντικείμενα που χρησιμοποιούσαν οι Αθηναίοι ανά τους αιώνες όπως καθημερινά σκεύη ένα πλήθος από αγγεία, πήλινα λυχνάρια και ειδώλια. Μεγάλος αριθμός από αρχαία και βυζαντινά νομίσματα, που μαρτυρούν την έντονη εμπορική δραστηριότητα της περιοχής.
Μαρμάρινα γλυπτά και αρχιτεκτονικά μέλη (κιονόκρανα, θραύσματα).Ένα μεγάλο μέρος αυτών των ευρημάτων εκτίθεται μόνιμα σε προθήκες μέσα στον σταθμό του μετρό, μετατρέποντάς τον σε ένα ανοιχτό, υπόγειο μουσείο. Διαπιστώθηκε για το πώς επηρέασε ο Ηριδανός ποταμός τη δόμηση της αρχαίας Αθήνας.
ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ
