Το Κυνόσαργες ήταν σημαντικό δημόσιο γυμνάσιο και ιερό της αρχαίας Αθήνας, το οποίο βρισκόταν έξω από τα τείχη της πόλης, νοτιοανατολικά, κοντά στις όχθες του Ιλισού (στη σημερινή περιοχή του Νέου Κόσμου)
Η ονομασία προέρχεται από τις λέξεις κύων (σκύλος) και αργός (λευκός ή ταχύς). Σύμφωνα με τον μύθο, όταν ο Αθηναίος Δίομος προσέφερε θυσία στον Ηρακλή, ένας λευκός σκύλος άρπαξε το μηρό του θύματος και έτρεξε μακριά. Ο χρησμός του μαντείου υπέδειξε να ιδρυθεί ιερό στο σημείο όπου ο σκύλος άφησε το κρέας.
Άνω φωνογραφία από τις ανασκαφές στον Κυνοσάργους και στις υπόλοιπες μερικά ευρήματα 1896-1897
Το Ιερό του Ηρακλή: Ήταν αφιερωμένο στον Ηρακλή, την Ήβη, την Αλκμήνη και τον Ιόλαο. Επειδή ο Ηρακλής θεωρούνταν νόθος θεός (μητέρα του ήταν η θνητή Αλκμήνη), το Κυνόσαργες συνδέθηκε στενά με τους νόθους Αθηναίους πολιτικούς και πολίτες (όσους είχαν έναν γονέα μη Αθηναίο).
1896-1897
Η Κυνοσάργους είναι συνοικία της Αθήνας, στα βορειοανατολικά του Νέου Κόσμου. Έλαβε τη συγκεκριμένη ονομασία επειδή από ανασκαφές, οι οποίες έγιναν σε οικόπεδο πίσω από τον Ιερό Ναό του Αγίου Παντελεήμονος Ιλισσού, διαπιστώθηκε πως στην αρχαιότητα υπήρχε εκεί το Γυμνάσιο Κυνόσαργες.
Γυμνάσιο για τους «Νόθους»: Στο γυμνάσιο του Κυνοσάργους γυμνάζονταν οι νέοι που δεν είχαν πλήρη αθηναϊκά δικαιώματα. Εκεί σύχναζε και ο Θεμιστοκλής, ο οποίος ήταν νόθος από τη πλευρά της μητέρας του. Η Έδρα των Κυνικών Φιλοσόφων: Εκεί δίδαξε ο Αντισθένης, μαθητής του Σωκράτη και ιδρυτής της Κυνικής Φιλοσοφίας.
Η ονομασία «Κυνικοί» θεωρείται ότι προήλθε είτε από το γυμνάσιο του Κυνοσάργους είτε από τη συμπεριφορά τους («κυνικός» τρόπος ζωής).Στη σύγχρονη Αθήνα, η ονομασία διατηρείται ως συνοικία (Κυνοσάργους) στην περιοχή του Νέου Κόσμου, ανάμεσα στη Λεωφόρο Συγγρού, τη Λεωφόρο Βουλιαγμένης και τον Αρδηττό.
Οι αρχαιολογικές ανασκαφές της Βρετανικής Σχολής Αθηνών στα τέλη του 19ου αιώνα αποκάλυψαν θεμέλια του αρχαίου γυμνασίου και θεμελιώσεις κτιρίων στην περιοχή.1896-1897
Το Κυνόσαργες ήταν περιοχή της Διομείας, δήμου της αρχαίας Αθήνας, ευρισκόμενο εκτός των τειχών της πόλης, νότια του Ναού του Ολυμπίου Διός, στην αριστερή όχθη του Ιλισού ποταμού· χονδρικά συμπίπτει με τη σημερινή συνοικία του Κυνοσάργους. Στην αρχαιότητα φιλοξενούσε τα Ηράκλεια εν Κυνοσάργει και διέθετε μάλιστα ένα από τα τρία μεγαλύτερα και σημαντικότερα γυμνάσια της Αθήνας (μαζί με την Ακαδημία Πλάτωνος και το Λύκειο): το Κυνόσαργες. Όπως προαναφέρθηκε λοιπόν ονομάσθηκε έτσι διότι κάποτε όταν οι Αθηναίοι προσέφεραν θυσία στον Ηρακλή, ένας σκύλος πήγε και άρπαξε τους μηρούς του θυσίου ζώου και καταδιωκόμενος στη συνέχεια φτάνοντας στο σημείο αυτό (στο «κυνός αργού», δηλαδή «του λευκού / ταχέος σκύλου») τα εγκατέλειψε.
Οι Αθηναίοι μπροστά σε αυτό το απρόσμενο συμβάν έσπευσαν να συμβουλευτούν το Μαντείο των Δελφών με ποιον τρόπο έπρεπε να «εξιλεώσουν» τον ήρωα Ηρακλή. Τότε έλαβαν τον χρησμό να ιδρύσουν «ιερό» εκεί που ο σκύλος μετέφερε τους μηρούς από το θυσίασμα. Έτσι οι Αθηναίοι ίδρυσαν πράγματι «ιερό» και το ονόμασαν εκ του κυνός αργού Κυνόσαργες.
Ήταν «ιερό» και γυμνάσιο για τους μη γνησίους (από πατέρα και μητέρα) Αθηναίων παίδες γι'αυτό και ήταν «καθ-ιερωμένο» στον νόθο και αυτόν Ηρακλή. Εκεί γυμναζόταν και ο Θεμιστοκλής, νόθος Αθηναίος λόγω αλλοδαπής μητέρας. Λέγεται ότι ο Θεμιστοκλής κατέβαλε πολλές προσπάθειες για να πείσει τους γνήσιους παίδες Αθηναίους να τον ακολουθήσουν στο Κυνόσαργες για να εξαλειφθεί αυτή η διάκριση. Τούτο όμως δεν φαίνεται να το κατόρθωσε αφού στα χρόνια του Πλουτάρχου υπήρχε ακόμη η διάκριση αυτή.
Φημισμένο ήταν και το άλσος που περιέβαλλε το Γυμνάσιο αυτό. Το γυμνάσιο του Κυνοσάργους χρησίμευε και ως κτήριο διδασκαλίας του μαθητή του Σωκράτη, Αντισθένη που υπήρξε ιδρυτής της φιλοσοφικής σχολής των κυνικών.
Ο Ηρόδοτος αναφέρεται σε έναν βωμό στη περιοχή αυτή το 490/89 π.Χ., ο οποίος έγινε ονομαστό ιερό του Ηρακλή, και το οποίο συνδεόταν επίσης με τη μητέρα του Αλκμήνη, τη σύζυγο του Ήβη και τον βοηθό του Ιόλαο.
ΠΗΓΕΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ
https://digital.bsa.ac.uk/
https://el.wikipedia.org/
August Mommsen (1898). «Feste der Stadt Athen im Altertum, geordnet nach attischem Kalender» (στα Γερμανικά). B. G. Teubner. Ανακτήθηκε στις 20 Αυγούστου 2009.
Πλούταρχος: Βίοι Παράλληλοι. Έκδοση στα Γερμανικά, Τόμος Α΄, Εκδόσεις Georg Müller, Μόναχο και Λειψία 1913. Κεφάλαιο Θεμιστοκλής. ελληνικό κείμενο στην Βικιθήκη
ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ
