Τα μνημεία των Ελλήνων στην αρχαιότητα είναι μοναδικά και αξεπέραστα μέχρι σήμερα. Ο Παρθενώνας και τα άλλα κτίσματα της Ακρόπολης είναι τα γνωστότερα. Αρχαίοι ναοί, αγάλματα, και άλλες κατασκευές κατατάσσονται στα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου (άγαλμα του Δία στην Ολυμπία, μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, ναός της Αρτέμιδας στην Έφεσο, Κολοσσός της Ρόδου, Φάρος της Αλεξάνδρειας). Πολλά από αυτά σώζονται, με μικρές ή μεγάλες φθορές, σε διάφορες περιοχές όπου υπήρχαν Έλληνες, άλλα εκτίθενται σε μουσεία, ελληνικά και ξένα και άλλα βρίσκονται σε συλλογές ιδιωτών στο εξωτερικό καθώς όσοι πέρασαν ακόμα και ως περιηγητές από την Ελλάδα, θεώρησαν σωστό να πάρουν κάτι ως ενθύμιο για το σπίτι τους...Τα τεχνολογικά επιτεύγματα - θαύματα των αρχαίων Ελλήνων ήταν πολλά και σημαντικά. Κάποια δεν τα γνωρίζουμε, κάποια άλλα δεν θα τα μάθουμε ποτέ. Η καταστροφή της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας στέρησε από τις επόμενες γενιές πολύτιμες πληροφορίες. Εδώ θα παρατεθούν εν συντομία μερικοί από τους Έλληνες δημιουργούς της τεχνολογίας και του πολιτισμού ολόκληρου του Κόσμου.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ
ΒΩΛΟΣ (ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ) Ο ΜΕΝΔΗΣΙΟΣ (5ος αιώνας π.Χ.)
Η ζωή του. Από τη Μένδη στο Δέλτα του Νείλου. Νεοπυθαγόρειος, μαθητής του Δημόκριτου. Τον αναφέρει η Σούδα.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι:
«Γεωργικά»
«Περί θαυμασίων ή χειρόκμητα»
«Φυσικά δυναμερά»
«Περί συμπαθειών και αντιπαθειών - Ζώων, φυτών, λίθων κατά στοιχείων κατάλογοι»
«Περί σημείων των εξ ηλίου και σελήνης και λύχνων και ίριδος»
«Ιστορία και τέχνη» : Σώζονται αποσπάσματα.
Τα συγγράμματά του επηρέασαν τον Ποσειδώνιο και τους Άραβες αλχημιστές.
ΓΙΑΤΡΟΣ
ΓΑΛΗΝΟΣ (131-201 μ.Χ.)
Η ζωή του. Ο περιφημότερος γιατρός μετά τον Ιπποκράτη. Καταγόταν από την Μικρά Ασία. Παρακολούθησε μαθήματα στις ποιο φημισμένες ιατρικές σχολές που υπήρχαν εκείνη την εποχή στη Μ.Ασία. Κατόπιν παρακολούθησε μαθήματα στην ιατρική σχολή της Αλεξάνδρειας. Σε ηλικία 28 χρονών ξαναγύρισε στην πατρίδα του, όπου εξάσκησε το επάγγελμα μέχρι 33 χρονών. Κατόπιν πήγε στη Ρώμη όπου του δόθηκε η ευκαιρία να ασχοληθεί με τη χειρουργική θεραπεύοντας τα τραύματα των μονομάχων. Είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη στη Ρώμη. Αυτό όμως προκάλεσε το φθόνο των άλλων γιατρών. Αναγκάστηκε τότε να απομακρυνθεί από τη Ρώμη και να καταφύγει στην Ελλάδα.
Το έργο του. Ο Γαληνός ασχολήθηκε συστηματικά με την συγκριτική ανατομική. Περιέγραψε με πλήρη ακρίβεια την πλευρίτιδα, την περιπνευμονία, τη φυματίωση, τον καρκίνο του πνεύμονα, τις παθήσεις του ήπατος, της σπλήνας, τη λιθίαση και άλλες παθήσεις. Ο Γαληνός ασχολήθηκε με την βοτανοθεραπεία. Μελέτησε περισσότερα από 600 είδη φυτών που έχουν θεραπευτικές ιδιότητες. Από αυτά έφτιαχνε αφεψήματα, εκχυλίσματα, βάμματα και άλλα παρασκευάσματα, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερες μεθόδους που είχε επινοήσει ο ίδιος. Εξέδωσε πολλά συγγράμματα που πραγματεύονται ιατρικά, φυσιογνωστικά και φιλοσοφικά θέματα.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΓΕΜΙΝΟΣ Ο ΡΟΔΙΟΣ (110 - 40 π.Χ.)
Η ζωή του. Μαθητής του Ποσειδώνιου στη σχολή του στη Ρόδο. Έγραψε εισαγωγικά βιβλία στην αστρονομία και στα μαθηματικά. Ένας κρατήρας της σελήνης ονομάστηκε προς τιμήν του «Γέμινος». Ακόμη μια ομάδα από διάττοντες αστέρες ονομάζεται «γεμινίδες».
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Εισαγωγή εις τα φαινόμενα» : Σώζεται. Λεπτομερές. Περιέχει τις σημαντικότερες θεωρίες της αρχαίας αστρονομίας, τις οποίες πραγματεύεται σύμφωνα με τη θεωρία του Ιππάρχου.
«Επιτομή της Ποσειδωνίου Μετεωρολογικών εξηγήσεως» : Σώζονται αποσπάσματα στα ελληνικά και στα αραβικά.
«Περί της των μαθηματικών τάξεως» : Ιστορία των μαθηματικών. Σώζονται αποσπάσματα ελληνικά και αραβικά. Διαχωρίζει τα καθαρά μαθηματικά σε : Αριθμητική και γεωμετρία, και τα εφαρμοσμένα μαθηματικά σε : Λογιστικά, γεωδαισία, αρμονία, οπτική, μηχανική, αστρονομία.
Στο έργο του ακολούθησε την αστρονομική παράδοση που είχε αρχίσει από τον Εύδοξο.
ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ
ΔΑΙΔΑΛΟΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ (προϊστορία)
Η ζωή του. Υιός του Μητίωνος και της Αλκίππης. Θεωρείται πατέρας και εφευρέτης της αεροπορίας. Εργάστηκε στην Κνωσό ως μηχανικός του βασιλιά Μίνωα, όπου κατασκεύασε το λαβύρινθο. Όταν αποκάλυψε τα μυστικά του λαβύρινθου στον Θησέα, κυνηγήθηκε από τον Μίνωα. Κατασκεύασε δύο πτητικές μηχανές και μαζί με τον γιο του Ίκαρο απέδρασε από την Κρήτη. Μετά το θάνατο του γιου του (πτώση στο σημερινό Ικάρειο πέλαγος), συνέχισε την πτήση του ως την Αθήνα και από εκεί πήγε στην Κάμιρο της Σικελίας, όπου εργάστηκε ως «τεχνικός σύμβουλος» του βασιλιά Κώκαλου.
Το έργο του. «Ανάκτορο Κνωσού»
«Λαβύρινθος Κνωσού»
Μηχανική κατασκευή «Τάλως» : Το πρώτο ρομπότ στην ιστορία του ανθρώπου. Πρόκειται για μια μηχανική κατασκευή, που έφτιαξε ο Δαίδαλος (με τη βοήθεια του Ηφαίστου σύμφωνα με την παράδοση), για να προστατεύει την Κρήτη. Ήταν φτιαγμένος από ορύχαλκο και διέθετε μία και μοναδική φλέβα, που ξεκινούσε από τον λαιμό και κατέληγε στον αστράγαλο όπου ένα χάλκινο καρφί (τάπα) έφραζε την έξοδό της. Ο «θάνατος» του Τάλω συνέβη όταν πέρασαν από την Κρήτη οι Αργοναύτες.
«Πτητική μηχανή» : Κινούνταν με την ανθρώπινη μυϊκή δύναμη. Σε πείραμα του Πολυτεχνείου της Μασαχουσέτης του 1988 αποδείχθηκε η πτήση του Δαίδαλου και του Ίκαρου με το πέταγμα ενός ποδοκίνητου ανεμόπτερου, το οποίο με χειριστή τον Έλληνα ποδηλάτη Κανέλλο Κανελλόπουλο, κάλυψε την απόσταση Κρήτη - Σαντορίνη σε 3 ώρες και 54 λεπτά.
«Κινητά αγάλματα» (είδος ρομπότ) που δούλευαν με υδράργυρο και φύλαγαν την είσοδο του Λαβύρινθου.
«Τεχνητή αγελάδα» («ξύλινη δάμαλις») για τη γυναίκα του Μίνωα Πασιφάη.
«Σφήνα», «τσεκούρι», «αλφάδι», «πριόνι»
«Ξύλινες κινούμενες κούκλες» για τα παιδιά του Μίνωα.
«Θερμοπηγή» : Σελινούς Σικελίας. Διαμόρφωση χώρου ιαματικών λουτρών μέσα σε σπήλαιο.
«Υδραγωγείο» : Καμικόν Σικελίας (κοντά στον Ακράγαντα).
«Ναός του Απόλλωνος» : Κύμη Ιταλίας.
«Κολυμβήθρα» : Ύβλα Σικελίας (αποικία των Μεγαρέων). Τεράστια δεξαμενή συγκεντρώσεως ομβρίων, κρηναίων και ποταμίων υδάτων και διοχέτευση στη θάλασσα «δι' ανοικτής τάφρου». Περίμετρος 1295 μέτρα. Βάθος 9,24 μέτρα. Συνδύαζε ιχθυοτροφείο, κολυμβητήριο και ταμιευτήρα για την ύδρευση των κήπων.
«Τείχος και οχυρωματικά έργα» : Καμικόν Σικελίας. Υπόδειγμα έργου πολιτικού μηχανικού. Προβλεπόταν μια πολύ στενή προσπέλαση στη στέγη, ώστε να τα φυλάνε μόνο 3 ως 4 άτομα.
«Τείχος αντιστηρίξεως» : Καμικόν Σικελίας, κοντά στο ναό της Αφροδίτης.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΔΑΜΩ Η ΚΡΟΤΩΝΙΑ (6ος αιώνας π.Χ.)
Η ζωή της. Κόρη του Πυθαγόρα και της Θεανούς. Σπούδασε στην Πυθαγόρειο Σχολή του Κρότωνος, στην οποία αργότερα δίδαξε. Μετά τη διάλυση της Σχολής κατέφυγε στην Αθήνα, όπου δημοσίευσε την γεωμετρική διδασκαλία του πατέρα της, σε συνεργασία με τον Θυμαρίδα και τον Φιλόλαο. Την αναφέρουν οι : Γέμινος, Ιάμβλιχος, Διογένης Λαέρτιος.
Το έργο της. Τα συγγράμματά της είναι :
«Η προς Πυθαγόρου ιστορία» : Γεωμετρία ανωτέρου επιπέδου.
Ακόμη έργα της είναι :
Κατασκευή κανονικού τετραέδρου.
Κατασκευή κύβου.
ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ
ΔΕΙΝΟΚΡΑΤΗΣ Ο ΡΟΔΙΟΣ ( 3ος - 2ος αιώνας π.Χ.)
Η ζωή του. Τον αναφέρουν οι Βιτρούβιος, Διόδωρος, Πλούταρχος, Στράβων και άλλοι. Ακολούθησε τον Μ. Αλέξανδρο στις εκστρατείες του ως τεχνικός του σύμβουλος.
Το έργο του. «Πολεοδομικόν Αλεξάνδρειας» (Αίγυπτος)
332 - 331 π.Χ. Το 332 π.Χ. ο Μ. Αλέξανδρος ανέθεσε στον Δεινοκράτη τη διεύθυνση των τοπογραφικών εργασιών και την επεξεργασία των πολεοδομικών στοιχείων της Αλεξάνδρειας. Το σχέδιο βασίστηκε στο ορθογώνιο σύστημα των δρόμων και αποτέλεσε πρότυπο για την πολεοδομία πολλών πόλεων της εγγύς Ανατολής. Το πολεοδομικό σχέδιο προέβλεπε το δίκτυο των κυρίων οδών, τη θέση των τειχών, τον λιμένα, τη συνοικία με τα βασιλικά ανάκτορα στη χερσόνησο Λοχεία, καθώς και τα σπουδαιότερα δημόσια και θρησκευτικά κτίρια. Ο Δεινοκράτης συνεργάστηκε με το μηχανικό Κράτη τον Ολύνθιο, που εθεωρείτο ο καλύτερος υδραυλικός μηχανικός της εποχής του, ο οποίος μελέτησε και κατασκεύασε ένα καταπληκτικό σχέδιο διωρύγων και εγκαταστάσεων για την ύδρευση της πόλεως. Στην κατασκευή της Αλεξάνδρειας έλαβαν μέρος πολλοί Έλληνες αρχιτέκτονες και μηχανικοί, όπως ο Ήρων ο Λίβυος και ο Παρμενίων.
Πολεοδομικά σχέδια διαφόρων πόλεων.
Ναοί στους Δελφούς, στη Δήλο και σε άλλες Ελληνικές πόλεις.
Το ταφικό μνημείο του Φιλίππου, υπό μορφή μεγάλης πυραμίδας δεν πραγματοποιήθηκε λόγω του υπερβολικού κόστους και του θανάτου του Μ. Αλεξάνδρου, όπως αναφέρει ο Διόδωρος ο Σικελιώτης.
«Μετατροπή του όρους Άθω»
Το ουτοπιστικό σχέδιο για μετατροπή του όρους Άθω σε ανδριάντα του Μ. Αλεξάνδρου το απέρριψε ο Μ. Αλέξανδρος. Το αναφέρει ο Βιτρούβιος. Σύμφωνα με τα σχέδια του Δεινοκράτους, ο Αλέξανδρος θα κρατούσε στο ένα χέρι του μιαν ολόκληρη πόλη και στο άλλο μια τεράστια οινοχόη, από την οποία ένα ποτάμι θα διοχετευόταν προς τη θάλασσα.
«Δεύτερος ναός Εφεσίας στην Έφεσο»
334 π.Χ. Ένα από τα 7 θαύματα του κόσμου. (Συνεργασία με τον Παιώνιο τον Εφέσιο και τον Δημήτριο).
«Πυρά του Ηφαιστίωνος»
Μνημειακό έργο που περιγράφουν ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ο Αρριανός, ο Στράβων, ο Πλούταρχος και άλλοι. Κατασκευάσθηκε στη Βαβυλώνα ως ταφικό μνημείο του Ηφαιστίωνος, στενού φίλου, στρατηγού και αντιβασιλέα του μ. Αλεξάνδρου, που πέθανε στα έκβατα του 324 π.Χ. ήταν ένα πέτρινο μνημείο, κατά το πρότυπο Βαβυλωνιακών ναών, με 6 ορόφους, επενδυμένο σε όλο το ύψος του με πλάκες χρυσού, συνολικής επιφάνειας 380 τ.μ.
ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ο ΠΟΛΙΟΡΚΗΤΗΣ (337 - 283 π.Χ.)
Η ζωή του. Υιός του Αντιγόνου του Μονόφθαλμου ή Κύκλωπος, που ήταν διάδοχος του Μ. Αλεξάνδρου και ιδρυτής της δυναστείας των Αντιγονιδών. Με εντολή του πατέρα του ο Δημήτριος πήγε στη Ρόδο με πολύ στόλο και στρατό και πολιόρκησε την πόλη από θάλασσα και από ξηρά (307 π.Χ.). Η πολιορκία αυτή της Ρόδου έμεινε στην στρατιωτική ιστορία, διότι χρησιμοποιήθηκαν πολλές ενδιαφέρουσες πολεμικές μηχανές, που ήταν έργο του Δημήτριου του Πολιορκητού και των συνεργατών του. Οι Ρόδιοι αμύνθηκαν γενναία και τελικά ο Δημήτριος έλυσε την πολιορκία και τους χάρισε τις πολιορκητικές μηχανές.
Τον αναφέρουν οι : Βιτρούβιος, Ευσέβιος, Πλούταρχος και Διόδωρος.
Το έργο του. Οι πολιορκητικές μηχανές του Δημήτριου είναι:
«Ελέπολις» : Η φοβερότερη πολεμική μηχανή που είχε κατασκευάσει ο μηχανικός Επίμαχος ο Αθηναίος.
«Καταπέλτες» : Εκσφενδόνιζαν πέτρες βάρους 80 κιλών σε απόσταση 150 μέτρων.
«Χελώνη» : Τετράγωνο ξύλινο κατασκεύασμα με τη μορφή πύργου, φορητό πάνω σε τροχούς. Πολυώροφο, για να φτάνει το ύψος και των υψηλότερων τειχών, τα οποία κατεδάφιζαν οι πολιορκητές, που βρίσκονταν μέσα στη χελώνη, με το μηχάνημα του κριού, που μπαινόβγαινε στο πολιορκητικό μηχάνημα όπως το κεφάλι της χελώνας από το οστρακώδες σώμα της. Οι εξωτερικές επιφάνειες της «Χελώνης» ήταν χτισμένες με πυλό και επενδυμένες με δέρματα, για να προφυλάσσουν τους στρατιώτες, που ήταν μέσα, από τα βέλη και τους λίθους που έριχναν οι πολιορκούμενοι.
«Τρύπανα» : Είχαν μήκος 25 μέτρα και άνοιγαν τρύπες στα τείχη.
Άλλες κατασκευές του Δημήτριου ήταν :
«Στοά Κλεισθένιος ή Δημήτριος» : Σικυών. Κτήριο με ορθογωνική κάτοψη, μήκους 102 μέτρων και πλάτους 16 μέτρων. Είχε την αρχιτεκτονική μορφή της στοάς, της οποίας η πρόσοψη, με δωρική κιονοστοιχία, ήταν ανοιχτή προς βορά. Το κτίριο χωριζόταν σε τρία μέρη. Το νότιο είχε 20 δωμάτια, ενώ το υπόλοιπο διαιρούνταν σε δύο χώρους με εσωτερική κιονοστοιχία από 24 κίονες. Οι κίονες της προσόψεως ήταν 47. 'Ολο το κτίριο είχε κατασκευαστεί από πωρόλιθους Σικιώνος. Τη στοά ανοικοδόμησε ο Δημήτριος και τη δώρισε στη φίλη του Λαμία. Δεν αποκλείεται να κατασκευάστηκε πάνω στα θεμέλια παλαιότερης στοάς του Κλεισθένη, που είχε καταστραφεί. Πιθανό έτος κατασκευής το 300 π.Χ.
Η στοά αποκαλύφθηκε από ανασκαφές που έγιναν υπό τη διεύθυνση του Αλεξάνδρου Φιλαδελφέως. Βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του Βουλευτηρίου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι υδαταύλακες αποχετεύσεως ομβρίων υδάτων.
«Οχυρό φρούριο» για τη μακεδονική φρουρά, πάνω στον Λόφο των Μουσών το 294 π.Χ.
ΦΥΣΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ
ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ (460-370 π.Χ.)
Η ζωή του. Φιλόσοφος, φυσικός, πανεπιστήμονας, ο θεμελιωτής της ατομικής φυσικής. Γεννήθηκε στα Άβδηρα Θράκης το 460 π.Χ. Η πατρίδα του ήταν ξακουσμένη για τον πλούτο της και το υψηλό πνευματικό της επίπεδο. Ο πατέρας του Ηγισίστρατος ή Αθηνόκριτος, καθώς ήταν πλουσιότατος, ξόδεψε πολλά για τη μόρφωσή του. Ήταν μαθητής του Λεύκιππου και ο Αριστοτέλης τους αναφέρει μαζί ως ιδρυτές της ατομικιστικής σχολής. Αργότερα, όταν ο μαθητής ξεπέρασε το δάσκαλο, αναφέρεται ως μόνος αντιπρόσωπός της. Πολυταξιδεμένος στην Αίγυπτο, Βαβυλωνία, Περσία, Ινδία (ίσως), στην Αθήνα, καταξόδεψε την μεγάλη του περιουσία και γύρισε στην πατρίδα του φτωχός, αλλά ευχαριστημένος για όσα είδε και έμαθε. Θεωρώντας τον άσωτο οι πατριώτες του τον περιφρόνησαν στην αρχή, αλλά όταν γνώρισαν τη σοφία του, τον εκτίμησαν και τον αγάπησαν. Πέθανε σε βαθιά γηρατειά και θάφτηκε στα Άβδηρα με μεγάλες τιμές. Η σχολή του έζησε για πολλά χρόνια ύστερα από το θάνατό του στα Άβδηρα. Στην αρχή τίποτα δεν άλλαξε από τα βασικά σημεία της διδασκαλίας του. Οι τελευταίοι όμως αντιπρόσωποι στρέφονται προς τη σκεπτική και επικουρική σχολή.
Ο Δημόκριτος ήταν μυαλό καθολικό (αυτό φαίνεται από το σύνολο των συγγραμμάτων του, που δυστυχώς μόνο αποσπάσματά τους έχουμε). Στη φιλοσοφία έκλεισε όλες τις γνώμες της εποχής του. Από την άποψη της πανεπιστημοσύνης μόνο με τον Αριστοτέλη μπορεί να συγκριθεί.
Το έργο του. Η μεγαλύτερη επιτυχία του Δημόκριτου ήταν η διατύπωση της ατομικής θεωρίας. Για να μπορέσει ο Δημόκριτος να εξηγήσει με το "πλήρες" και το "κενό" τα φαινόμενα φανταζόταν το πλήρες χωρισμένο σε αναρίθμητα, μη αντιληπτά, από τη μικρότητά τους, σωματίδια, που χωρίζονται το ένα με το άλλο με κενό. Αυτά τα ίδια δεν μπορούν πια να χωριστούν, είναι άκοφτα, "άτομα"(δεν τέμνονται) και "ναστά"(πυκνά, δεν έχουν κενό μέσα τους. Τα άτομα έχουν τις ίδιες ιδιότητες με το ον του Παρμενίδη. Είναι άφθαρτα, αγέννητα, αναλλοίωτα, ομοιόμορφα, άπειρα στον αριθμό, χωρίς ποιοτική διαφορά. Διαφέρουν μόνο στην τάξη και το μέγεθος. Κινούνται και συμπλέκονται μεταξύ τους και σχηματίζουν τα διάφορα όντα που γνωρίζουμε. Επειδή όλα τα άτομα είναι καμωμένα με την ίδια ύλη, πρέπει το βάρος τους να είναι ακριβώς ανάλογο με το μέγεθός τους. Αν παρόλα αυτά, σύνθετα σώματα με το ίδιο μέγεθος έχουν διαφορετικό βάρος, αυτό πως στο ένα σώμα υπάρχουν περισσότερα άδεια διάμεσα, παρά στο άλλο. Κάθε γένεση σύνθετου είναι ένωση χωρισμένων ατόμων, κάθε φθορά χωρισμός ενωμένων. Κάθε αλλαγή πρέπει να αποδοθεί σε αλλαγή στη θέση είτε στη σειρά των ατόμων. Όλες οι ιδιότητες των όντων στηρίζονται στο σχήμα, το μέγεθος, στη θέση και στην τάξη των ατόμων τους. Ωστόσο υπάρχει μεταξύ τους μια διαφορά ουσιαστική: Μερικές ιδιότητες (βαρύτητα, πυκνότητα, σκληρότητα), ανήκουν στα σώματα καθαυτό. Άλλες, οι λεγόμενες αισθητηριακές (αυτές που βάζουμε εμείς στα πράγματα), φανερώνουν τον τρόπο με τον οποίο αυτά ενεργούν πάνω στο αισθανόμενο αντικείμενο. Η κίνηση δεν είναι μία κίνηση έξω από την ύλη, όπως πίστευε ο Εμπεδοκλής (η αγάπη το μίσος) ή ο Αναξαγόρας (ο νους), αλλά μέσα στην ύλη, που βρίσκεται πάντα σε μία στροβιλιστική κίνηση ("δίνος"). Η κίνηση δεν έχει αρχή, το πλήθος των ατόμων και ο άδειος χώρος δεν έχουν όρια, γι'αυτό και υπάρχουν αναρίθμητοι κόσμοι, που βρίσκονται σε ποικιλότατες καταστάσεις και έχουν διαφορότατα σχήματα.
Έγραψε 70 συγγράμματα, σύμφωνα με κατάλογο που εκπόνησε ο Διογένης ο Λαέρτιος. Σώζονται αποσπάσματα μέσα σε έργα μεταγενέστερων συγγραφέων. Τα συγγράμματά του ανά κατηγορία είναι:
1.ΦΥΣΙΚΑ (βιβλία 25) : «Μέγας διάκοσμος», «Μικρός διάκοσμος», «Κοσμογραφία», «Περί των πλανητών», «Περί φύσεως», «Περί ανθρώπου φύσεως», «Περί νου», «Περί αισθήσεων», «Περί χυμών», «Περί χροών», «Περί των διαφερόντων ρυσμών», «Περί αμειψιρυσμιών», «Κρατυντήρια», «Περί ειδώλων», «Περί λογικών κανόνων, α΄,β΄,γ΄», «Περί απορημάτων», «Αιτίαι ουράνιαι» (ουράνιος μηχανική), «Αιτίαι αέριοι» (αεροστατική), «Αιτίαι επίπεδοι» (στατική), «Αιτίαι περί πυρός και των εν πυρί» (θερμότητα και θερμοδυναμική), «Αιτίαι περί φωνών» (ακουστική), «Αιτίαι περί σπερμάτων και φυτών και καρπών» (βιολογία), «Αιτίαι περί ζώων α΄,β΄, γ΄» (ζωολογία), «Αιτίαι σύμμικτοι» (ανάμεικτα), «περί της λίθου» (ορυκτολογία).
2.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ (βιβλία 5) : «Περί διαφορής γνώμης ή περί ψαύσεως (επαφής) κύκλου και σφαίρας», «Περί γεωμετρίης», «Γεωμετρικών», «Αριθμοί», «Περί αλόγων γραμμών και ναστών α΄, β΄».
3.ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ-ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ (βιβλία 8) : «Εκπετάσματα», «Μέγας ενιαυτός ή Αστρομίη, παράπηγα», «Άμιλλα κλεψύδρας», «Ουρανογραφία», «Πολογραφία», «Ακτινογραφία», «Γεωγραφία», «Ωκεανού περίπλους».
4.ΤΕΧΝΙΚΑ (βιβλία 6) : «Πρόγνωσις», «Αιτίαι περί ακαιριών και επικαιριών», «Περί γεωργίας ή γεωμετρικό», «Περί ζωγραφίας», «Τακτικός», «Οπλομαχικόν».
5.ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ (βιβλίον 1) : «Χειρόκμητα», αναφέρει διάφορα φάρμακα, μεταξύ άλλων σκεύασμα για τη γέννηση "ωραίων τέκνων", μίγμα από σπόρους πεύκης, μύρνα, κρόκους, μέλι, γάλα και κρασί.
ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΕΦΕΥΡΕΤΗΣ
ΔΙΑΔΗΣ Ο ΠΕΛΛΑΙΟΣ (Ο ΠΟΛΙΟΡΚΗΤΗΣ) (4ος αιώνας μ.Χ.)
Η ζωή του. Μηχανικός του Μ. Αλεξάνδρου. Τον συνόδευσε στις εκστρατείες του μαζί με τον Χαρία. Μαθητής του Θεσσαλού μηχανικού Πολύιδου. Τον αναφέρουν ο Αθήναιος και ο Βιτρούβιος. Έκανε διάφορες εφευρέσεις πολιορκητικών μηχανών.
Το έργο του. «Κινητοί πύργοι» : Πολιορκητική μηχανή, που αναλυόταν σε κομμάτια, τα οποία μετέφερε ο στρατός και συναρμολογούσε επί τόπου πριν από την πολιορκία.
«Διατρητής τειχών» : Πολιορκητική μηχανή για την διάτρηση των τειχών. Η κατασκευή του γινόταν ως εξής : η διάταξη του μηχανήματος έμοιαζε με αυτή της χελώνας. Στη μέση του υπήρχε ένα αυλάκι, στηριζόμενο σε κατακόρυφους ορθοστάτες, όπως συνηθίζεται στους καταπέλτες και στις βαλλίστρες, μήκους 23,10 μέτρα και ύψος 0,46 μέτρα, στο οποίο στερεωνόταν εγκάρσιο βαρούλκο. Στο εμπρόσθιο τμήμα δεξιά και αριστερά, προβλεπόταν δύο τροχαλίες, μέσω των οποίων κινούνταν η κριοδοκίς, που ήταν εφοδιασμένη με «σιδηράν κεφαλήν». Κάτω από την κριοδοκίδα και μέσα στην αύλακα υπήρχαν μικροί κύλινδροι, που διευκόλυναν την επιτάχυνση ή την επιβράδυνσή της.
«Ανερχόμενη μηχανή» : Με τη βοήθεια αυτής της μηχανής μπορούσε κανείς να αναρριχηθεί στα τείχη. Αντιστοιχεί στην «κλίμακα του Βίτωνος», αλλά και στη σημερινή κλίμακα Magirus.
«Τοιχοθραυστικός κόραξ ή γερανός»
«Κριός επί τροχών» : Σώζεται η περιγραφή του. Διαστάσεις ελαχίστου πύργου. Ελάχιστο ύψος 27,72 μέτρα, ελάχιστο πλάτος 7,85 μέτρα. Διατομή στο υψηλότερο σημείο : 1/5 της διατομής βάσεως. Δοκός βάσεως 23Χ23 εκατοστά. Δοκός στρέψεως 15 εκ. Ο πύργος είναι δεκαόροφος και κάθε τμήμα του έχει ανοίγματα υπό μορφή παραθύρων. Οι πύργοι επενδύονταν με ακατέργαστα δέρματα για την προστασία τους.
«Κριός - χελώνη» : Ύψος 7,39 μ. Πλάτος 14,78 μ. Στην κορυφή τοποθετούνταν μικρός πύργος με τρεις ορόφους. Στους άνω ορόφους τοποθετούνταν «σκορπιοί» και «καταπέλτες», ενώ στους κάτω αποθηκεύονταν νερό, έτοιμο για την κατάσβεση της πυρκαϊάς, που πιθανό να προκαλούνταν στο πολιορκητικό μηχάνημα. Μέσα στη χελώνη τοποθετούνταν η «κριοδοκίς» και επάνω σ' αυτήν στερεωνόταν ένας κύλινδρος, στον οποίο περιτυλίγονταν τα σχοινιά, από τα οποία κρεμόταν ο πολιορκητικός κριός. Έτσι διευκολυνόταν η κίνησή του παλινδρομικά.
«Επιβάθρα» : Ανήκε στα μηχανήματα προσπελάσεως στα τείχη, αλλά και σε εχθρικά σκάφη κατά τις ναυμαχίες. Ήταν ένα είδος κινητής γέφυρας. Την περιγράφει ο Βίτων. Υπάρχουν επίσης αναφορές από τον Αθήναιο τον περιπατητικό. Λόγω της ομοιότητας της περιγραφής ο Cicorius υποστηρίζει ότι και οι δύο είχαν σαν πηγή τα συγγράμματα του Αγησίστρατου.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ
ΔΙΟΚΛΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ (2ος αιώνας π.Χ.)
Η ζωή του. Έζησε στην Αλεξάνδρεια.
Το έργο του. «Περί πυρείων» : Σύγγραμμα για τα εστιακά κάτοπτρα. Σ' αυτό ασχολείται και με δύο γνωστά μαθηματικά προβλήματα της εποχής του :
1. «Το Αρχιμήδιον πρόβλημα» δηλαδή τη διαίρεση της σφαίρας από ένα επίπεδο σε δύο μέρη τέτοια, ώστε οι όγκοι τους να έχουν δεδομένο λόγο. Ο Διοκλής το έλυσε με δύο κωνικές τομές, μία έλλειψη και μία ισοσκελή υπερβολή.
2. «Το δήλιον πρόβλημα» δηλαδή το διπλασιασμό του κύβου. Ο Διοκλής επινόησε μια καμπύλη 3ου βαθμού, την «κισσοειδή», η οποία έχει μια ασύμπτωτη ευθεία, χωρίς να κατασκευάσει το κατάλληλο όργανο για τη χάραξή της με συνεχή χάραξη. Ένα τέτοιο όργανο εφευρέθηκε πολύ αργότερα, τον 17ο αιώνα από τον Νεύτωνα.
Στο Escorial (Ισπανία) υπάρχουν αποσπάσματα από τα έργα του Διοκλέους σε αραβική μετάφραση.
ΒΟΤΑΝΟΛΟΓΟΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΣ
ΔΙΟΣΚΟΥΡΙΔΗΣ Ο ΠΕΔΑΝΙΟΣ (40 - 90 μ.Χ.)
Η ζωή του. Από την Ανάβαρζα της Κιλικίας. Θεμελιωτής της φαρμακευτικής επιστήμης. «Πατέρας» της φαρμακολογίας. Σπούδασε στην Ταρσό, πρωτεύουσα της Κιλικίας. Έζησε στη Ρώμη την εποχή του Νέρωνα και του Βεσπασιανού (54 - 79 μ.Χ.). Περιόδευσε στη Μικρά Ασία, την Ελλάδα και την Ιταλία και πιθανώς στις χώρες των Ιουδαίων, των Δακών και των Κελτών. Εφήρμοσε φαρμακοχημικές ουσίες για πειράματα ή θεραπευτικούς σκοπούς.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Περί ιοβόλων»
«Φαρμακογνωσία»
«Περί ύλης ιατρικής» (77-78 μ.Χ.) : Βιβλία 5. Πλήρης φαρμακολογία. Θεωρείται το καλύτερο φαρμακολογικό έργο της αρχαιότητας και μέχρι τον 16ο αιώνα.
Βιβλίον 1ον «Περί ύλης βοτάνων» : (...ριζών, σπερμάτων και εκχυλισμάτων). Περιλαμβάνει τις αλοιφές και τον τρόπο παρασκευής τους, τα αρώματα, τα έλαια, τα μύρα, τα δένδρα και τα εκκρίματά τους, τα βάλσαμα, τις ρητίνες και τους καρπούς. Αναφέρονται 517 δρόγες.
Βιβλίον 2ον «Περί ζώων παντοίων» : (...και των εξ' αυτών προϊόντων). Περιλαμβάνει τα ζώα και τις ζωικής προελεύσεως δρόγες, το μέλι, το γάλα, τα λίπη, τα σιτηρά, τα λαχανικά και τα δριμέα φυτά. Αναφέρονται 142 δρόγες ζωικής προελεύσεως.
Βιβλίον 3ον «Περί παντοίων ελαίων» : (...μύρων και αρωμάτων). Περιλαμβάνει τις ρίζες, τα φυτικά εκχυλίσματα, τις πόες και τα σπέρματα.
Βιβλίον 4ον «Περί ύλης δένδρων» : (Περί δένδρων και καρπών). Αποτελεί συνέχεια του 3ου βιβλίου. Αναφέρει 69 δένδρα.
Βιβλίον 5ον «Περί οίνων και λίθων και παντοίων ειδών» : (...όξους, μεταλλικών υδάτων). Περιγράφει το αμπέλι, τα κρασιά, το νερό, τα ορυκτά και τα διάφορα ανόργανα φάρμακα. Αναφέρει 200 δρόγες. Συνολικά περιγράφονται 600 φυτικά φάρμακα, τα οποία εξετάζονται βοτανικά και από κάθε θεραπευτική δράση. Μεταξύ των άλλων περιλαμβάνει θρακικά, κρητικά, και μερικά αλλοδαπά φυτά. Στην περιγραφή δεν ακολουθεί αλφαβητική σειρά, αλλά κατατάσσει τις δρόγες σε ομάδες, ανάλογα με την εξωτερική τους μορφή.
Ο Διοσκορίδης χρησιμοποίησε τα συγγράμματα του Διοκλέους, του Καρυστίου και του Κρατεύα.
«Περί απλών φαρμάκων» : 2 βιβλία. Περιγράφονται παθήσεις των οργάνων του σώματος και τα αντίστοιχα φάρμακα.
«Περί της των οφελείν ή βλάπτειν δυναμένων φαρμάκων ενέργειας»
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ (3ος αιώνας μ.Χ.)
Η ζωή του. Πατέρας της άλγεβρας. Το έργο του άσκησε μεγάλη επίδραση στη Δυτική Ευρώπη την εποχή της Αναγεννήσεως και αποτελεί σταθμό στην εξέλιξη της μαθηματικής διανοήσεως. Πρώτος αυτός χρησιμοποιεί αλγεβρικά σημεία - σύμβολα.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Αριθμητικά» : 13 βιβλία. Σώζονται 6 βιβλία στο ελληνικό πρωτότυπο, 4 βιβλία στα αραβικά, σε ένα χειρόγραφο που βρέθηκε το 1970. Τα «Αριθμητικά» συνιστούν μια συλλογή προβλημάτων μεγάλης ποικιλίας με πολυωνυμικές εξισώσεις με έναν ή περισσότερους αγνώστους. Για την εύρεσή τους χρησιμοποιεί διάφορα τεχνάσματα. Υπολογισμός δυνάμεων.
«Περί πολυγώνων αριθμών» : Σώζονται αποσπάσματα.
«Πορίσματα» : Δεν σώζεται.
«Διοφαντικές εξισώσεις» : Έτσι λέγονται σήμερα εκείνες οι εξισώσεις στις οποίες ζητείται να προσδιοριστούν οι ακέραιες και μόνο λύσεις τους. Κινέζοι, Άραβες και Ινδοί μαθηματικοί ασχολήθηκαν με τις εξισώσεις του Διόφαντου.
Ο Γάλλος μαθηματικός Πιερ ντε Φερμά, τον 17ο αιώνα είχε μελετήσει συστηματικά το έργο του Διόφαντου σε λατινική μετάφραση. Η εξίσωση του Fermat : x2- Dy2 =1 είναι εξίσωση του Διοφάντου.
ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΕΚΑΤΑΙΟΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ (560 - 480 π.Χ.)
Η ζωή του. Από τους σπουδαιότερους προγόνους της επιστημονικής γεωγραφίας. Μαθητής του Αναξίμανδρου. Υιός του Αγησάνδρου. Ταξίδεψε από τη νότιο Ρωσία ως την Αίγυπτο και είχε σαφή εικόνα του γεωγραφικού χώρου από τον Καύκασο ως το Γιβραλτάρ και από το Δούναβη ως το Νείλο, όπως αποδεικνύει το έργο του. Θεωρείται πατέρας της γεωγραφίας.
Το έργο του. «Χάρτης του Περσικού κράτους»
«Χάρτης της υδρογείου»
«Γης Περίοδος»
«Περιήγησης» : Επεξηγηματικό έργο, παράρτημα της «Γης Περιόδου». Αποτελείται από 2 βιβλία : Ευρώπη και Ασία. (Στην Ασία περιλαμβάνεται και η Αφρική). Σώζονται.
Στο έργο του Εκαταίου αναφέρεται συχνά ο Ηρόδοτος. Ο Εκαταίος βελτίωσε τον χάρτη της υδρογείου του Αναξίμανδρου και δεν αρκέστηκε, όπως οι παλαιότεροι, να προσδιορίσει τις αποστάσεις μονοδιάστατα στον γεωγραφικό χώρο, δηλαδή με βάση τους δρόμους και τις ακτές που δεν αποτελούν ποτέ ευθεία γραμμή, αλλά προσπάθησε να επιτύχει μεγαλύτερη ακρίβεια, δίνοντας τη θέση των τόπων σε σχέση με τα σημεία του ορίζοντα και τους αστερισμούς. Επεσήμανε επάνω στο χάρτη τρίγωνα, τετράγωνα, ζώνες και άλλα σχήματα, που από τότε επικράτησαν στη χαρτογραφική πρακτική. Στα τοπογραφικά στοιχεία πρόσθεσε και πληροφορίες για τους λαούς και τον πολιτισμό τους, την προέλευσή τους και την ιστορία τους. Γεωγραφικές πληροφορίες στα έργα του Αισχύλου και του Σοφοκλέους, προϋποθέτουν γνώση του συγγραφικού έργου του Εκαταίου. Ερευνητές στους επόμενους αιώνες, φαίνεται να είχαν συμβουλευτεί τα βιβλία του. Από το σύνολο του συγγραφικού του έργου έχουν περισωθεί ελάχιστα αποσπάσματα.
Τον Εκαταίο αναφέρει ο Στέφανος ο Βυζάντιος, ο οποίος έχει διασώσει αποσπάσματα από το έργο του. Τον αναφέρουν επίσης ο Στράβων και ο Ηρόδοτος.
ΦΥΣΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΕΦΕΥΡΕΤΗΣ ΓΙΑΤΡΟΣ
ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ Ο ΑΚΡΑΓΑΝΤΙΝΟΣ (495 - 435 π.Χ)
Η ζωή του. Μέγας ερευνητής της φύσεως και θεμελιωτής της θεωρίας περί της συστάσεως του σύμπαντος. Διδάχθηκε τη φιλοσοφία του Ξενοφάνους του Κολοφωνίου, του Αναξαγόρου του Κλαζομενίου και του Παρμενίδου του Ελεάτου. Γιος του ολυμπιονίκη Μέτωνος. Τον αναφέρουν οι : Διογένης ο Λαέρτιος, Πλούταρχος, Ιωάννης Τζέτζης, Ιάμβλιχος και Βιτρούβιος.
Το έργο του. Δεν παραδέχεται το «γίγνεσθαι» και «φθείρεσθαι» με την αυστηρή έννοια των λέξεων. Ερμηνεύει τις μεταβολές της ύλης με τη βοήθεια μιας συνδετικής, λεπτής ύλης στοιχείων, από τα οποία αποτελείται ο κόσμος. Ως στοιχεία θεωρεί το πυρ, το ύδωρ, την γην και τον αέρα. Οι δυνάμεις που προκαλούν την μεταβολή των σωμάτων είναι η «έλξης» και η «άπωσις». Στην αρχή η ύλη εκρατείτο «δια της έλξεως εις σχήμα σφαίρας». «Δια της απώσεως διεχωρίσθησαν τα στοιχεία και προεκλήθησαν στροβιλώδεις κινήσεις». Δηλαδή συμφωνεί με τη σημερινή θεωρία των νεφελωμάτων, των ατόμων και των πυρήνων τους. Ο Εμπεδοκλής ανακάλυψε πρώτος τους πόρους των υλικών σωμάτων.
Εφηύρε κλεψύδρα που στηριζόταν στην πίεση του ύδατος και στη διαφορά πιέσεως που προκαλείται σε χώρο κενού αέρος.
Για τα οπτικά φαινόμενα διατύπωσε τη «θεωρίαν της απορροίας των φωτεινών σωμάτων» (ακτινοβολία). Ανάλογη θεωρία διατύπωσε για τα μαγνητικά φαινόμενα, την «άπωσιν» και «έλξιν» των μαγνητών, δηλαδή παραδέχθηκε την είσοδο και έξοδο μαγνητικών γραμμών (μαγνητική ροή).
Για τα χρώματα αναφέρει : «χρώμα είναι το αίσθημα, το προκαλούμενον εκ της εισόδου εις τον οφθαλμόν καταλλήλων ακτινών».
Για το ήχο παραδεχόταν ότι προέρχεται από παλμική κίνηση των στερεών σωμάτων.
Διετύπωσε τη θεωρία της αφθαρσίας της ύλης.
Ασχολήθηκε με χημικές, βιολογικές και ανθρωπολογικές μελέτες.
Έκλεισε με τοίχωμα φαράγκι, από το οποίο ερχόταν στην πόλη Σελινούντα νότιος άνεμος, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος.
Εξυγιαντικά μέτρα στη Σελινούντα. Σχηματίζονταν τέλματα που προκαλούσαν ελώδεις πυρετούς. Με την κατασκευή διωρύγων συνένωσε δύο ποταμούς ώστε η ροή των υδάτων έγινε ορμητικότερη και παρέσυρε το νερό στη θάλασσα.
ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΑ
«Περί φύσεως των όντων» : Ποιητικό έργο, 3 βιβλία. 2000 στίχοι. Σώζονται 450 στίχοι.
Εξέταση της γνωστικής του ανθρώπου δυνάμεως - Σελήνη, γη, εκλείψεις, αήρ, αιθήρ - Σύσταση του σύμπαντος - Περί πόρων και απορροών θεωρία - Εξήγηση του μαγνητισμού - Εξήγηση του φαινομένου της αναπνοής δια του πειράματος της κλεψύδρας. Εξήγηση των φαινομένων της οράσεως. Φάρμακα εναντίον των ασθενειών του γήρατος.
«Επιγράμματα»
«Καθαρμοί» : Από τους 1000 στοίχους σώζονται 100.
«Περσικά» : Δεν σώζεται. Το αναφέρει ο Διογένης ο Λαέρτιος.
ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ Ο ΣΑΜΙΟΣ (341 - 271 π.Χ)
Η ζωή του. Γεννήθηκε στη Σάμο, υιός του Νεοκλέους του Αθηναίου και της Χαιρεστράτης. Εκεί παρακολούθησε μαθήματα από τον πλατωνικό φιλόσοφο Πάμφιλο. Στη συνέχεια πήγε στη νήσο Τέο, γειτονική στη Σάμο, για να ακούσει το φιλόσοφο Ναυσιφάνη που ήταν οπαδός της φιλοσοφίας του Δημόκριτου. Ως Αθηναίος πολίτης ήρθε στην Αθήνα το 323, σε ηλικία 18 ετών, για να εκπληρώσει τη θητεία του ως φρουρός («Περίπολος») και συνυπερέτησε με τον ποιητή Μένανδρο («συνέφηβος»).
Μετά την στρατιωτική του θητεία πήγε στην Κολοφώνα (322-310), στη Μυτιλήνη και στη Λάμψακο. Στις πόλεις αυτές ίδρυσε σχολές και διαμόρφωσε τη φιλοσοφία του. Το 306 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου ίδρυσε δική του σχολή και έθεσε τις βάσεις της Επικούρειου - Ηδονιστικής φιλοσοφίας. Ασχολήθηκε με την αστρονομία και την μετεωρολογία.
Τον αναφέρουν οι : Διογένης ο Λαέρτιος, Σούδα, Κικέρων, Σέξτος ο Εμπειρικός, Απολλόδωρος, Διότιμος, Ποσειδώνιος, Στοβαίος, Σωτίων και Διόνυσος ο Αλικαρνασεύς.
Το έργο του. Υπεστήριξε την ατομική θεωρία του Λεύκιππου και του Δημόκριτου. Διατύπωσε την άποψη ότι όλα στη φύση προέρχονται από την κίνηση του ατόμου στον κενό χώρο.
Τα συγγράμματά του καταλάμβαναν «έκτασιν 300 κυλίνδρων». Ελάχιστα σώζονται.
«Περί φύσεως. Βιβλία ΛΖ΄»
«Περί ατόμων και κενού»
«Επιτομή των προς τους φυσικούς»
«Περί της εν ατόμω γωνίας»
«Επιστολή προς Ηρόδοτον» : Περίληψη των περί των φυσικών του Επικούρου δοξασιών. Σώζεται.
«Επιστολή προς Πυθοκλέα» : Το θέμα του ήταν «Περί μερτασιών» (Περί μετεωρολογίας). Ασχολείται με τις εκλείψεις ηλίου και σελήνης και τα σημάδια στον ουρανό («επισημασία»), που προαναγγέλλουν τον καιρό. Στη συνέχεια σημειώνει τις αιτίες που προκαλούν τα μετεωρολογικά και τα γεωλογικά φαινόμενα : Χάλζα, χιών, δρόσος, κρύσταλλος, σεισμός, πρηστήρ (θερμός ανεμοστρόβιλος). Σώζεται.
ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ Ο ΚΥΡΗΝΑΙΟΣ (276 - 194 π.Χ.)
Η ζωή του. Ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες σοφούς και ο πρώτος μεγάλος γεωγράφος της αρχαιότητας. Θεωρείται θεμελιωτής της φυσικής και της μαθηματικής γεωγραφίας. Σπούδασε στην Αθήνα με δασκάλους τον Αρίστωνα το Χίο και τον Αρχεσίλαο. Έζησε στην Αλεξάνδρεια όπου πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωή του. Διευθυντής της περίφημης βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας την εποχή του βασιλιά Πτολεμαίου του Ευεργέτη. Ο πρώτος που καθιέρωσε τον όρο «φιλόλογος». Ο μεγάλος Αρχιμήδης, που ήταν 11 χρόνια μεγαλύτερός του, τον εκτιμούσε ιδιαίτερα και του αφιέρωσε το περίφημο έργο του «Περί μηχανικών Θεωρημάτων προς Ερατοσθένη έφοδος», καθώς και το «Βοεικόν πρόβλημα». Ένας κρατήρας της σελήνης ονομάζεται προς τιμήν του «Ερατοσθένης». Τον αναφέρει ο Στοβαίος.
Το έργο του. «Απόδειξη της σφαιρικότητας της γης» : Χρησιμοποίησε μέθοδο, που ταυτίζεται με τις σύγχρονες αστρονομικές μεθόδους και βασίζεται στις εξής 4 παραδοχές:
Α) Ο ποταμός Σθήνης (Άνω Αίγυπτος) βρίσκεται στον Τροπικό του Καρκίνου και ο γνώμονας ενός ηλιακού ημερολογίου δεν ρίχνει σκιά κατά το θερινό ηλιοστάσιο.
Β) Ο ποταμός αυτός και η Αλεξάνδρεια έχουν το ίδιο γεωγραφικό μήκος.
Γ) Η απόσταση μεταξύ των δύο σημείων (μήκος τόξου) εκτιμάται σε 5000 στάδια (=~ 900 χλμ.).
Δ) Οι ακτίνες του ηλίου είναι παράλληλες.
Δέχθηκε τη γη ως σφαιρική και γνώριζε ότι η διαφορά του γεωγραφικού πλάτους μεταξύ Αλεξάνδρειας και Συήνη είναι ισοδύναμη με τη γωνία που σχηματίζουν οι ακτίνες του ηλίου με το ζενίθ το μεσημέρι στην Αλεξάνδρεια. μέτρησε το μήκος μιας κατακόρυφης ράβδου (γνώμων) και της σκιάς της και υπολόγισε τη σχηματιζόμενη γωνία α=1/50 της περιφέρειας του κύκλου. Έτσι το μήκος του ισημερινού εκτιμήθηκε σε 250000 στάδια (50Χ5000).
«Καταστερισμοί» : Στο σύγγραμμα αυτό περιλαμβάνεται αναλυτικός κατάλογος των αστέρων, υπολογισμός της πολικής διαμέτρου της γης (με μεγάλη ακρίβεια), της εκλειπτικής και της αποστάσεως ηλίου - γης.
«Εκπόνηση νέου χάρτη της γης» : Βασίστηκε εν μέρει σ' εκείνον του Δικαιάρχου του Μεσσηνίου.
«Γεωγραφικά» : Σύγγραμμα που χωρίζεται σε τρία μέρη.
Α) Ιστορία της γεωγραφίας.
Β) Μαθηματική και φυσική γεωγραφία.
Γ) Προκαταρκτικά δεδομένα για την προβολή του χάρτη και την περιγραφική γεωγραφία με οικονομικά και εθνογραφικά στοιχεία.
«Περί της αρχαίας κωμωδίας» : Μελέτη.
«Χρονολογικός Πίναξ» : Καλύπτει 1076 έτη με όλα τα σημαντικά επιστημονικά και ιστορικά γεγονότα, αρχίζοντας από την άλωση της Τροίας.
«Κόσκινον του Ερατοσθένους» : Μέθοδος για την εύρεση των περιττών αριθμών.
«Μεσολάβος» : Συσκευή βοηθητική για τη λύση του προβλήματος του διπλασιασμού του κύβου.
ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΕΡΜΙΠΠΟΣ Ο ΚΑΛΛΙΜΑΧΙΟΣ (200 π.Χ..)
Η ζωή του. Περιπατητικός φιλόσοφος. Μαθητής του Καλλιμάχιου. Έζησε στην Αλεξάνδρεια. Τον αναφέρουν οι : Πλούταρχος, Διογένης ο Λαέρτιος, Αθήναιος, Στοβαίος. Ο Βατικάνειος Πίναξ (catalogus Vatikanus) τον κατατάσσει στους «αστρονόμους - συγγραφείς».
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Βίοι»
«Φαινόμενα» : Αστρονομικό ποίημα.
«Των περί του πόλου συναξαμένων»
«Περί των επτά σοφών»
«Περί των Ισοκράτους μαθητών»
«Περί Πυθαγόρου»
«Περί Αριστοτέλους»
«Ονειροκριτικά» : Βιβλία ε΄.
«Περί αστρολογίας»
«Περί Αιγύπτου και Αιθιοπίας»
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ
ΕΥΔΗΜΟΣ Ο ΡΟΔΙΟΣ (350 - 290 π.Χ.)
Η ζωή του. Σπούδασε στην Αθήνα και δίδαξε στη σχολή του Αριστοτέλη. Μετά το θάνατο του Αριστοτέλη πήγε στη Ρόδο όπου ίδρυσε «Αριστοτέλεια σχολή». Μαθητής και συνεργάτης του Αριστοτέλη. Είναι ο τρίτος που ασχολήθηκε με την ιστορία των μαθηματικών, μετά τον Ξενοκράτη και τον Θεόφραστο. Έγραψε Ιστορικές παρατηρήσεις σχετικά με την αριθμητική, την αστρονομία και τις θετικές επιστήμες γενικότερα. Ήταν σύγχρονος του Θεόφραστου.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Περί γωνίας»
«Φυσικά»
«Αναλυτικά και περί λέξεων»
«Αριθμητική ιστορία»
«Αστρολογική ιστορία»
«Γεωμετρική ιστορία»
Από τα βιβλία του σώζονται αποσπάσματα στα έργα των : Αλεξάνδρου, Αφροδίσιου και Simplicius. Ο Γέμινος (1ος αιώνας π.Χ.) έγραψε επίσης «Ιστορία των μαθηματικών» στηριζόμενος στο ανάλογο βιβλίο του Εύδημου. Δεν σώζεται.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΕΥΔΟΞΟΣ Ο ΚΝΙΔΙΟΣ (408-355π.Χ.)
Η ζωή του. Διάσημος Έλληνας μαθηματικός, αστρονόμος, γεωγράφος και φιλόσοφος της αρχαιότητας. Από μικρός διακρίθηκε για την ευφυΐα του. Ήταν γιος φτωχής οικογένειας και σπούδασε με χρήματα πλουσίων θαυμαστών της ευφυΐας του. Στην αρχή πήγε στον Τάραντα της κάτω Ιταλίας, όπου μαθήτευσε κοντά στο διάσημο Πυθαγόρειο Αρχύτα. Μετά ήρθε στην Αθήνα και παρακολούθησε μαθήματα στην ακαδημία του Πλάτωνα. Επηρεάστηκε από τις πλατωνικές αντιλήψεις, αλλά διαμόρφωσε δικές του φιλοσοφικές απόψεις, οι οποίες συγγενεύουν στη φυσική με τις αντιλήψεις του Αρίστιππου. Αργότερα πήγε στην Αίγυπτο, όπου ασχολήθηκε με την αστρονομία. Οι σοφοί της Αιγύπτου θαύμασαν τόσο τη μεγαλοφυΐα του, ώστε του έχτισαν δικό του αστεροσκοπείο για τις έρευνές του. Όταν ξαναγύρισε στην Ελλάδα ίδρυσε σχολή στην Κύζικο της Προποντίδας, στην οποία φοιτούσαν μαθητές απ' όλη την Ελλάδα.
Το έργο του. Το έργο του Εύδοξου χωρισμένο σε κάθε επιστήμη είναι το εξής:
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ
«Αξίωμα της συνέχειας» (αξίωμα Εύδοξου-Αρχιμήδους): Το αναφέρει ο Αρχιμήδης και κυριαρχεί στα σύγχρονα ανώτερα μαθηματικά. Αποτελεί τη βάση του διαφορικού και του ολοκληρωτικού λογισμού, που πρώτος εφάρμοσε ο Εύδοξος και επέκτεινε ο Αρχιμήδης. Στο αξίωμα αυτό βασίστηκαν μετά από πολλούς αιώνες ο Newton και o Leibnitz.
«Μέθοδος εξαντλήσεως»: Υπολογισμός όγκου πυραμίδας και κώνου. Ο Αρχιμήδης μνημονεύει ότι πρώτος ο Εύδοξος απέδειξε ότι η πυραμίδα έχει όγκο ίσο με το 1/3 του όγκου πρίσματος, που έχει την ίδια βάση και το ίδιο ύψος με αυτή. Επίσης ο κώνος έχει όγκο ίσο με το 1/3 του όγκου κυλίνδρου με την ίδια βάση και το ίδιο ύψος.
«Ανάλυση και σύνθεση στη γεωμετρία»: Τελειοποιήθηκε από τον Εύδοξο.
«Δήλιον πρόβλημα»: Το έλυσε με "καμπύλας γραμμάς" όπως αναφέρει ο Ευτόκιος. Η λύση δεν σώζεται.
«Αναλογίες»: Επέκτεινε την θεωρία των αναλογιών σε ασύμμετρα ποσά, όπως εξηγείται στα «στοιχεία» του Ευκλείδου (βιβλία Ε' και ΣΤ'). Συσχέτισε τα ευθύγραμμα τμήματα μεταξύ τους, χωρίς τη χρήση αριθμών.
«Θεωρία ασυμμέτρων αριθμών»: Αναπτύχθηκε το 19ο αιώνα από τον Richard Wedekind με βάση τον τρόπο σκέψης του Εύδοξου.
ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ
Ιδρυτής του πρώτου γνωστού αστεροσκοπείου. Περιέγραψε τους αστερισμούς. Είναι ο πρώτος που επινόησε και χρησιμοποίησε την έννοια της ουράνιας σφαίρας και ο πρώτος που εξήγησε τις φαινόμενες κινήσεις των ουράνιων σωμάτων με ένα γεωμετρικό πρωτότυπο, που στηριζόταν δηλαδή στα μαθηματικά. Κατενόησε την ανάγκη μαθηματικής αναλύσεως των αστρονομικών παρατηρήσεων. Θεωρείται θεμελειωτής της μαθηματικής αστρονομίας.
«Θεωρία των ομόκεντρων σφαιρών»: Για ερμηνεία της φαινόμενης τροχιάς των πλανητών με τη βοήθεια της "ισόπεδου" καμπύλης (σφαιρικού λημνίσκου), που είναι εφεύρεση του Εύδοξου. Η θεωρία αυτή αποτέλεσε τη βάση της επιστημονικής αστρονομίας. Έγραψε και σχετικό σύγγραμμα με τίτλο «Περί ταχών». Μελέτησε την κίνηση των επτά γνωστών τότε πλανητών: Ήλιος, Σελήνη, Ερμής, Αφροδίτη, Άρης, Ζευς, Κρόνος. Το σύστημα του Εύδοξου προκάλεσε το γενικό θαυμασμό και έγινε αποδεκτό από τον Αριστοτέλη, ο οποίος το περιγράφει στο έργο του «Μετά τα φυσικά». Η θεωρία τελειοποιήθηκε από τον μαθητή του Εύδοξου Κάλλιπο.
«Σφαιροποϊα»: Επιχειρεί μια μηχανική αναπαράσταση της θεωρίας του Αυτολύκου για την κίνηση των πλανητών.
Μέτρησε πρώτος τα μεγέθη και τις αποστάσεις του Ηλίου και της Σελήνης από τη Γη.
«Φαινόμενα και ένοπτρον»: Αστρονομικό σύγγραμμα. Αναφέρεται από τον Άρατο. Περιγράφει τη θέση των αστερισμών στην ουράνια σφαίρα, την ανατολή και τη δύση τους.
«Αστρολογούμενα και γεωμετρούμενα»
Ιδρυτής της ουρανίου μηχανικής: Επινόησε μέθοδο για τη μέτρηση των αποστάσεων του ήλιου και της σελήνης. Στο έργο του βασίστηκε ο μεγάλος αστρονόμος Σάμιος.
Ημερολόγιο με ηλιακό κύκλο: 4 ετών, τρία με 365 μέρες και ένα με 366. Το ημερολόγιο αυτό, που πρώτος πρότεινε ο Εύδοξος, καθιερώθηκε 300 χρόνια αργότερα από τον Ιούλιο Καίσαρα (Ιουλιανό ημερολόγιο).
«Οκταετηρίς»: Χρονολογική πραγματεία για την εναρμόνιση του σεληνιακού με το ηλιακό έτος.
ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ-ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑ
Ο Στράβων τον θεωρεί ως τέταρτο μεγάλο Έλληνα γεωγράφο, αμέσως μετά τον Δημόκριτο και σημειώνει ότι πρώτος ο Εύδοξος εφάρμοσε τα μαθηματικά αξιώματα στην γεωγραφία. Ο Εύδοξος υποστήριξε ότι η σχέση μήκους και πλάτους της οικουμένης είναι 2:1.
«Διοσημείαι» - «Επισημασίαι»: Παρατηρήσεις καιρού και μελέτη ανέμων.
«Γης περίοδος»: Σύγγραμμα με πολλά γεωγραφικά στοιχεία.
Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το κλίμα στις διάφορες περιοχές της γης και με τις ζώνες της γήινης σφαίρας, που έχουν τα ίδια αστρονομικά δεδομένα (όψη νυκτερινού ουρανού, διάρκεια μεγαλύτερης μέρας κ.α.).
Κατασκεύασε ουράνιο σφαίρα.
ΕΦΕΥΡΕΣΕΙΣ
Ο μεγάλος μαθηματικός και αστρονόμος συμμετέχει στην ανάπτυξη της μηχανικής και τεχνολογίας με δύο ουσιαστικής σημασίας όργανα: τον αστρολάβο και τον πόλο, γύρω στα 360 π.Χ. ο αστρολάβος υπήρξε γνήσια Ελληνική ανακάλυψη -φυσικά όχι στη μορφή που τον γνωρίζουμε σήμερα- που μετά από έρευνες ο F. Nau στα 1899 τον απέδωσε στον Εύδοξο, ενώ τα πρώτα ελληνικά έργα που αναφέρονται σ' αυτόν, όπως π.χ του Φιλόπονου του Αλεξανδρέα (500-550μ.Χ.) είναι πολύ μεταγενέστερα. Ο Βιτρούβιος είναι αυτός που μας μεταφέρει την πληροφορία ότι ο Εύδοξος έκανε χρήση ενός οργάνου που αποκαλούσε αράχνη και συναράχνη. Άλλοι μελετητές υποστηρίζουν ότι η αρχική μορφή του οργάνου, ο επίπεδος αστρολάβος, ανακαλύφθηκε από τον Ίππαρχο γύρω στα 150 π.Χ. Ο πόλος ήταν ένα σφαιροειδές κρικωτό όργανο που χρησίμευε στη μέτρηση του χρόνου. Και τα δύο όργανα κατάγονται από τα παλαιότερα σκιοθηρικά όργανα (γνώμονα, ηλιακό ωρολόγιο), από τα οποία εξελίχθηκαν δύο μορφές οργάνων, η Ουρανόσφαιρα, που τη συγκρατούσαν αρθρωτοί κρίκοι, και ο επίπεδος αστρολάβος που τελικά επικράτησε. Ο αστρολάβος ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του σαν όργανο για τη μέτρηση του χρόνου τόσο την ημέρα όσο και τη νύχτα, για να εξελιχθεί αργότερα από τους Άραβες, γύρω στο 810 μ.Χ., σε αστρονομικό όργανο και να καταλήξει τέλος στη Δυτική Ευρώπη σαν ναυτιλιακό όργανο.
Ο πόλος ήταν ένα πολύ πιο σύνθετο όργανο, που ουσιαστικά ανήκει στην κατηγορία των φορητών ρολογιών, με το οποίο μπορούσαν να παρακολουθούν τις διαδρομές της σκιάς του ηλίου πάνω σε χαραγμένα τμήματα κύκλου, όπου υπήρχαν αντιστοιχίες με το ζωδιακό κύκλο. Έτσι έδειχνε την ώρα (την ημερήσια), την ημέρα και το μήνα όπως τα σύγχρονα ρολόγια. Ειδικά στη μέτρηση του χρόνου η αρχαία μηχανική έχει παρουσιάσει καταπληκτικά όργανα που προκαλούν το θαυμασμό μέχρι σήμερα.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ ο ΜΕΓΑΡΕΥΣ (330-270 π.Χ.)
Η ζωή του. Ο Ευκλείδης είναι ο διασημότερος μαθηματικός όλων των εποχών και όλών των εθνών. Υπήρξε εξέχουσα προσωπικότητα της αρχαίας ελληνικής εποχής. Για τον τόπο και το χρόνο της γέννησής του δεν υπάρχουν θετικές πληροφορίες. Κατ'άλλους γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, ενώ κατά ελάχιστα αξιόπιστες αραβικές πηγές γεννήθηκε στην Τύρο της Συρίας, από πατέρα Έλληνα, το Ναύκρατο, που είχε γεννηθεί στη Δαμασκό και κατοικούσε στην Τύρο. Η χρονική περίοδος που έζησε τοποθετείται μεταξύ του 330 π.Χ. και του 270 π.Χ. Ως μαθηματικός άκμασε στην Αλεξάνδρεια, κάτω από την σκιά των νεότερων Φαραώ, χρησιμοποιώντας το χρόνο του είτε σε μαθηματικές έρευνες είτε σε διδασκαλία από την έδρα του μουσείου της Αλεξάνδρειας. Για το χαρακτήρα του έχουμε μερικά στοιχεία από τον σχολιαστή Πάππο (3ος αι. Μ.Χ.), μας τον παρουσιάζει ως πράο, με μία τάση μετάδοσης όσων αυτός γνώριζε.
Το έργο του. Η μαθηματική ιδιοφυία του Ευκλείδη απεικονίζεται στο σημαντικότερο έργο του, τα περίφημα "Στοιχεία", όπου μπορεί κανείς να διαπιστώσει το βαθμό της προσφοράς του στην εξέλιξη των μαθηματικών. Είναι ένα έργο που σε αριθμό εκδόσεων και μεταφράσεων μπορεί να ανταγωνιστεί τη "Θεία κωμωδία" του Δάντη. Για να γίνει καλύτερη η σύγκριση, σκόπιμο είναι να αναφέρουμε ότι η "Θεία κωμωδία" τυπώθηκε για πρώτη φορά το 1472 και τα στοιχεία μόλις δέκα χρόνια αργότερα. Χάρη στο έργο αυτό προσονομάζεται ο Ευκλείδης και Στοιχειωτής. Τα "Στοιχεία" διατηρούνται σε δεκατρία βιβλία και περιλαμβάνουν, εκτός από πολλές αρχικές προτάσεις, 93 προβλήματα και 372 θεωρήματα. Το τελικό έργο που έχουμε στα χέρια μας διαφέρει κάπως από το πρωτότυπο, επειδή έχουν γίνει πολυάριθμες αντιγραφές και εκδόσεις. Αυτές οι αλλοιώσεις όμως είναι ασήμαντες και δεν επιφέρουν αξιόλογες τροποποιήσεις στην αρχική μορφή του έργου. Στο πρώτο βιβλίο των "Στοιχείων" συναντάμε ένα πλήθος ορισμών, εννοιών και αιτημάτων, κάνοντας χρήση τις κατασκευές του κανόνα και του διαβήτη. Σημαντικό είναι το πέμπτο αίτημα. «Και αν εις δύο ευθείας ευθεία εμπίπτουσα τας ενός και επί τα αυτά μέρη γωνίας δύο ορθών ελάσσονας ποιή, εκβαλομένας τας δύο ευθείας επ'άπειρον συμπίπτειν, εφ' α μέρη εισίν αι των δύο ορθών ελάσσοντες». Δηλαδή εάν μια ευθεία τέμνει δύο άλλες και σχηματίζει μ'αυτές, τις εντός και επί τα αυτά μέρη γωνίες μικρότερες των δύο ορθών, τότε οι δύο ευθείες θα τέμνοναι προς εκείνη την κατεύθυνση που βρίσκονται οι δύο μικρότερες των δύο ορθών γωνίες. Είναι η περίφημη crux geometrica (γεωμετρική βάσανος), που ώθησε τους μετέπειτα γεωμέτρες να ανακαλύψουν νέα γεωμετρικά συστήματα εντελώς διαφορετικά από του Ευκλείδη.
Στα βιβλία 2ο, 3ο και 4ο έχουμε τις βάσεις της "γεωμετρικής άλγεβρας" (ως παράδειγμα αναφέρουμε ότι αριθμός α2 παριστούσε το τετράγωνο με πλευρά α). Στο 5ο βιβλίο δίνεται μια αυστηρή θεωρία των αναλογιών, ενώ στο 6ο έχουμε την ανάπτυξη της θεωρίας των ομοίων επίπεδων σχημάτων. Τα βιβλία 7ο, 8ο και 9ο είναι αφιερωμένα στην αριθμητική των ρητών αριθμών, όπου η παράσταση των αριθμών γίνεται με ευθύγραμμα τμήματα και όπου διακρίνει κανείς τη μέθοδο της τέλειας επαγωγής στο αρχικό της στάδιο. Επίσης κλασικός έχει μείνει και ο τρόπος εύρεσης του ελαχίστου κοινού διαιρέτη δύο αριθμών. Στο 10ο βιβλίο περιέχεται η θεωρία των ασύμμετρων αριθμών, που προέρχονται από τη λύση της διτετράγωνης εξίσωσης χ4+αχ2+β=0. Τα τρία τελευταία βιβλία των "Στοιχείων" είναι αφιερωμένα στη γεωμετρία του χώρου.
Η πρώτη σελίδα των Στοιχείων από το αρχαιότερο (10ος αι. μ.Χ.) σωζόμενο χειρόγραφο (Βιβλιοθήκη Βατικανού)
Αν και ο Ευκλείδης φημίζεται κυρίως για το έργο του "Στοιχεία", έχει γράψει και άλλα έργα εξίσου σημαντικά, όπως είναι τα "Δεδομένα", έργο που ανήκει στη "συλλογή γραπτών αναλυτικής φύσης" . Σύμφωνα με τον Πάππο και τον σχολιαστή Μαρίνο (5ος αι. μ.Χ.) ήταν ένα έργο πολύ χρήσιμο γι'αυτούς που ήθελαν να εξοικειωθούν με τη δύσκολη τέχνη να λύνουν γεωμετρικά προβλήματα. Επίσης το "Περί διαιρέσεων" έργο του Ευκλείδη χρησίμευε όπως και τα "Δεδομένα", για τη συμπλήρωση των "Στοιχείων". Άλλα έργα του ήταν: "Πορίσματα", "Ψευδάρια", "Τόποι προς Επιφάνεια" και "Κωνικά". Ασχολούμενος με τη μουσική έγραψε την "Κατατομή κανόνος", που για πολλούς αποτελεί μέρος ενός άλλου έργου, με τίτλο "Στοιχεία Μουσικής".
Στον ευρύ κύκλο της δραστηριότητάς του περιέλαβε και τον τομέα της Φυσικής, όπου τα έργα του, όπως "Κατοπτρικά", "Οπτικά" και "Φαινόμενα", στηρίζονται στην ευθύγραμμη διάδοση του φωτός (τα δύο πρώτα) και στην κοσμογραφία (το τελευταίο).
ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ
ΕΥΠΑΛΙΝΟΣ ο ΜΕΓΑΡΕΥΣ (6ος αι. Π.Χ.)
Ο Ευπαλίνος ο Μεγαρεύς (6ος αιώνας π.Χ.) ήταν κορυφαίος αρχιτέκτονας και μηχανικός της αρχαιότητας από τα Μέγαρα. Έμεινε στην ιστορία ως ο δημιουργός του Ευπαλίνειου Ορύγματος στη Σάμο, ενός κολοσσιαίου υδραυλικού έργου που κατασκευάστηκε μεταξύ 550 και 530 π.Χ. για την ύδρευση της αρχαίας πόλης
Η ζωή του. Έλληνας αρχιτέκτονας της αρχαιότητας. Υιός του Ναύστροφου. Τον αναφέρει ο Ηρόδοτος.
Το έργο του. Κατασκεύασε στη Σάμο το λεγόμενο "Ευπαλίνιο όρυγμα" το 520 π.Χ. Το όρυγμα αυτό ήταν μια σήραγγα, η οποία είχε μήκος ένα χιλιόμετρο περίπου και διατομή 1,75x1,75. Μέσα στη σήραγγα αυτή και κατά μήκος της ο Ευπαλίνος κατασκεύασε ένα μεγάλο αγωγό, με τον οποίο μετέφερε νερό για την ύδρευση της πόλης. Το έργο αυτό ανακαλύφθηκε ύστερα από ανασκαφές που έγιναν στα τέλη του περασμένου αιώνα και θεωρείται ένα από τα πιο αξιόλογο της εποχής του, όταν μάλιστα αναλογιστεί κανείς τα μέσα που είχε στη διάθεσή του ο άνθρωπος. Η διάνοιξη της σήραγγας άρχισε ταυτόχρονα και από τα δύο άκρα και ενώθηκε στη μέση. Ο Ευπαλίνος στα αρχιτεκτονικά του σχέδια εφήρμοζε σωστά γεωμετρικούς υπολογισμούς και έκανε ορθή χάραξη στο έδαφος. Με το έργο αυτό ο Ευπαλίνος έγινε διάσημος, γιατί και σήμερα ακόμα η αρχιτεκτονική του μελέτη και η τεχνική του εκτέλεση θεωρούνται δύσκολες.
Το έργο εντάσσεται στα λεγόμενα Πολυκράτεια έργα, που χρηματοδοτούσε ο τότε τύραννος του νησιού Πολυκράτης, έργα μεγαλεπήβολα, όπως τα γνωστά «τείχη του Πολυκράτη» και η προβλήτα του λιμένα του Πυθαγορείου, πάνω στην οποία στηρίχθηκε η σημερινή. Δυο συνεργεία εργατών χρειάστηκαν 10 χρόνια για να ολοκληρώσουν τη σήραγγα και να συναντηθούν στη μέση περίπου της απόστασης με μια μικρή παρέκκλιση.
Το έργο αυτό προβλημάτισε πολλούς. Τον 1ο αι. μ.Χ. ο Ήρων ο Αλεξανδρέας, στο έργο του Διόπτρα .έδειξε με ποιόν ακριβώς τρόπο έγινε η διάτρηση του όρους Άμπελος και η διάνοιξη της σήραγγας, που αποτελεί ένα δύσκολο έργο ακόμη και σήμερα.
Άλλα σημαντικά έργα του ήταν το «Υδραγωγείον Μεγάρων» και «Δεξαμενή» (Κρήνη του Θεαγένους).
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΖΗΝΩΝ Ο ΕΛΕΑΤΗΣ (490 - 430 π.Χ.)
Η ζωή του. Γεννήθηκε στην Ελέα της Κ. Ιταλίας. Υιός του Τελευταγόρου. Μαθητής του θεμελιωτή της ελεατικής σχολής Παρμενίδη και στη συνέχεια διάδοχός του. Δάσκαλος του Περικλέους. Δίδαξε στην Αθήνα μαζί με τον Παρμενίδη και είχε μαθητή του το νεαρό Σωκράτη.
Τον αναφέρουν οι : Πλάτων, Ηρακλείδης ο Ποντικός, Έρμιππος, Αντισθένης, Σούδα, Στοβαίος, Αριστοτέλης, Πλούταρχος, Εύδημος και Φίλων.
Το έργο του. Ο Ζήνων ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει κίνηση και το αποδεικνύει με 4 επιχειρήματα, τα οποία αναφέρει ο Αριστοτέλης («Φυσικά»). Το πρώτο είναι ότι για να φτάσει κάτι από την αφετηρία στο τέρμα, πρέπει προηγουμένως να διανύσει το μισό του διαστήματος. Για να το κάνει αυτό όμως πρέπει να διανύσει το μισό του μισού κ.ο.κ. επ' άπειρον. Άρα δεν θα φτάσει στο τέρμα, δεν κινείται. Το δεύτερο είναι το παράδειγμα του Αχιλλέως, ο οποίος καταδιώκει τη χελώνα. Το τρίτο είναι το βέλος, το οποίο εκτοξευόμενο δεν κινείται. Διότι κάθε χρονικό διάστημα αποτελείται από απειροελάχιστες χρονικές στιγμές, απειροελάχιστα μικρές και αδιαίρετες. Το τέταρτο είναι το «στάδιον» ή «μαθηματική απόδειξης» της ανυπαρξίας της κινήσεως. Ο Αριστοτέλης είναι αντίθετος και απαντά στο Ζήνωνα, λέγοντας ότι «ο χρόνος όπως και οποιοδήποτε άλλο μέγεθος είναι διαιρετά επ'' άπειρον».
Ο Ζήνων ανατρέπει εκ των προτέρων όλο το οικοδόμημα των μαθηματικών. Κατ' αυτόν, κάθε ανθρώπινη γνώση στηρίζεται σε μια υπόθεση, που δεν μπορεί να ελεγχθεί. Το ίδιο ισχύει και για την μαθηματική επιστήμη.
«Περί φύσεως» : Σώζονται 4 αποσπάσματα (3 από τον Συμπλίκιο και 1 από τον Διογένη τον Λαέρτιο).
ΧΗΜΙΚΟΣ
ΖΩΣΙΜΟΣ Ο ΠΑΝΟΠΟΛΙΤΗΣ (αρχή 4ου αιώνα μ.Χ.)
Η ζωή του. Από την Πανόπολη της Άνω Αιγύπτου. Θεμελιωτής της χημικής επιστήμης. Έζησε στην Αλεξάνδρεια. Είναι ο πρώτος που διαχωρίζει τις επιστήμες Φυσική και Χημεία. Ο πρώτος που αναφέρει τον όρο «χημεία». Τον αναφέρει ο Συνέσιος. Είχε μελετήσει τον Πορφύριο.
Το έργο του. «Χειρόκμητα» : Χημική εγκυκλοπαίδεια με 28 συγγράμματα. Σώζονται αποσπάσματα των εξής βιβλίων :
Περί εξατμίσεως ύδατος θείου (υδράργύρου).
Γνήσια γραφή περί της ιεράς και θείας τέχνης της του χρυσού και αργύρου ποιήσεως.
Περί οργάνων και καμίνων.
Περί της ασβέστου.
Περί ζύθων ποιήσεως. Περιλαμβάνει περιγραφή του τρόπου κατασκευής ζύθου (μπύρας).
Σώζεται επίσης η περιγραφή κατασκευής διυλιστηρίου.
Βασισμένο
ΠΗΓΗ
https://www.science.eisodos.com/
