Καλλιρρόης 1, Αθήνα κοντά στο Ολυμπιείο. Κατά τα τέλη του 19ου αιώνα και συγκεκριμένα κατά το 1872 μ.Χ., χτίστηκε στην περιοχή της κοιλάδας του Ιλισού που βρίσκεται πίσω από τον Αρχαιολογικό Χώρο του Ολυμπιείου, εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία Φωτεινή. Το γεγονός πως επιλέχθηκε η συγκεκριμένη Αγία δεν είναι καθόλου τυχαίο αφού η εκκλησία χτίστηκε πάνω στα θεμέλια του Ιερού της Εκάτης.
Η Εκάτη, θεά της μαγικής τέχνης στον κάτω κόσμο, ήταν το μοναδικό παιδί των Τιτάνων Πέρση και Αστερίας. Από τους γονείς της κληρονόμησε δυνάμεις πάνω στη γη, τη θάλασσα και τον ουρανό. Βοήθησε τη θεά Δήμητρα στην αναζήτηση της Περσεφόνης και μετά την επανένωσή τους έγινε συνοδός της Περσεφόνης και σύντροφος του Άδη. Στην μυθολογία η Εκάτη εμφανίζεται σαν χθόνια θεότητα. Το ελληνικό όνομά της σχετίζεται με το επίθετο εκατηβόλος που αποδιδόταν στον Απόλλωνα. Υπάρχουν τίτλοι της όπως άγγελος και φωσφόρος.
Η τοποθεσία ήταν συνδεδεμένη με τη λατρεία ήδη από την αρχαιότητα, αφού εδώ βρισκόταν ναός της Εκάτης. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας υπήρχε χριστιανικός ναός, που πρέπει να καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό κατά την επανάσταση του 1821, ενώ τη δεκαετία του 1830 στον χώρο βρισκόταν το νεκροταφείο των Βαυαρών στρατιωτών. Ο ναός της Αγίας Φωτεινής ανοικοδομήθηκε το 1872 .
Οι αρχαιολόγοι στις περιγραφές αναφέρουν ότι η Εκάτη είναι «η μακράν λάμπουσα, η εκ του μακρόθεν στέλλουσα το φως της» .O ναός της Εκάτης είχε ερημωθεί πιθανόν από πυρκαγιά που τον είχε καταστρέψει ολοσχερώς.
Αριστερά ο ναός ...Δεξιά η γέφυρα επί της εποχής του Βαυαρού βασιλέα Όθωνα κατασκευασμένη .
Τα θεμέλια του παλαιού ναού έγιναν οι βάσεις για την χριστιανική εκκλησία που κατασκευάστηκε ακριβώς στο ίδιο σημείο. Όπως είχε γράψει και ο αθηναιογράφος Δ. Καμπούρογλου πολλά μάρμαρα από αρχαία ερείπια είχαν χρησιμοποιηθεί για την ανέγερση της εκκλησίας. Δεν είναι όμως μόνο τα υλικά στοιχεία που συνέδεσαν τις δυο θρησκείες. Ήταν κοινή πεποίθηση των πρώτων χριστιανών να εξορκίζουν (ή να συνεχίζουν των προγόνων) την παλιά θρησκεία μέσα από χριστιανικούς ναούς.
Κάποια στοιχεία του αρχαίου ναού της Εκάτης ίσως εμφανίζονται σε αυτή την φωτογραφία ή χριστιανικού ναού, που πρέπει να καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό κατά την επανάσταση του 1821.
Την θέση της αρχαίας θεάς Εκάτης, είχε λάβει πλέον η Αγία Φωτεινή. Κατά τους συναξαριστές η Αγία Φωτεινή ήταν η πρώτη γυναίκα που πίστεψε στον Θεό. Για αυτό και της φανερώθηκε καθώς η ίδια ήταν φωτεινό παράδειγμα. Λαμπρή λοιπόν μορφή της Ορθοδοξίας και ως βιος και ως όνομα. Μια αγία γεμάτη φως θέλησε να καλύψει ίσως το σκότος της χθόνιας Εκάτης ή να συνεχίσει να δίνει φως στο ίδιο σημείο;
Σε τοπογραφικό σκαρίφημα του Ιωαν,.Τραυλού διακρίνουμε την κάτοψη του χώρου και τον ναό της Αγ. Φωτεινής
Επί Όθωνα μια μικρή πέτρινη γέφυρα κατασκευάζεται δίπλα από τον αρχαίο ναό της Εκάτης. Ο Ιλισός τότε ήταν αδιάβατος τους χειμερινούς μήνες. Η γέφυρα βοηθούσε στην επικοινωνία της μικρής πόλης με τα προάστια.
Ο ναός της Αγ. Φωτεινής.-Το 1983 ο ναός αναπαλαιώθηκε εκ βάθρων με δαπάνες του Δήμου Αθηναίων. Το 1985 επισκευάστηκε η δίρριχτη ξύλινη στέγη ενώ συνεργείο του Υπουργείου Πολιτισμού συντήρησε και στερέωσε τις παλαιές τοιχογραφίες που χρονολογούνταν από τον 18ο αιώνα. Οι εργασίες αγιογράφησης ολοκληρώθηκαν το 1992. Μετά από μια πετυχημένη συνεργασία των υπηρεσιών του Δήμου και της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας έγιναν το 1986 παρεμβάσεις στο εξωτερικό του ναού που τον ανέδειξαν χωρίς να χάσει η γύρω περιοχή το χρώμα της.
Οι επιχωμάτωσες όμως και τα έργα που έγιναν τότε ψήλωσαν το δρόμο προκειμένου να μην έχει πρόβλημα με το νερό αλλά κατέβασαν χαμηλότερα τον αρχαίο ναό της Εκάτης σε σημείο να είναι σχεδόν θαμμένος.
Ο ναός της Αγίας Φωτεινής Ιλισού είναι ρυθμού βασιλικής. Η παλαιά παράδοση του μνημείου μαρτυρείται από το γεγονός ότι η λιθοδομή καλύφτηκε μετά από κάποιο διάστημα με εξωτερικό ασβεστοκονίαμα προκειμένου να συντηρηθεί όπως συνηθίζονταν τότε.
ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ
