Ο ετοιμοθάνατος Λαομέδοντας από τον Ναό της Αφαίας στην Αίγινα, ο βασιλιάς που εξόργισε δύο Θεούς και τον Ηρακλή.490 πκχ,- Γλυπτοθήκη Μονάχου, Γερμανία.
Από Helena Koumpenaki
Η Αίγινα αποτελούσε από τα τέλη του 7ου αιώνα πκχ έως το ήμισυ του 5ου αιώνα πκχ ένα από τα πιο αξιόλογα κέντρα γλυπτικής –πλαστικής τέχνης και χαλκουργίας, εφάμιλλο αν όχι και σπουδαιότερο από της Αττικής και της Πάρου και έδωσε έργα που στόλισαν ιερά και ναούς όχι μόνο της Αίγινας αλλά και άλλων φημισμένων τοποθεσιών όπως την Ολυμπία, τους Δελφούς, την Αθήνα, την Φιγαλεία των Συρακουσών καθώς και άλλων ονομαστών πόλεων.
Έχουμε πολύ λίγα στοιχεία για τα κύρια χαρακτηριστικά αυτού του εργαστηρίου. Οι πληροφορίες που αντλούμε προέρχονται κυρίως από αρχαίες πηγές, όπως τον Παυσανία, τον Πλίνιο και άλλους μεταγενέστερους συγγραφείς που αναφέρονται στους αρχαίους Αιγινήτες γλύπτες. Τα έργα της Αιγινήτικης σχολής κατασκευάζονταν από ξύλο (ξόανα), χαλκό, μάρμαρο και πέτρα. Διακρίνονται στο σύνολό τους από ένα κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα της σχολής: το «Αιγινήτικο μειδίαμα», χαρακτηριστική σύσπαση στο στόμα των αγαλμάτων που μοιάζει με χαμόγελο, γνώρισμα της αρχαϊκής τέχνης.
Στο ανατολικό αέτωμα του ναού της Αφάιας στην Αίγινα, απεικονίζεται ο θνήσκων πολεμιστής, ο οποίος παρουσιάζεται να κείτεται στο έδαφος μετά από τραύμα στο στήθος, όπως φαίνεται από την τρύπα του βέλους κοντά στη δεξιά θηλή. Το βέλος του Ηρακλή είναι αυτό που τον σκότωσε, γι' αυτό και οι μελετητές υποθέτουν πως η μορφή είναι του Λαομέδοντα, του βασιλιά των Τρώων. Φορά χαλκιδαϊκό κράνος το λοφίο του οποίου είναι πρόσθετο.
Φ : ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ
Φ : ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ
Το θέμα που απεικονίζεται στα αετώματα του ναού είναι αυτό μιας σφοδρής μάχης παρουσία της Αθηνάς, τοποθετημένης στο κέντρο, με την οποία η Αφαία συχνά εξισώνεται. Το θέμα της εικόνας ειδικότερα αποτελεί μέρος της ανατολικής ομάδας αετωμάτων, η οποία είναι περίπου είκοσι χρόνια νεότερη από την αντίθετη και απεικονίζει σαφώς την πρώτη κατάληψη της Τροίας.
Στην ελληνική μυθολογία ο Λαομέδοντας ή Λαομέδων ήταν ένας από τους βασιλιάδες της Τροίας, γιος του Ίλου και της Ευρυδίκης. Ήταν σύζυγος της κόρης του ποτάμιου θεού Σκαμάνδρου, της Στρυμούς ή Πλακίας (κατ’ άλλους της Λευκίππης) και πατέρας πολλών παιδιών, όπως ο Τιθωνός, ο Ποδάρκης (μετέπειτα "Πρίαμος", βασιλιάς της Τροίας. Στην πρώτη καταστροφή της πόλης του τον πήραν αιχμάλωτο, αλλά αργότερα εξαγοράστηκε και ανοικοδόμησε την Τροία, κάνοντάς την ισχυρή και πλούσια. Από την εξαγορά του αυτή πήρε και το όνομα "Πρίαμος", δηλαδή "αγορασμένος", ενώ μέχρι τότε ονομαζόταν "Ποδάρκης"), και η Ησιόνη. Ως γιος του αναφέρεται (συνήθως ως νόθος) και ο Βουκολίωνας, που τον απέκτησε με τη νύμφη Καλύβη.
Περιεχόμενο τεχνητής νοημοσύνης
Ο Λαομέδων διαδέχθηκε στον θρόνο της Τροίας τον πατέρα του και μετά θέλησε να κτίσει μεγάλα τείχη γύρω από την πόλη. Προσέλαβε λοιπόν με μισθό τους θεούς Ποσειδώνα και Απόλλωνα, τους οποίους ο Δίας είχε τιμωρήσει να υπηρετήσουν θνητό. Οι δύο αθάνατοι εργάσθηκαν πραγματικά επί ένα ολόκληρο χρόνο. Ο Όμηρος αναφέρει ότι ο Ποσειδώνας έκτισε τα τείχη, ενώ ο Απόλλωνας έβοσκε τα κοπάδια του Λαομέδοντα στο όρος Ίδη. Βοηθός αμφοτέρων ήταν ο θνητός Αιακός, βασιλιάς της Αίγινας.
Μόλις όμως πέρασε ο χρόνος, ο Λαομέδοντας αρνήθηκε να τους δώσει όσα τους είχε υποσχεθεί και μάλιστα απείλησε τον Απόλλωνα ότι θα τον έδενε και θα τον πουλούσε για δούλο στα νησιά! Τότε οργίσθηκαν οι δύο θεοί και ο μεν Απόλλωνας έστειλε λοιμό στην πόλη, ο δε Ποσειδώνας έστειλε ένα θαλάσσιο τέρας που έβγαινε με την πλημμυρίδα και έτρωγε ανθρώπους.
Σύμφωνα με τον χρησμό που έλαβε τότε ο Λαομέδων, η πόλη θα λυτρωνόταν από το θηρίο αν έδινε σε αυτό ως γεύμα την κόρη του Ησιόνη. Εκείνο τον καιρό πέρασε ο Ηρακλής από την Τροία μαζί με τους Αργοναύτες και υποσχέθηκε στον βασιλιά να σώσει την κόρη του αν του έδινε τα άλογα που είχε λάβει ως δώρο από τον Δία επειδή τον βοήθησε να αρπάξει τον ανιψιό του (κατά μία εκδοχή γιο του), τον Γανυμήδη.
Ο Λαομέδων το υποσχέθηκε και ο ήρωας σκότωσε το θηρίο απελευθερώνοντας την κόρη, αλλά ο κακόβουλος βασιλιάς αθέτησε και πάλι την υπόσχεσή του. Ο Ηρακλής θύμωσε και επέστρεψε μετά από καιρό ως αρχηγός στρατού, κυρίευσε την Τροία (πολύ πριν τον περίφημο Τρωικό Πόλεμο) και σκότωσε με τα βέλη του τον Λαομέδοντα και όλους τους γιους του εκτός από τον Ποδάρκη. Την Ησιόνη τότε την έδωσε ως σύζυγο στον φίλο του Τελαμώνα.
Μία παραλλαγή του μύθου λέει αναλυτικότερα ότι ο Ηρακλής απέστειλε πρώτα στον Λαομέδοντα τους Τελαμώνα και Ίφικλο για να ζητήσουν τα άλογα που του είχε υποσχεθεί. Ο Λαομέδων όμως φυλάκισε τους δύο απεσταλμένους του ήρωα και ήταν έτοιμος να επιτεθεί εναντίον των λοιπών Αργοναυτών. Τότε ο Ηρακλής ειδοποιήθηκε από τον Ποδάρκη, κυρίεψε την πόλη και σκότωσε τον βασιλιά. Ο τάφος του βρισκόταν στην Τροία. Σύμφωνα με κάποιο χρησμό, η πόλη ήταν αδύνατο να αλωθεί όσο ο τάφος αυτός παρέμενε άθικτος.
Στο αέτωμα του ναού είναι σαφές ότι ο ετοιμοθάνατος πολεμιστής, όπως και οι σύντροφοί του που εμπλέκονται στη μάχη, επιδεικνύει πιο τολμηρά και πιο αργά χαρακτηριστικά από τις μορφές της δυτικής ομάδας. Οι στάσεις είναι ιδιαίτερα δυναμικές, η σύνθεση της ομάδας πιο ζωντανή, και ακόμη και οι γωνίες του αετώματος είναι έξυπνα γεμάτες με τα μέλη των πεσόντων μαχητών. Όλοι συμμετέχουν στη σύνθεση, η οποία συγκεντρώνεται σχεδόν συμμετρικά γύρω από τη μορφή της Αθηνάς. Ο πολεμιστής ΙΑ΄, δηλαδή αυτός στην εικόνα, τοποθετημένος στη νοτιοανατολική πλευρά του ναού, απεικονίζεται σαφώς πιο ρεαλιστικά από τον αντίστοιχο του. στρέφει το πρόσωπό του προς τη Μητέρα Γη και τώρα βρίσκεται κοντά στον θάνατο. Μας αρέσει να τον βλέπουμε ως τον βασιλιά Λαομέδοντα, που προσπαθεί για άλλη μια φορά να σηκωθεί σε μια τελευταία, απεγνωσμένη προσπάθεια να κρατηθεί στη ζωή, βασιζόμενος στην υποστήριξη του μεγάλου του ὅπλον, της στρογγυλής ασπίδας του. Το χέρι του, ωστόσο, φαίνεται να τον προδίδει και απεικονίζει την αναπόφευκτη μοίρα του. Χωρίς δύναμη, πέφτει βαριά.
Η ανατομία των μορφών στη σύνθεση έχει ως στόχο να τονίσει την προσπάθεια και την ανδρεία των πολεμιστών, εξιδανικευμένη στις μορφές και τη στάση τους, που συχνά απεικονίζονται σε μια τολμηρή και καινοτόμο περιστροφή τριών τετάρτων, προβλέποντας την ποικιλία των στυλ που θα εντυπωσίαζαν και θα απαθανάτιζαν την Ελλάδα του 5ου αιώνα πκχ.
ΠΗΓΗ:
Θόδωρος Κεφαλωνίτης, Μυθολογία & Αρχαία Ιστορία - Mythology & Ancient History
Μαρία Μπονίκου -Βασίλειος Τσαντίλας
Ancient Greek Civilization - Αρχαία Ελλάς
Περιεχόμενο τεχνητής νοημοσύνης
27 Σεπτεμβρίου 2026
