Τα μνημεία των αρχαίων Ελλήνων είναι μοναδικά και αξεπέραστα μέχρι σήμερα. Ο Παρθενώνας και τα άλλα κτίσματα της Ακρόπολης είναι τα γνωστότερα. Αρχαίοι ναοί, αγάλματα, και άλλες κατασκευές κατατάσσονται στα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου (άγαλμα του Δία στην Ολυμπία, μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, ναός της Αρτέμιδας στην Έφεσο, Κολοσσός της Ρόδου, Φάρος της Αλεξάνδρειας). Πολλά από αυτά σώζονται, με μικρές ή μεγάλες φθορές, σε διάφορες περιοχές όπου υπήρχαν Έλληνες, άλλα εκτίθενται σε μουσεία, ελληνικά και ξένα και άλλα βρίσκονται σε συλλογές ιδιωτών στο εξωτερικό καθώς όσοι πέρασαν ακόμα και ως περιηγητές από την Ελλάδα, θεώρησαν σωστό να πάρουν κάτι ως ενθύμιο για το σπίτι τους...Τα τεχνολογικά επιτεύγματα - θαύματα των αρχαίων Ελλήνων ήταν πολλά και σημαντικά. Κάποια δεν τα γνωρίζουμε, κάποια άλλα δεν θα τα μάθουμε ποτέ. Η καταστροφή της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας στέρησε από τις επόμενες γενιές πολύτιμες πληροφορίες. Εδώ θα παρατεθούν εν συντομία μερικοί από τους Έλληνες δημιουργούς της τεχνολογίας και του πολιτισμού ολόκληρου του Κόσμου.
ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΑΓΑΘΑΡΧΙΔΗΣ Ο ΚΝΙΔΙΟΣ (2ος αιώνας μ.Χ.)
Η ζωή του. Περιπατητικός φιλόσοφος, γεωγράφος, ιστορικός, περιηγητής, φυσιοδίφης. Έζησε στην Αλεξάνδρεια και πέρασε πολλά χρόνια της ζωής του σε εξερευνητικά ταξίδια. Τον αναφέρουν οι: Αθήναιος, Στράβων, Πλούταρχος, Διόδωρος ο Σικελιώτης, Αρτεμίδωρος, Λουκιανός και Φώτιος.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι τα εξής:
«Περίπλους της Ερυθράς θαλάσσης» : 5 βιβλία (132 π.Χ.). Περιέχει πολύτιμες πληροφορίες για την Αιθιοπία και την Αραβία. Το έργο αυτό συμβουλεύτηκαν οι : Διόδωρος, Αρτεμίδωρος, Αιλιανός και Στράβων.
«Ευρωπαϊκά» : 49 βιβλία. Γεωγραφία, ιστορία της Ασίας.
«Τα κατά την Ασίαν» : 10 βιβλία. Γεωγραφία, ιστορία. Περιέχει και τμήμα της Αφρικής (Αιθιοπία, Νείλος).
«Περί Αφρικής»
«Επιτομή περί ανέμων» : Από τα βιβλία του σώζονται μόνο αποσπάσματα.
Δίνει γεωγραφικά και εθνογραφικά στοιχεία διαφόρων χωρών και ασχολείται με την περιγραφή των περίεργων ζώων και φυτών (π.χ μυρμηκολέοντες, ρινόκεροι, καμηλοπαρδάλεις, τεράστια φίδια). Αναφέρει τις Ινδίες και την Κίνα "από όπου ερχόταν το μετάξι".
Περιγράφει τη ζωή των λαών της Αραβίας (Ιχθυοφάγοι) και ανατολικής Αφρικής. Δίνει πληροφορίες για τα μεταλλεία χρυσού της Αιθιοπίας. Ερμηνεύει το φαινόμενο των περιοδικών πλημυρών του Νείλου.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ
ΑΔΡΑΣΤΟΣ Ο ΑΦΡΟΔΙΣΙΕΥΣ (2ος αιώνας μ.Χ.)
Η ζωή του. Κατάγεται από την Αφροδισία Καρίας. Τον αναφέρουν οι : Αθήναιος, Θέων ο Σμυρναίος, Χαλκίδιος, Πορφύριος, Σιμπλίκιος.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Περί της τάξεως των Αριστοτέλους βιβλίων» : Ερμηνεία, ανάπτυξη και σχόλια του έργου του Αριστοτέλη. Σύγγραμμα πολύ γνωστό στην αρχαιότητα.
Ερμηνεία του διαλόγου του Πλάτωνος, «Τίμαιος» : Το έργο αυτό χρησιμοποίησε ο στωικός φιλόσοφος Ποσειδώνιος.
Σχόλια εις το «Περί ηθών» σύγγραμμα του Θεόφραστου.
Σχόλια εις τας «Κατηγορίας», την «Φυσικήν ακρόασιν» και τα «Ηθικά Νικομάχεια» του Αριστοτέλους.
Αποσπάσματα σώζονται από το Θέωνα το Σμυρναίο. Στο έργο του «Περί αστρονομίας» ο Θέων επικαλείται τη σύμφωνη γνώμη του Άδραστου. Αναφέρει επίσης την πολύ ενδιαφέρουσα άποψη, ότι κατά τον Άδραστο «οι αστρονομικές μέθοδοι των Αιγυπτίων και των Χαλδαίων ήταν ατελείς».
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΑΙΘΡΑ Η ΤΡΟΙΖΗΝΙΑ (9ος αιώνας π.Χ.)
Η ζωή της. Κόρη του βασιλιά της Τροιζήνας Πιτθέως, σύζυγος του Βασιλιά των Αθηνών Αιγέως, και μητέρα του Θησέα. Την αναφέρουν οι : 'Oμηρος, Μενάγιος, Στράβων, Παυσανίας και Πλούταρχος.
Το έργο της Δίδαξε αριθμητική (λογαριασμούς) στα παιδιά της Τροιζήνας. Χρησιμοποιούσε το Κρητομυκηναϊκό σύστημα της εποχής της που ήταν σε χρήση ως τον 6ο αιώνα π.Χ. Το σύστημα αυτό ήταν πολύπλοκο, τα σύμβολα έπρεπε να επαναλαμβάνονται διαρκώς και δεν είχε εφευρεθεί ακόμα το μηδέν. Δίδαξε επίσης τη χρήση του «άβακος». Ο «άβαξ» ήταν η πρώτη αριθμομηχανή στον κόσμο. Αποτελείτο από μία πλάκα, 20 Χ 30 εκατοστών χωρισμένη σε ίσα διαστήματα από παράλληλες ευθείες. Ο λογισμός των αριθμητικών πράξεων γινόταν με ψηφίδες. Κάθε ψηφίδα είχε μια ορισμένη αριθμητική τιμή, ανάλογα με τη θέση που τοποθετούνταν ανάμεσα στις παράλληλες γραμμές. Η μετακίνηση της ψηφίδας προς τα δεξιά σήμαινε αύξηση της αριθμητικής τιμής, ενώ η μετακίνηση προς τα δεξιά σήμαινε μείωση. Οι βασικοί αριθμοί ήταν αντίστοιχοι των σημερινών : = 1 = 10 Ψ=1000 Δ=10000
ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ο ΠΟΛΥΙΣΤΟΡ (105 μ.Χ.)
Η ζωή του. Γραμματικός της σχολής της Περγάμου, την οποία ίδρυσε ο Κράτης. Κατά τον Α΄ Μιθριδατικό πόλεμο (88-84 π.Χ.) αιχμαλωτίσθηκε και πουλήθηκε ως δούλος στη Ρώμη στον πολιτικό Κορνήλιο Λέντουλο. Μετά την απελευθέρωσή του το 82 π.Χ. έγινε παιδαγωγός. Μαθητής του στη Ρώμη υπήρξε ο Υγίνος, προϊστάμενος της αυτοκρατορικής βιβλιοθήκης.
Ως βασικές αρχές δέχεται το «εν» και την «αόριστον δυάδα». Το «εν» είναι το δημιουργικό στοιχείο και η «δυάς» το παθητικό.
Τον αναφέρουν οι : Πλίνιος, Στέφανος Βυζάντιος, Σούδα. Το έργο του συμβουλεύτηκαν ο Βιργίλος και ο Τιμοσθένης.
Το έργο του. Σώζονται αποσπάσματα από διάφορα έργα του. Τα έργα του είναι:
«Περί Ρώμης» : βιβλία 5.
«Περί Αντιόχου» (Συρίας σχοινομέτρηση).
«Ινδικά»
«Κρητικά»
«Αιγυπτιακά» : βιβλία 3.
«Περί Ιουδαίων»
«Περί Πυθαγορικών συμβόλων»
«Περί Εύξεινου Πόντου»
«Περί Βιθυνίας»
«Περί Ιλλυρίας»
«Περί Παμφαγονίας»
«Περί Φρυγίας» : βιβλία 3.
«Περί Καρίας» : βιβλία 2.
«Περί Λυκίας»: βιβλία 2.
«Περί Κιλικίας»
«Περί Κύπρου»
«Περί Συρίας»
«Λυβικά» : βιβλία 3.
«Περί Λυκωρείας»
«Περί του εν Δελφοίς Χρηστηρίου»
«Περί ζώων»
«Περί ονείρων»
Από το σύγγραμμά του «Περί Ιουδαίων» παραθέτουν αποσπάσματα οι : Κλήμης ο Αλεξανδρεύς και Ευσέβιος.
ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ
ΑΝΑΞΑΓΟΡΑΣ (500-428 π.Χ.)
Η ζωή του. Μεγάλος φιλόσοφος και αστρονόμος της αρχαιότητας. Καταγόταν από τις Κλαζομενές της Μ. Ασίας. Αφιερώθηκε πολύ νέος στη μελέτη και φανέρωσε σπάνιες πνευματικές ικανότητες. Τον τράβηξε το μεγαλείο της αθηναϊκής δημοκρατίας και γι' αυτό πήγε στην Αθήνα, όπου συνδέθηκε με το δημιουργό αυτής Περικλή, καθώς και με άλλες διασημότητες της εποχής, όπως το Σωκράτη, τον Ευριπίδη κ.ά. Το 430 π.Χ. όμως κατηγορήθηκε για ασέβεια, δικάστηκε και φυλακίστηκε με βάση το νόμο που καταδίκαζε τη διδασκαλία αθεϊστικών δοξασιών και θεωριών, οι οποίες αναφέρονταν σε αστρονομικά φαινόμενα. Από εκεί έφυγε πιθανόν δραπετεύοντας από τη φυλακή και πήγε στη Λάμψακο, όπου έζησε μέχρι το 327 π.Χ. Εκεί ίδρυσε φιλοσοφική σχολή με μεγάλο κύρος. Ως φιλόσοφος υπήρξε συνεχιστής της "Ιωνικής Σχολής" και δίδαξε το άπειρο της ύλης και την περιστροφική κίνηση. Το στοιχείο που κατά τον Αναξαγόρα κινεί την ύλη είναι ο νους. Και επειδή πρώτος εισήγαγε στην φιλοσοφία ως κοσμογονικό παράγοντα τη έννοια αυτή, οι σύγχρονοί του τον ονόμασαν «Νουν».
Το έργο του. Ιδιαίτερη εντύπωση έκαναν οι αστρονομικές του θεωρίες. Σύμφωνα με κάποιο θρύλο κατά το 467-466 π.Χ. προέβλεψε την πτώση μετεωρίτη στους Αιγός Ποταμούς. Για πολύ καιρό στην Άβυδο του Ελλήσποντου οι κάτοικοι έδειχναν το λίθο αυτόν στους ξένους, που είχε μέγεθος μυλόπετρας. Κάποτε πάλι πήγε στην Ολυμπία, ντυμένος με δερμάτινα ρούχα, γιατί είχε προβλέψει τη βροχή, η οποία πραγματικά ξέσπασε σε λίγο.
Τις δοξασίες του ο Αναξαγόρας έχει συνοψίσει στο σύγγραμμά του «Περί φύσεως». Εκεί αναφέρει ότι δεν υπάρχει προέλευση ούτε αποστολή των όντων, αλλά αναμείξεις ("συμμίγεσθαι") και αποσυνθέσεις ("διακρίνεσθαι"). Το σύμπαν ήταν αρχικά ένα χάος από αναρίθμητα «σπέρματα», στα οποία ο «νους» έδωσε εντολή να σχηματισθούν με μια περιστροφή ("περιχώρησις"). Σώζονται πολλά αποσπάσματα. Στο σύγγραμμα αυτό αναφέρει και σχολιάζει την πτώση μετεωρίτου λίθου στους Αιγός ποταμούς το έτος 468 π.Χ.
Έγραψε ένα σύγγραμμα παραστατικής γεωμετρίας «Προοπτική». Τους κανόνες της τους εφήρμοσε στη θεατρική σκηνή.
Στην «Κοσμογονία» υπεστήριξε ότι ο κόσμος γεννήθηκε "από ένα στρόβιλο που δημιούργησε ο νους (Θεός)". Μέχρι κάποιου σημείου έθεσε τις βάσεις για τις θεωρίες του Kant και του Laplace.
Ακόμη υπεστήριξε ότι «η σελήνη δεν είναι αυτόφωτη αλλά παίρνει το φως της από τον ήλιο», και έδωσε σωστή ερμηνεία για τις εκλείψεις του ηλίου και της σελήνης.
Τέλος απέδωσε σωστά τις «πλημμύρες του Νείλου» στο λιώσιμο του χιονιού στην Αιθιοπία και έκανε πολλές προσπάθειες για τον «τετραγωνισμό του κύκλου».
ΦΥΣΙΚΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ (610-543 π.Χ.)
Η ζωή του. Μιλήσιος φιλόσοφος, μαθητής του Θαλή και δάσκαλος του Αναξιμένη. Πατέρας του ήταν ο Πραξιάδης. Καταγόταν από ονομαστό γένος και είχε πάρει ενεργό μέρος στην πολιτική ζωή της πατρίδας του. Γενικά όμως οι πληροφορίες για τη ζωή του είναι φτωχές. Είναι ο πρώτος φιλόσοφος που αδιαφορώντας για την παράδοση έγραψε το έργο του σε πεζό. Μέχρι τότε όλοι έγραφαν σε στίχους. Ασχολήθηκε με τη γεωγραφία, την αστρονομία, τα μαθηματικά και έκανε διάφορες εφευρέσεις.
Ο Αναξίμανδρος είναι ο θεμελιωτής της επιστημονικής γεωγραφίας, γιατί πρώτος αυτός σχεδίασε χάρτη το 550 π.Χ., στον οποίο περιέλαβε όλο τον τότε γνωστό κόσμο. Με το έργο του αυτό δεν απέβλεπε στην εξυπηρέτηση πρακτικών αναγκών. Είναι μια απόπειρα για ταξινόμηση των γεωγραφικών δεδομένων, που ήταν γνωστές στην εποχή του. Ο χάρτης του ήταν κυκλοτερός γιατί έτσι φανταζόταν το σχήμα της Γης, σαν ένα κύλινδρο δηλαδή που αιωρείται στη μέση του Ουρανού.
Το έργο του. Ο Αναξίμανδρος επινόησε τον ηλιακό "γνώμονα", με τον οποίο ήταν δυνατός ο προσδιορισμός της μεσημβρίας, των ηλιοστασίων, των σημείων του ορίζοντα και των ηλιακών τροπών. Ακόμη με το όργανο αυτό, που ονομάστηκε αργότερα και σκιοθήρης (εθήρευε τη σκιά), μπορούσε να υπολογίζει τη διάρκεια της ημέρας, τις ώρες και την ακριβή χρονική στιγμή στη διάρκεια της ημέρας. Από την άποψη αυτή ο γνώμων αποδείχθηκε χρησιμότατο όργανο για τη μέτρηση του χρόνου και πάνω σ'αυτόν στηρίχθηκε η εξέλιξη των ηλιακών ρολογιών, μιας κατηγορίας οργάνων που εξελίχθηκαν σε αστρονομικά όργανα, καθώς και στα πολύ ενδιαφέροντα μεταφερόμενα ηλιακά που αποτελούν τους πρόγονους των σημερινών ρολογιών.
Σημαντικότατη αστρονομική ανακάλυψη του Αναξίμανδρου ήταν η κυκλική κίνηση των ουράνιων σωμάτων. Διατύπωσε επίσης τη θεωρία ότι υπάρχει μία ολόκληρη ουράνια σφαίρα και ότι η Γη δε στηρίζεται σε υποστήριγμα, αλλά αιωρείται ελεύθερη στο χώρο που κατέχει το κέντρο του ουράνιου διαστήματος. Πρώτος αυτός επίσης επιχείρησε να καθορίσει το μέγεθος των ουράνιων σωμάτων, τις αποστάσεις τους και την τάξη με την οποία είναι τοποθετημένα στο διάστημα.
Κατά τον Αναξίμανδρο όλα τα ουράνια σώματα και κατά συνέπεια και η Γη, έχουν για αρχή τους το άπειρο. Καμία από τις γνωστές ποιότητες της ύλης δεν μπορεί να διεκδικήσει την πρωταρχικότητα, η οποία ανήκει μόνο στο άπειρο. Έτσι απορρίπτει τη θεωρία του Θαλή ότι αρχική ουσία είναι το "ύδωρ". Δέχεται όμως ως πρωταρχικές κάποιες παραλλαγές της ύλης, όπως το ψυχρό και το θερμό. Από την πρώτη αυτή εναντιότητα παράγει μια δεύτερη, του ξηρού και του υγρού, από την ανάμειξη των οποίων διαμορφώνεται η ξηρά και η θάλασσα. Με βάση τις απόψεις του αυτές προσπαθεί να εξηγήσει τη δημιουργία του σύμπαντος.
Επίσης ο Αναξίμανδρος λέει ότι οι πρώτοι οργανισμοί γεννήθηκαν μέσα στη λάσπη της θάλασσας, που αποξεράθηκε από τις ακτίνες του ήλιου και είχαν δέρμα γεμάτο αγκάθια, τα οποία έχασαν με τον καιρό, σαν βρέθηκαν έξω από το νερό, πάνω στη γη και κάτω από την επίδραση του ήλιου. Για τον άνθρωπο υποστηρίζει ότι γεννήθηκε από άλλα ζώα, επειδή εκείνα μόνα τους βρίσκουν μέσα για να συντηρηθούν, ενώ ο άνθρωπος έχει ανάγκη από μία μακροχρόνια ανατροφή. Γι'αυτό στην πρωτόγονη εκείνη περίοδο δε θα μπορούσε να επιβιώσει, αν γεννιόταν και αν ήταν όπως είναι σήμερα.
Με τη φιλοσοφική άποψή του για τον κόσμο και τη σύλληψη της μορφής του κόσμου αποτυπωμένη πάνω σε ένα χάρτη, έναν πίνακα όπως τον ονόμαζαν, ο Αναξίμανδρος έβαλε τα θεμέλια της χαρτογραφίας σε ευρύτερη κλίμακα και όχι μόνο της ελληνικής. Αν και τις καταβολές αυτών των επιτευγμάτων εν δυνάμει τις βρίσκουμε σε προγενέστερους πολιτισμούς, π.χ. τους Βαβυλώνιους, ο Αναξίμανδρος είναι ο πρώτος που οριοθέτησε τον έως τότε γνωστό κόσμο και τον αποτύπωσε σε κάποιο υλικό (λ.χ. ξύλο). Ο χάρτης αυτός φυσικά δεν ήταν σωστός, ήταν όμως ο θεμέλιος λίθος για επιστήμες όπως η γεωγραφία, η χαρτογραφία και η αστρονομία, που στους επόμενους αιώνες έδωσαν λαμπρά αποτελέσματα στην έρευνα του κόσμου μας.
Τα συγγράμματά του είναι τα εξής:
«Περί φύσεως», «Περί των Απλανών», «Γεωμετρική Υποτύπωσις», «Σφαίρα», «Χάρτης της Ελλάδος» και «Χάρτης της Οικουμένης».
ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ
ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ (585-524 π.Χ.)
Η ζωή του. Μιλήσιος φιλόσοφος και αστρονόμος, ο τρίτος σε χρονολογική σειρά μετά τον Θαλή και τον Αναξίμανδρο. Οι πληροφορίες που υπάρχουν για τον Αναξιμένη είναι λίγες και συγκεχυμένες. Με βεβαιότητα είναι γνωστό ότι ήταν γιος του Ευρύστρατου και φίλος και μαθητής του Αναξίμανδρου.
Το έργο του. Δεν είναι γνωστός ούτε ο τίτλος του βιβλίου που έγραψε και που σύμφωνα με πληροφορίες ήταν γραμμένο σε απλή και απέριττη ιωνική διάλεκτο. Για το περιεχόμενο του βιβλίου του ο Αέτιος μας λέει ότι σ' αυτό ο Αναξιμένης υποστήριζε το εξής : όπως η ψυχή η δική μας, η οποία είναι «αήρ», μας συγκρατεί, κατά τον ίδιο τρόπο περιβάλει και συγκρατεί όλο τον κόσμο πνεύμα και αήρ. Τον αέρα λοιπόν θεωρεί ο Αναξιμένης ως αρχή των όντων, τον οποίο φαντάζεται ότι κινείται διαρκώς και αιωνίως. Αυτός πυκνώνει και γίνεται νέφος, νερό, γη, αραιώνεται και γίνεται φωτιά, από την οποία σχηματίζεται ο ήλιος. Στη θεωρεία του αυτή ο Αναξιμένης βρίσκεται μέσα στα πλαίσια που έχει χαράξει ο Αναξίμανδρος. Διαφωνεί όμως μαζί του για το σχήμα της γης. Τη θεωρεί, όπως και ο Θαλής, ένα τεράστιο δίσκο, όπως επίσης και τα άλλα ουράνια σώματα. Η γη με το σχήμα της αυτό παίζει το ρόλο τεράστιου "πώματος", που σφραγίζει από πάνω τον αέρα. Η αεροδυναμική ωφελήθηκε πολύ από τις θεωρίες αυτές του Αναξιμένη. Πρώτος ο Αναξιμένης κατάλαβε ότι η σελήνη παίρνει το φως της από τον ήλιο. Με βάση την αντίληψή του αυτή μπόρεσε να εξηγήσει τις εκλείψεις της σελήνης. Επίσης έδωσε ορθές εξηγήσεις για το σχηματισμό των νεφών, της βροχής, του χαλαζιού και του χιονιού.
ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ
ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ Ο ΚΥΡΡΗΣΤΗΣ (τέλος του 2ου αιώνα π.Χ.)
Η ζωή του. Από την Κύρο της Συρίας. Υιός του Ερμεία. Τον αναφέρουν ο Παυσανίας, ο Βιτρούβιος και ο Ουάρρων.
Το έργο του. Οι κατασκευές του ήταν :
«Ουράνιες σφαίρες»
«Αστρονομικά όργανα» : Εφευρέτης παραλλαγών και βελτιώσεων.
«Ηλιακόν ωρολόγιον» : (2ος αιώνας π.Χ.). Το κατασκεύασε από λευκό μάρμαρο. Βρέθηκε στην Τήνο κοντά στο ναό του Ποσειδώνος και της Αμφιτρίτης. Το ρολόι αυτό, που σήμερα βρίσκεται στο μουσείο της Τήνου, απέκτησε μεγάλη φήμη και γι' αυτό τον κάλεσαν στην Αθήνα.
Εκεί κατασκεύασε το λεγόμενο «Ωρολόγιον του Κυρρήστου» στην ανατολική πλευρά του χώρου της ρωμαϊκής εποχής αγοράς των Αθηναίων . «Υδραυλικόν ωρολόγιον» δημόσιο προ του μικρού προπύλου της ρωμαϊκής εποχής Αγοράς των Αθηνών. Το οικοδόμημα από πεντελικό μάρμαρο, μικρό οκτάγωνο με κάθε πλευρά μήκους 3,20 μ. Μέσα σ' αυτό λειτουργούσε ωρολόγιο με νερό («κλεψύδρα») και στην κορυφή της κωνικής στέγης υπήρχε ορειχάλκινος Τρίτων, που περιστρεφόταν σύμφωνα με τον πνέοντα άνεμο και έδειχνε με ορειχάλκινο ραβδί έναν από τους 8 ανέμους, που απεικονίζονταν προσωποποιημένοι στο πάνω μέρος κάθε μιας από τις 8 πλευρές του οικοδομήματος. Οι άνεμοι είναι ανάγλυφοι άνθρωποι, φτερωτοί, με ιδιαίτερο σύμβολο ο καθένας στα χέρια. Τα ονόματά τους είναι χαραγμένα στο κάτω μέρος του αντίστοιχου τμήματος του οκταγωνικού γείσου : Βορέας, Σκίρων, Ζέφυρος, Λιψ, Νότος, Εύρος, Απηλιώτης, Καικίας. Το ύψος του πύργου είναι 12 μ. Στο ρολόι αυτό ο κατασκευαστής είχε συνδυάσει τις εφευρέσεις των προηγούμενων κατασκευαστών ωρολογίων, όπως του Αρχιμήδη, του Κτησίβιου και του Φίλωνα.
Ο Βιτρούβιος ονομάζει το μνημείο «Πύργον των ανέμων» και το περιγράφει με λεπτομέρειες. Σώζεται εξωτερικά σε καλή κατάσταση. Η εξωτερική του μορφή είναι Κορινθιακού ρυθμού, ενώ η εσωτερική Δωρικού. Στους εξωτερικούς τοίχους υπήρχαν ηλιακά ωρολόγια. Στην νότια πλευρά του πύργου υπήρχε δοχείο κυλινδρικού σχήματος με νερό, που ερχόταν με ειδικό αγωγό από πηγή που βρισκόταν στη βόρεια πλευρά της Ακροπόλεως. Αναφέρεται από τον Ουάρρωνα.
ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΑΝΔΡΟΣΘΕΝΗΣ Ο ΘΑΣΙΟΣ (4ος αιώνας π.Χ.)
Η ζωή του. Από την Αμφίπολη της Μακεδονίας, όπου ήταν εγκατεστημένος ακολούθησε τον Μ. Αλέξανδρο στην εκστρατεία του στην Ασία. Έλαβε μέρος στο ταξίδι του ναυάρχου του Μ. Αλεξάνδρου Νέαρχου ως τριήραρχος και αργότερα με εντολή του Μ. Αλεξάνδρου εξερεύνησε παραπλέοντας τις αραβικές ακτές και έφτασε στο νησί Τήλος το 325 π.Χ. Τον αναφέρουν οι : Αρριανός, ο Αθήναιος, ο Θεόφραστος, ο Στράβων και ο Ερατοσθένης.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Παράπλους της Ινδικής» : Δίνει πληροφορίες για τη γεωγραφία και την ιστορία των χωρών που εξερεύνησε. Το βιβλίο αυτό χρησιμοποίησα ο Θεόφραστος και ο Ερατοσθένης. Σώζονται αποσπάσματα.
«Περίπλους Περσικού Κόλπου» : Σώζονται αποσπάσματα. Ο Θεόφραστος αναφέρεται σε πληροφορίες από το βιβλίο του Ανδροσθένη σχετικά με την πανίδα και τη χλωρίδα των χωρών του Περσικού κόλπου. Ο Στράβων αναφέρει ότι ο Ανδροσθένης εκτίμησε το μήκος της ακτής της αραβικής χερσονήσου σε 10000 στάδια.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ Ο ΠΕΡΓΑΙΟΣ ( 260-190 ή 170 π.Χ.)
Η ζωή του. Μεγάλος γεωμέτρης της αρχαιότητας. Γεννήθηκε στην Πέργη της Παμφυλίας και τοποθετείται δίπλα στον Αρχιμήδη και στον Ευκλείδη όσον αφορά το μέγεθος της προσφοράς του στα μαθηματικά. Ο Απολλώνιος σπούδασε μαθηματικά στην Αλεξάνδρεια με δασκάλους τους διαδόχους του Ευκλείδη, ενώ δίδαξε στην Έφεσο και στην Πέργαμο. Ο σχολιαστής Πάππος (3ος αιώνας μ.Χ.) τον περιγράφει ως άνθρωπο ματαιόδοξο και υπεροπτικό, που είχε μεθύσει από την προσφώνηση « κατ' εξοχήν γεωμέτρην» που του απέδιδαν, ενώ ζούσε ακόμα ο Αρχιμήδης. Ο Πτολεμαίος αναφέρει ότι «στις εργασίες του Απολλώνιου στηρίχθηκε ο Ίππαρχος, για να διατυπώσει τη θεωρία του περί της τροχιάς των πλανητών». Συνεργάσθηκε με τον Εύδημο στην Πέργαμο. Πολλοί μεταγενέστεροι μαθηματικοί επηρεάστηκαν και βασίστηκαν στο έργο του Απολλώνιου (Vieta, Descades, Fermat, Dessargues). Ένας κρατήρας της σελήνης ονομάζεται προς τιμήν του Απολλώνιος.
Το έργο του. Τα συγγράμματα του Απολλώνιου είναι:
«Λόγου αποτομή» : 2 βιβλία. Το θέμα αναφέρει ο Πάππος στο βιβλίο του "Συναγωγή". Σώζεται σε αραβική μετάφραση, από την οποία ο αστρονόμος Halley το μετέφρασε στα λατινικά το 1706.
«Χωρίου αποτομή» : 2 βιβλία. Το θέμα αναφέρει ο Πάππος στη "Συναγωγή". Δεν σώζεται. Ο Halley έχει επιχειρήσει τη σύνθεσή του με βάση μαρτυρίες άλλων συγγραφέων.
«Διωρισμένη τομή» : 2 βιβλία. Το θέμα αναφέρει επίσης ο Πάππος στη "Συναγωγή". Δεν σώζεται.
«Επαφαί» : 2 βιβλία. Το θέμα αναφέρει επίσης ο Πάππος στη "Συναγωγή". Δεν σώζεται. Ο Γάλλος μαθηματικός - αλγεβριστής Vieta επεχείρησε την ανασύνθεσή του με βάση μαρτυρίες άλλων συγγραφέων.
«Νεύσεις» : Το εξεταζόμενο πρόβλημα αναφέρει ο Πάππος στο βιβλίο του "Συναγωγή" και σημειώνει ότι το σύγγραμμα περιελάμβανε 125 θεωρήματα και 38 λήμματα. Ο Halley έχει παρουσιάσει τη σύνθεσή του με βάση μαρτυρίες άλλων συγγραφέων.
«Επίπεδοι τόποι» : 2 βιβλία. Κατά τον Πάππο ο Απολλώνιος διέκρινε τους τόπους σε "εφετικούς" (που δεν υπερέβαιναν τον εαυτό τους), "διεξοδικούς" (τους σχετιζόμενους με γένος που τους υπερβαίνει) και σε "αναστροφικούς" (που σχετίζονται με την αναστροφή). Δεν σώζεται. Η ανασύνθεσή του με βάση μαρτυρίες άλλων συγγραφέων, έγινε από τους : Ferma, Soutin και Simson.
«Περί κοχλίου» : Το αναφέρει ο Πρόκλος στα "Εις Ευκλείδην σχόλια".
«Περί της συγκρίσεως του δωδεκαέδρου και του εικοσαέδρου» : Στο σύγγραμμα αυτό αποδεικνύει τη σχέση μεταξύ δωδεκαέδρου και εικοσαέδρου εγγεγραμμένων στην αυτή σφαίρα. Το έργο σχολιάζει ο Υψικλής στα "Στοιχεία Ευκλείδου".
«Περί ατάκτων αλόγων» : Ασχολείται με ασύμμετρα μεγέθη. Το θέμα αναφέρει ο Πάππος στη "Συναγωγή".
«Ωκυοτόκιον»: Μέθοδος συντομεύσεως των λογιστικών πράξεων. Σώζονται αποσπάσματα. Το σχολιάζει ο Ευτόκιος στο βιβλίο του "Σχόλια εις το σύγγραμμα κύκλου Μέτρησης του Αρχιμήδους". Στο «Ωκυοτόκιον» προσδιορίζεται με μεγαλύτερη ακρίβεια η τιμή του π σε σχέση με τον Αρχιμήδη.
«Η καθόλου πραγματεία» : Περιέχει τη θεμελίωση της γεωμετρικής επιστήμης. Το αναφέρει ο Πρόκλος στα "Εις Ευκλείδην σχόλια". Το σύγγραμμα δεν σώζεται.
«Περί του πυρίου» : Έχει ως αντικείμενο τα παραβολικά κάτοπτρα, που μπορεί να προκαλέσουν ανάφλεξη. Σώζονται αποσπάσματα.
Αστρονομικό σύγγραμμα του οποίου δεν έχει σωθεί ο τίτλος. Εξηγεί τις ανωμαλίες της κίνησης του ηλίου, σε σχέση με τα ζώδια, με βάση τη θεωρία των επικύκλων. Επίσης, ασχολείται με τα φαινόμενα τα σχετικά με τη σελήνη. Το έχουν σχολιάσει ο Ιππόλυτος και ο Φώτιος.
«Κωνικά» : 8 βιβλία. Είναι το σπουδαιότερο έργο του Απολλώνιου. Σώζονται τα βιβλία 1-4 (ελληνικά), 5-7 (αραβικά). Το 8ο βιβλίο έχει χαθεί, σώζονται όμως αποσπάσματά του από τον Πάππο. Με την βοήθεια των πολύτιμων αυτών αποσπασμάτων, ο Halley επεχείρησε την ανασύνθεση όλου του βιβλίου. Ο Ευτόκιος έγραψε σχόλια για τα βιβλία 1-4. Τα βιβλία αυτά περιέχουν ταξινομημένα πορίσματα του Μεναίχμου, του Αρισταίου και του Ευκλείδου. Τα «Κωνικά» γράφηκαν πρώτα στην Αλεξάνδρεια και αργότερα αναθεωρήθηκαν και συμπληρώθηκαν στην Πέργαμο. Στα «Κωνικά» γίνεται η πρώτη συστηματική μελέτη των κωνικών τομών και η πρώτη καθιέρωση των όρων "υπερβολή" και "έλλειψη". Ο Απολλώνιος θεώρησε πρώτος τους δύο κλάδους της υπερβολής σαν μία καμπύλη, έλυσε την γενική εξίσωση 2ου βαθμού μέσω των κωνικών τομών, κατασκεύασε κωνική τομή μέσω των εφαπτόμενων και προσδιόρισε γεωμετρικούς τόπους με 3 και 4 γραμμές. Τα «Κωνικά» θεωρούνται από τα σημαντικότερα βιβλία γεωμετρίας της αρχαιότητας, μαζί με τα έργα του Ευκλείδη και του Αρχιμήδους.
Ο Απολλώνιος ήταν ο εφευρέτης του ηλιακού ρολογιού το 220 π.Χ. Η σωστή μέτρηση του χρόνου ήταν ένας από τους διακαείς πόθους των αρχαίων Ελλήνων. Τα ηλιακά ρολόγια είναι η πιο διαδεδομένη ομάδα μηχανισμών και οργάνων της ελληνιστικής περιόδου, αρχιτεκτονικά ευρήματα μοναδικά στο είδος τους παρά τη στατική τους μορφή. Αποτελούνταν από ένα γνώμονα που έριχνε τη σκιά του πάνω σ'ένα σύστημα εγχάρακτων ενδείξεων που οι αρχαίοι αποκαλούσαν «ανάλημμα».Το ανάλημμα περιλάμβανε δύο καμπύλες: η πλησιέστερη προς το γνώμονα αντιπροσώπευε την άκρη της σκιάς την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου και είχε μικρότερο μήκος. Η δεύτερη και πιο μακριά καμπύλη αντιπροσώπευε την πορεία της σκιάς την ημέρα του χειμερινού ηλιοστασίου. Μια ευθεία γραμμή ανάμεσα στις δύο καμπύλες αντιπροσώπευε τη διαδρομή της σκιάς στις ημέρες της ισημερίας και όριζε την κατεύθυνση από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Οι δύο καμπύλες συνδέονταν με γραμμές που σχημάτιζαν έντεκα ευθύγραμμα τμήματα, τα οποία επέτρεπαν την ανάγνωση της ώρας. Το κεντρικό τμήμα, στο οποίο έπεφτε η σκιά το μεσημέρι, προσδιόριζε τη διεύθυνση βορρά-νότου.
Τα ηλιακά ρολόγια ήταν τοπικής χρήσεως σ'αντίθεση με τα μεταφερόμενα ηλιακά ρολόγια, που αποτέλεσαν εξέλιξή τους και χρησίμευσαν επί πλέων είτε ως αστρονομικά όργανα είτε ως ναυτικά.
Ο Απολλώνιος εκτός από τα ηλιακά ρολόγια ασχολήθηκε και με την κατασκευή υδραύλων, δηλαδή υδραυλικών μουσικών οργάνων που λειτουργούσαν με νερό.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΟΣ ΒΟΤΑΝΟΛΟΓΟΣ
ΑΡΑΤΟΣ Ο ΣΟΛΕΥΣ (315 - 240 π.Χ.)
Η ζωή του. Από τους Σόλους της Κιλικίας. Υιός του πολιτικού και στρατιωτικού Αθηνόδωρου, μαθητής του Μενεκράτου στην Έφεσο και του Φιλήτα στην Κω. Έζησε στην Αθήνα ως μαθητής του περιπατητικού φιλόσοφου Πραξιφάνους, όπου γνώρισε τον στωικό φιλόσοφο Ζήνωνα, τον ιδρυτή της Ερετριακής Σχολής Μενέδημο και τον Καλλίμαχο τον Κυρηναίο. Στη συνέχει έζησε στη Συρία στην αυλή του βασιλιά Αντίοχου του Α΄ του Σωτήρος. Μετά εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια και τελικά πήγε στην Πέλλα όπου πέθανε το 240 π.Χ.
Τον αναφέρουν οι : Βιτρούβιος, Ίππαρχος, Στέφανος Βυζάντιος, Στοβαίος.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Φαινόμενα» : Περιγράφει τους αστερισμούς και τα ουράνια φαινόμενα σε ένα ποίημα 1154 εξάμετρων στοίχων.
Μέρος Α΄ : «Καστερίωσις» (Αστερισμοί).
Μέρος Β΄ : «Συνανατέλλοντες και συνδύοντες αστέρες».
Μέρος Γ΄ : «Διοσημία» (Πρόγνωση καιρού).
Το σύγγραμμα είναι διδακτικό και γράφτηκε στην Πέλλα κατ' εντολή του βασιλιά της Μακεδονίας Αντιγόνου Γονατά, το 227 π.Χ. Το μετέφρασαν στα λατινικά ο Κικέρων και ο Γερμανικός.
«Περί ανατολής ή ανατομής»
«Αστρολογία»
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΑΡΙΣΤΑΙΟΣ Ο ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ (Β΄ μισό του 4ου αιώνα π.Χ.)
Η ζωή του. Καταγόταν από την πόλη Κρότων της Μ. Ελλάδος. Διαδέχθηκε τον Εύδοξο τον Κνίδιο, ως διευθυντής της σχολής του στην Κυρήνη. Συνεργάστηκε με τον Ευκλείδη και τον Απολλώνιο στη συγγραφή του βιβλίου «τόπος αναλυόμενος», μια γεωμετρική μέθοδος για προχωρημένους σπουδαστές. Δεν σώζεται.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Γεωμετρικοί τόποι»
«Στοιχεία κωνικών τομών» : 5 βιβλία.
«Περί των κανονικών στερεών σωμάτων» : Σε αντίθεση με τον Απολλώνιο τον Περγαίο, θεώρησε τις κωνικές τομές ως τομές οξυγώνιων, ορθογωνίων ή αμβλυγώνιων κυκλικών κώνων κάθετα στην παράγουσα. Δεν σώζεται.
«Περί των 5 κανονικών πολυέδρων» : Απέδειξε ότι το πεντάγωνο ενός δωδεκαέδρου εγγράφεται στον ίδιο κύκλο με το τρίγωνο του 20-έδρου του εγγεγραμμένου στην ίδια σφαίρα. Δεν σώζεται.
«Περί στερεών τόπων» : 5 βιβλία. Το σύγγραμμα αυτό θεωρείται σημαντικότερο από το ομώνυμο έργο του Ευκλείδη.
«Περί γεωμετρικών τόπων τριών και τεσσάρων γραμμών
ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ
ΑΡΙΣΤΑΡΧΟΣ Ο ΣΑΜΙΟΣ (320 - 250 π.Χ.)
Η ζωή του. Ένας από τους μεγαλύτερους θεωρητικούς αστρονόμους της αρχαιότητας. Μαθητής του Στράτωνος του Λαμψακηνού. Γεννήθηκε στη Σάμο το 320 π.Χ. Έζησε στην Αλεξάνδρεια (288-277 π.Χ.) όπου έκανε σειρά αστρονομικών παρατηρήσεων. Είναι βασικός εισηγητής του «ηλιοκεντρικού συστήματος». Πριν απ' αυτόν η βάση της αστρονομίας ήταν το «γεωκεντρικό σύστημα» (Αναξίμανδρος, Πυθαγόρειοι, Φιλόλαος, Πλάτων, Αρχέλαος). Στο ηλιοκεντρικό σύστημα του Αρίσταρχου αναφέρεται ο Αρχιμήδης, στο σύγγραμμά του «Ψαμίτης», και ο Πλούταρχος στο έργο του «Περί των αρεσκόντων τοις φιλοσόφοις».
Προς τιμήν του ονομάζεται σήμερα «Αρίσταρχος» ένας κρατήρας της σελήνης.
Το έργο του. Δίδαξε την περιστροφή της γης γύρω από τον άξονά της. Ο Αρίσταρχος πρόσθεσε 1/1623 της ημέρας στο ηλιακό έτος, που είχε εκτιμηθεί από τον Κάλλιππο σε 365 και 1/4 μέρες. Εκτίμησε τη διάρκεια του Μεγάλου Έτους (σεληνιακός - ηλιακός κύκλος) σε 2434 έτη.
Γενικά παραδεκτή άποψη ως το 16ο αιώνα μ.Χ. ήταν ότι η γη είναι το κέντρο του σύμπαντος. Ο Πολωνός αστρονόμος Κοπέρνικος (1473-1543) μίλησε πάλι για «ηλιοκεντρικό σύστημα» και το παρουσίασε ως δική του καινοτομία, ενώ είναι φανερό ότι αντέγραψε τον Αρίσταρχο. Ο Αρίσταρχος ονομάζεται από τους επιστήμονες «αρχαίος Κοπέρνικος».
Τα συγγράμματά του είναι :
«Ηλιοκεντρικόν Σύστημα» : Δεν σώζεται. Θεωρήθηκε από πολλούς «ασεβές» για την εποχή του.
«Περί μεγεθών και αποστημάτων» : Σώζεται. Περιγράφει την εργασία του για τον καθορισμό των μεγεθών της σελήνης και του ηλίου και των αποστάσεών τους από τη γη.
«Περί φωτός και χρωμάτων»
«Σκάφη»
Εφευρέτης βελτιωμένου ηλιακού ωρολογίου με μια κοίλη ημισφαιρική επιφάνεια και ένα γνώμονα στο κέντρο.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Ο ΣΤΑΓΕΙΡΙΤΗΣ (384-322 π.Χ)
Η ζωή του. Υιός του Νικόμαχου και της Φαιστίδος. Θεωρείται ο σημαντικότερος και μεθοδικότερος νους του αρχαίου κόσμου, θεμελιωτής και πρόδρομος πλήθους κλάδων της επιστήμης. Γεννήθηκε 15 χρόνια μετά το θάνατο του Σωκράτους και 3 χρόνια μετά την ίδρυση της ακαδημίας του Πλάτωνος στην Αθήνα. Έχασε πρόωρα τους γονείς του και ανατράφηκε στον Αταρνέα της Τρωάδος από συγγενείς του, παίρνοντας καλή βασική μόρφωση.
Το 367 π.Χ. σε ηλικία 17 ετών εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και έγινε δεκτός στην Ακαδημία του Πλάτωνος, στο περιβάλλον της οποίας έζησε 20 χρόνια, ως μαθητής στην αρχή και στη συνέχεια ως συνεργάτης. Η στάση του απέναντι στον ώριμο Πλάτωνα και τους συνεργάτες του Σεύσιπο, Ξενοκράτη, Εύδοξο και Ηρακλείδη ήταν κριτική και δημιουργική.
Το 347 π.Χ., χρονιά που πέθανε ο Πλάτων, πήγε στην Άσσο, όπου έζησε 2 χρόνια και γνώρισε τον μαθητή και συνεργάτη Θεόφραστο, ο οποίος τον κάλεσε να εγκατασταθεί στην ιδιαίτερη πατρίδα του την Μυτιλήνη. Η παραμονή και η διδακτική του δραστηριότητα εκεί διέρκεσε ως το 343 π.Χ., όταν ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος ο Β΄ τον κάλεσε ως παιδαγωγό του γιου του Αλέξανδρου, που ήταν τότε 13 ετών.
Αφού έμεινε 2 χρόνια στην Πέλλα, εγκαταστάθηκε στα Στάγειρα το 341 π.Χ., όπου συνέχισε τις έρευνές του. Το 338 πήγε στους Δελφούς όπου ασχολήθηκε με την μελέτη του ιστορικού αρχείου του μαντείου. Το 334 αρχίζει η δεύτερη Αθηναϊκή περίοδος του Αριστοτέλους, που κράτησε 12 χρόνια, ως το 322 π.Χ. Δίδαξε στο «Λύκειον» (δημόσιο γυμναστήριο στην περιοχή του σημερινού εθνικού κήπου) και έγινε αρχηγός της περιπατητικής φιλοσοφίας. Συνεργάστηκε με το Θεόφραστο, ο οποίος τον διαδέχθηκε στη διεύθυνση του εκπαιδευτηρίου «Περίπατος». Το 323 με το θάνατο του Αλεξάνδρου αναγκάστηκε να φύγει από την Αθήνα, κατέφυγε στο κτήμα της μητέρας του στη Χαλκίδα, όπου πέθανε σε λίγους μήνες.
Ένας κρατήρας στη σελήνη ονομάζεται προς τιμήν του «Αριστοτέλης».
Το έργο του. Το σύνολο των συγγραμμάτων του, σύμφωνα με τον Αλεξανδρινό Έρμιπο (2ος αιώνας π.Χ.), ανέρχεται σε 400. Σήμερα γνωρίζουμε 143 τίτλους έργων του. Ο Διογένης ο Λαέρτιος υπολογίζει τον αριθμό των στίχων των Αριστοτελικών συγγραμμάτων «δε 44 μυριάδες» δηλ. 440000.
«Φυσικής ακροάσεως» (Φυσικά)
Βιβλίον 1ον : Γενική μέθοδος των φυσικών επιστημών. Πρώτες έννοιες. Αναλυτική μέθοδος έρευνας. Γνώμες αρχαίων φιλοσόφων πάνω στις πρώτες αρχές της φυσικής και του όντος. Η μονάς, ποσόν συνεχές και αδιαίρετον. Κριτική της θεωρίας του Μελίσσου και των Ελεατών, των φυσικών θεωριών του Πλάτωνος, του Εμπεδοκλέους και του Αναξαγόρα. Αρχή των αντιθέσεων. Δεν υπάρχει «εν» ούτε «άπειρον». Θεωρία της γενέσεως. Αυτόματον και τύχη. Δυναμική και κινητική ενέργεια.
Βιβλίον 2ον : Ορισμός της φύσεως και διάκρισις των φυσικών πραγμάτων. Διαφορά μεταξύ μαθηματικού και φυσικού. Η φύσις ως ύλη και μορφή. Αίτια μεταβολής της ύλης. Δύο είδη κινήσεως : Φυσική και μη φυσική. Σχετικότης της κινήσεως. Σημασία της αιτιότητας. Απόδειξη υπάρξεως τύχης και αυτομάτου. Διάκρισης φυσικής και φιλοσοφίας. Διάκρισης φύσεως και τέχνης. Μεταβολαί της ύλης.
Βιβλίον 3ον : Προπαρασκευαστικά αξιώματα του ορισμού της κινήσεως. Για να υπάρχει κίνηση πρέπει να υπάρχει πράγμα. Το πράγμα είναι άμορφο ή έμμορφο, έχει προσόν, ποιόν και κατέχει θέση. Δυναμική και κινητική ενέργεια. Δράση και αντίδραση. Άπειρον. Ασυμβίβαστο απείρου και χώρου. Απείρως μικρό και απείρως μεγάλο. Σχέση απείρου - σύμπαντος. Αντίθεση απείρου προς την έννοια του αριθμού και του μεγέθους. Η έννοια του απείρου ως αίτιο.
Βιβλίον 4ον : Έννοια του χώρου σε σύγκριση με την έννοια της μορφής και της ύλης. Αντίθεση στη θεωρία του Πλάτωνος. Πρόβλημα υπάρξεως πράγματος «εντός εαυτού». Απόδειξη του εσφαλμένου της θεωρίας του Ζήνωνος περί χώρου. Σύνθεση κινήσεως ως προς το χώρο. Περί κενού. Έννοια του κενού σε σχέση με την ύλη, τον χρόνο και την κίνηση. Ο χρόνος. Σχέση χρόνου - κινήσεως. Ο χρόνος ως μέγεθος. Η συνέχεια στο χρόνο.
Βιβλίον 5ον : Είδη κινήσεως. Διάκριση των στοιχείων της κινήσεως. Το ακίνητο της μορφής των σωμάτων. Δράση - αντίδραση. Περί επαφής και συνέχειας. Ενιαίον κινήσεως και τροχιάς. Όροι της απολύτου κινήσεως. Συνέχεια της κινήσεως. Ομαλή και ανώμαλη κίνηση. Κίνηση - αδράνεια. Σταμάτημα ή γένεση της ηρεμίας.
Βιβλίον 6ον : Περί συνεχείας. Η γραμμή δεν αποτελείται από αδιαίρετα πράγματα (απόδειξη). Επέκταση της έννοιας της συνέχειας. Συνέχεια του χρόνου (απόδειξη από την επιταχυνόμενη και την επιβραδυνόμενη κίνηση). Χρόνος - μέγεθος. Άπειρο μέγεθος - άπειρος χρόνος. Απόδειξη του εσφαλμένου της θεωρίας του Ζήνωνος περί ανυπαρξίας της κινήσεως. Ουδέν συνεχές είναι αδιαίρετον. Η χρονική στιγμή είναι αδιαίρετη. Τίποτε δεν κινείται κατά χρονική στιγμή ούτε ηρεμεί. Διαιρετότης της δυνάμεως και διαιρετότης της κινήσεως. Σύνδεση του διαιρετού της δυνάμεως, της κινήσεως, του χρόνου και του μήκους. Το πεπερασμένο της κινήσεως. Ηρεμία. Περί μεταβολής της καταστάσεως των σωμάτων. Κυκλική κίνηση. Δεν υπάρχει άπειρον μεταβολών.
Βιβλίον 7ον : Παν το κινούμενον κινείται αναγκαστικά από μία δύναμη. Αλλοίωση των σωμάτων ως συνέπεια μεταβολής των καταστάσεών των. Η ενέργεια δεν γεννάται, δεν καταστρέφεται, αλλά μεταβάλλεται και τη μεταβολή αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος. Σύγκριση των κινήσεων. Γένεση και φθορά της κινήσεως. Αρχή των αυτοδυνάμων μεταβολών (βάση της σύγχρονης στατιστικής).
Βιβλίον 8ον : Αιωνιότης της κινήσεως (απόδειξη). Κατανομή της αδράνειας και της κινήσεως στη φύση. Δυναμική και κινητική ενέργεια. Περιπτώσεις κινήσεως. Πρώτη κίνηση ή μεταφορά. Συνέχεια των μετρικών κινήσεων. Ευθύγραμμος, κυκλική, μικτή κίνηση.
«Τα μετά τα φυσικά»
Βιβλία 12. Το κυριότερο έργο του Αριστοτέλη, με θέμα την οντολογία κριτική της θεωρίας των αριθμών. Το πρόβλημα της ουσίας, το είδος και η ύλη. Δύναμις και ενέργεια. Η γένεσις και η αρχή της ατομικότητας. Η κίνηση και τα τέσσερα αίτια. Θερμότης ("η θέρμανσις είναι κίνησις και όχι η θερμότητα"). Υπάρχει ένας ουρανός (κόσμος). Ταξινόμηση των αριθμών. Εξέταση από αριθμητική άποψη όλων των δυνατών τρόπων συσχετίσεως. Πολλαπλάσιον. Επιμόριον - Υποεπιμόριον. Αναλογίες. Σύμμετροι και μη σύμμετροι αριθμοί. Η «Λογική» του Αριστοτέλους στηρίχθηκε σε αναλυτικά αξιώματα, που μπορούν να θεωρηθούν ως μαθηματικοί τύποι, που επαληθεύονται απεριόριστα σε οποιαδήποτε αντικατάσταση τυπικών στοιχείων.
«Περί ουρανού»
Βιβλία 4. Έκθεση των αστρονομικών θεωριών. Ο κόσμος στο σύνολό του είναι σφαιρικός. Το κέντρο του κατέχει η επίσης σφαιρική γη. Ο Αριστοτέλης υποθέτει ότι η απόσταση μεταξύ των Ηρακλείων στηλών (Γιβραλτάρ) και των Ινδιών (μέσω του Ατλαντικού ωκεανού) δεν είναι μεγάλη. Αυτό έδωσε αφορμή στον Κολόμβο να πραγματοποιήσει το ταξίδι του. Πληροφορίες για το μήκος της περιμέτρου της γήινης σφαίρας («τεσσαράκοντα μυριάδες σταδίων», περίπου 73000 χλμ., σχεδόν διπλάσιο του πραγματικού). Περιγραφή του σύμπαντος. Πλανήτες : Σελήνη, Ήλιος, Ερμής, Αφροδίτη, Άρης, Ζευς και Κρόνος. Απλανείς αστέρες. Ουράνιος σφαίρα (εντός αυτής υπάρχει μια δεύτερη ομόκεντρος σφαίρα). Κίνηση ουρανίων σωμάτων. Ο Αριστοτέλης δέχεται ένα και μόνο κοσμικό σύστημα. Περί ορμής (μάζα επί ταχύτητα ενός σώματος είναι σταθερά).
«Περί γενέσεως και φθοράς»
Βιβλία 3. Θεωρία των χημικών μεταβολών.
«Μετεωρολογικά»
Βιβλία 4.
Βιβλίον 1ον : «Περί πλανητών».
Βιβλίον 2ον : «Περί κομητών».
Βιβλίον 3ον : «Περί μετεώρων».
Βιβλίον 4ον : «Περί μετάλλων και λίθων».
«Περί ζώων ιστορίας»
Βιβλία 10. Συγκριτική ανατομία, φυσιολογία και γενική βιολογία.
«Περί ζώων μορίων»
Βιβλία 4. Γενική εισαγωγή στη βιολογία. Αντίκρουση των ταξινομήσεων του Σπεύσιππου. Εξέταση της κατασκευής των οργάνων των διαφόρων ζώων με βάση ανατομές τους και εξήγηση της κατασκευής τους με βάση τη θεωρία του «περί εντελεχίας». Το 4ο βιβλίο ασχολείται με την εμβρυολογία.
«Περί ζώων πορείας»
Βιβλίο 1. Ασχολείται με την κατά τόπον κίνηση των ζώων και εξετάζει τα κινητήρια όργανά τους.
«Περί ζώων κινήσεως»
Βιβλίον 1. Συμπληρώνει το σύγγραμμα «Περί ζώων πορείας».
«Περί ζώων γενέσεως»
Βιβλία 5. Ασχολείται με το πρόβλημα της αναπαραγωγής των οργανισμών, των ειδικών οργάνων τους, τη γέννηση και την κληρονομικότητα.
«Περί φυτών»
Βιβλία 2. Σώζονται μόνο αποσπάσματα από τον Νικόλαο Δαμασκηνό. Τελειοποιεί την ιδέα του Δημόκριτου, συγκρίνοντας όλες τις γνωστές μορφές των φυτών και ζώων. Αναφέρει ότι υπάρχουν ανεπαίσθητες μεταβάσεις μεταξύ όλων των οργανισμών, από το πιο μικρό μόριο μέχρι τον άνθρωπο. Ολόκληρη η φύση αποτελεί οργανικό σύνολο και τα όντα μεταβάλλονται διαρκώς και εξελίσσονται προς ανώτερες μορφές. Ο Αριστοτέλης είχε στη διάθεσή του πλούσιο βοτανικό υλικό, όχι μόνο από την Ελλάδα, αλλά και από την Ασία, που του έστελνε ο μαθητής του Αλέξανδρος. Ίδρυσε τον πρώτο βοτανικό κήπο στην Αθήνα, κοντά στον Ιλισό ποταμό. Εκεί υπήρχαν εποπτικά μέσα διδασκαλίας, όπως αναφέρει ο Διογένης ο Λαέρτιος. Τη διεύθυνσή του είχε αναλάβει ο μαθητής του Αριστοτέλη Θεόφραστος.
«Πολιτικά»
Βιβλία 8. Γενική θεωρία περί πολιτευμάτων. Ασχολείται μεταξύ άλλων με τις γενικές αρχές της πολεοδομίας. Γένεσις της πόλεως. Προορισμός της πόλεως. Κοινωνική σύστασις της πολιτείας. Σχέδιο οργανώσεως ιδεώδους πολιτείας. Παιδία και μουσική στις πόλεις. Η υποδεικτική πολεοδομία του Αριστοτέλους εφαρμόστηκε στην επιλογή χώρου για την εγκατάσταση του οικισμού της Κασσώπης, ενώ η ρυμοτομία, με παράλληλες και κάθετες οδούς, ακολούθησε το «Ιπποδάμειον» σύστημα.
«Προβλήματα»
Ασχολείται με προβλήματα που ανήκουν στους διάφορους κλάδους της επιστήμης. Ανάκλαση ήχου. Ανάκλαση φωτός. Ηλεκτρική εκκένωση. Μοχλοί. Παραλληλόγραμμο ταχυτήτων. Σύνθεση δυνάμεων.
ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΑΡΡΙΑΝΟΣ Ο ΕΚ ΝΙΚΟΜΗΔΕΙΑΣ (95 - 180 μ.Χ.)
Η ζωή του. Σπούδασε στη Νικόπολη της Ηπείρου ως μαθητής του φιλοσόφου Επίκτητου και αργότερα, στην Αθήνα, όπου γνώρισε τον αυτοκράτορα Αδριανό. Με εντολή του επιθεώρησε τα Ρωμαϊκά φρούρια της νότιας ακτής του Εύξεινου Πόντου από την Τραπεζούντα ως τη Διοσκουριάδα (Σεβαστούπολη). Εξερεύνησε τις ανατολικές ακτές της Κασπίας (130-137 μ.Χ.), καθώς επίσης με εντολή του αυτοκράτορος τις Ρωμαϊκές επαρχίες : Πανωνία, Νουμιδία, Γαλλία και Νωρικόν. Κυβερνήτης της Καππαδοκίας (130-137 μ.Χ.). Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ονομάστηκε «νέος Ξενοφών». Τον αναφέρει ο Στοβαίος.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Αλεξάνδρου Ανάβασις» : 7 βιβλία. Στη συγγραφή έλαβε υπ' όψιν του τα απομνημονεύματα του Πτολεμαίου του Λαγού και του Αριστόβουλου του εκ Κασσανδρίας, που ήταν σύγχρονοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το σύγγραμμα περιέχει μεταξύ άλλων πολύτιμα γεωγραφικά στοιχεία των χωρών που κατέλαβε ο Μ. Αλέξανδρος. Σώζεται.
«Περίπλους Ευξείνου Πόντου» : Γράφτηκε το 131 μ.Χ. και αποτελεί θησαυρό πληροφοριών για τη γεωγραφία των χωρών και τους κατοίκους τους. Σώζεται.
«Ινδική» : Γεωγραφία των Ινδιών. Βασίζεται στα έργα του Μεγασθένους και του Νεάρχου.
«Βιθυνικά»
«Παρθικά»
«Τέχνη τακτική» : σύγγραμμα πολεμικής στρατηγικής. Σώζεται.
«Όασις Σίβα» (Αίγυπτος) : Περιγραφή της οάσεως, όπου κατά τον Διογένη τον Λαέρτιο βρίσκεται ο τάφος του Μ. Αλεξάνδρου.
ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΣ ΓΙΑΤΡΟΣ
ΑΡΧΙΓΕΝΗΣ Ο ΑΠΑΜΕΥΣ (Τέλος 1ου αρχές 2ου αιώνα μ.Χ.)
Η ζωή του. Υιός του Φιλίππου. Τον αναφέρουν : Γαληνός, Σούδα, Αλέξανδρος ο Τραλλεύς. Κατά τη Σούδα «έγραψεν πολλά ιατρικά τε και φυσικά». Έζησε στη Ρώμη την εποχή του Τραϊανού. Μαθητής του Αγαθίνου.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Περί των κατά γένος φαρμάκων» : Συστηματική και λεπτομερής περιγραφή των φαρμάκων της εποχής του. Το σύγγραμμα μελέτησαν και χρησιμοποίησαν πολλοί ιατροί (Γαληνός, Αλέξανδρος ο Τραλλεύς, Παύλος Αιγινήτης).
«Περί τόπων πενθότων»
«Περί καστορίου χρήσεως» (όρχεις κάστορος).
«Περί βοηθημάτων» : βιβλία 11.
«Περί του ελλεβορίζειν ή περί της δόσεως του ελλεβόρου»
«Περί ιοβόλων θηρίων και δηλητηρίων φαρμάκων» : Λεπτομερής περιγραφή φιδιών. Σημαντικό για την ιστορία της ζωολογίας.
Από τα συγγράμματα του Αρχιγένη σώζονται αποσπάσματα κυρίως στα έργα άλλων συγγραφέων.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ ( 287-212 π.Χ. )
Η ζωή του. Ο Αρχιμήδης, ο μεγαλύτερος μαθηματικός του αρχαίου ελληνικού κόσμου και η μεγαλύτερη μαθηματική ευφυία της Ευρώπης μέχρι την εμφάνιση του Νεύτωνα, γεννήθηκε, έζησε και πέθανε στις Συρακούσες, τη μεγάλη ελληνική αποικία της Σικελίας. Πατέρας του ήταν ο αστρονόμος Φειδίας, που είχε δεσμούς με το βασιλικό γένος των Συρακουσών. Ο Αρχιμήδης ταξίδεψε στην Αίγυπτο και ήρθε σ'επαφή με τους διαδόχους του Ευκλείδη, τους Ερατοσθένη και Δοσίθεο, ενώ ήταν φίλος και συμμαθητής του Κόνωνα του Σάμιου. Το έργο του υπήρξε τεράστιο, τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά και η ερευνητική ματιά του κάλυψε πολλούς τομείς: γεωμετρία, κατοπτρική, υδραυλική, μηχανική, αρχιτεκτονική, πολιορκητική. Συνέδεσε το όνομά του με τη γέννηση της μηχανικής στην αρχαία Ελλάδα και με τη λύση περίφημων μαθηματικών προβλημάτων. Κυρίως όμως συνέδεσε το όνομά του με την πολιορκία της γενέτειράς του από τους Ρωμαίους. Όταν τελικά η πόλη κατελήφθη με προδοσία, ο μύθος λέει ότι ένας ρωμαίος στρατιώτης σκότωσε το μεγάλο επιστήμονα, ενώ αυτός ήταν προσηλωμένος σε κάποιο μαθηματικό πρόβλημα. Ο τάφος του ανακαλύφθηκε από τον Κικέρωνα το 75 π.Χ.
Σχολιαστής του έργου του Αρχιμήδους είναι ο Ευτόκιος ο Ασκαλωνίτης (6ος αιώνας μ.Χ.), ο οποίος μνημονεύει ως βιογράφο του Αρχιμήδους τον Ηρακλείδη. Η βιογραφία αυτή δεν σώζεται.
Το έργο του. Συγγράμματα τα οποία σώζονται είναι:
«Περί σφαίρας και κυλίνδρου» : βιβλία α΄ και β΄. Βιβλίον α΄: Τετραγωνισμός παραβολής, 6 ορισμοί, 5 λήμματα (το 5ο είναι το αξίωμα της συνέχειας), 44 θεωρήματα.
«Κύκλου μέτρησης» : Σώζονται 3 θεωρήματα.
«Περί κωνοειδών και σφαιροειδών» : Το βιβλίο περιέχει 32 θεωρήματα και 1 πόρισμα μετά το 6ο θεώρημα. Σε μερικά από τα θεωρήματα γίνεται χρήση τριγωνομετρικών συναρτήσεων και ολοκληρωτικού λογισμού.
«Περί ελίκων» : Το βιβλίο περιέχει 28 θεωρήματα και 6 πορίσματα.
«Επιπέδων ισορροπιών ή κέντρα βαρών επιπέδων ή Μηχανικά» : Βιβλία α΄ και β΄.
Βιβλίον α΄: Θεωρία των μοχλών. Περιέχει 7 αιτήματα, 15 θεωρήματα και 2 πορίσματα μετά το 5ο θεώρημα.
Βιβλίον β΄ : Κέντρο βάρους παραβολοειδών επιπέδων τμημάτων, 10 θεωρήματα.
«Ψαμίτης»
«Τετραγωνισμός παραβολής»
«Οχουμένων» (Υδροστατική)
«Στομάχιον»
«Περί των μηχανικών θεωρημάτων προς Ερατοσθένη έφοδος»
«Βιβλίον λημμάτων»
«Πρόβλημα βοεικόν»
«Κατασκευή της πλευράς του εις τον κύκλον εγγραφομένου κανονικού επταγώνου»
«Ωρολόγιον του Αρχιμήδους»
«Περί κύκλων εφαπτομένων αλλήλων»
«Αρχαί της γεωμετρίας»
Συγγράμματα που δεν σώζονται:
«Περί τριγώνων»
«Περί τετραπλεύρου»
«Περί 13 ημικανονικών πολυέδρων»
«Αριθμητικά»
«Περί ζυγών»
«Κεντροβαρικά»
«Πλυνθίδες και κύλινδροι»
«Κατοπτρικά» (Οπτική)
«Ισοπεριμετρικά»
«Στοιχεία των μηχανικών»
«Ισορροπίαι»
«Σφαιροποιϊα»
«Στοιχεία επί των στηρίξεων»
«Περί παραλλήλων γραμμών»
«Περί βαρύτητος και αλαφρότητος» (πυκνόμετρα, αραιόμετρα)
«Περί κοίλων παραβολικών καυστικών κατόπτρων»
«Προοπτική»
«Επισίδια βιβλία»
«Βαρουλκός, Υδροσκοπίαι, Πνευματική»
«Καύσις δια των κατόπτρων»
«Περί αρχιτεκτονικής»
«Περί δρομομέτρων».
Ο Αρχιμήδης επινόησε πολλούς μηχανισμούς που έμειναν ονομαστοί στην ιστορία της παγκόσμιας μηχανικής και τεχνολογίας, επειδή όμως το τεράστιο έργο του δεν διασώθηκε εξ ολοκλήρου, πολλοί από αυτούς τους μηχανισμούς δεν μπορούν να περιγραφούν. Οι κυριότερες μηχανικές ανακαλύψεις του ήταν: αραιόμετρο-πυκνόμετρο, αστρονομική συσκευή (για τον υπολογισμό των μεγεθών και των αποστάσεων των άστρων), βαρυουλκός-υδροσκοπίαι-πνευματική, μηχανήματα έλξης βαρών και μηχανήματα που λειτουργούσαν με αέρα ή ατμό, κάτοπτρα, με τα οποία έκαψε ρωμαϊκά πλοία, ατέρμων κοχλίας ή έλιξ, συσκευή άντλησης νερού από χαμηλότερα επίπεδα, οδόμετρο-δρομόμετρο, συσκευή μέτρησης των αποστάσεων, πλανητάριο ή σφαίρα, που αναπαριστούσε τον κόσμο, και μέσα στα οποία αναπαράγονταν οι κινήσεις της σελήνης, του ηλίου, των πλανητών και των ζωδίων, πολύπλαστον, τρίσπαστον, μηχανισμοί ανύψωσης βαρών με σχοινιά, σίφων, στομάχιον, παιχνίδι, υδραυλικό ωρολόγιο και τηλεβόλο. Του τελευταίου μηχανισμού έκανε αναπαράσταση στα 1990 ο μηχανικός Ι.Σακκάς, όπως επίσης και του υδραυλικού ρολογιού και των κατόπτρων. Ο Αρχιμήδης επηρέασε την ευρωπαϊκή σκέψη σε μεγάλο βαθμό, καθώς επίσης και τους άραβες επιστήμονες που αντέγραψαν όλα του τα έργα στα αραβικά, γλώσσα στην οποία διασώθηκαν αρκετά αφού τα πρωτότυπα έχουν χαθεί.
ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ: ΓΕΡΑΝΟΙ, ΚΑΤΑΠΕΛΤΕΣ, ΚΑΤΟΠΤΡΑ
Ο Αρχιμήδης ταύτισε το όνομά του με την πολιορκία της γενέτειράς του, των Συρακουσών, από τους Ρωμαίους. Η συμμετοχή του στην πολιορκία της πόλης αφορούσε το πλήθος των μηχανισμών που κατασκεύασε για να αποκρούσει τους πολιορκητές, που γενικά κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες : α) γερανοί, που σήκωναν τα πλοία των εχθρών από τη θάλασσα και τα άφηναν να πέφτουν με ορμή και φυσικά να καταστρέφονται, β) καταπέλτες κάθε μορφής και μεγέθους, που εξακόντιζαν βέλη ή πέτρες σε διαφορετικές αποστάσεις και γ) κάτοπτρα, με τα οποία έκαιγε τα πλοία των Ρωμαίων, χρησιμοποιώντας το ηλιακό φως. Η τελευταία αυτή εφεύρεση έγινε μύθος στη διάρκεια των αιώνων και κατά καιρούς έχουν γραφτεί πολλά γύρω από το αν ήταν δυνατό να γίνει κάτι τέτοιο την εποχή του Αρχιμήδη. Οι περισσότεροι μελετητές, ξένοι κυρίως, είχαν πειστεί ότι η κατασκευή κατόπτρων ήταν ένας μύθος παρά το γεγονός ότι υπάρχουν πολλές φιλολογικές μαρτυρίες για το συμβάν, έως ότου ο Έλληνας μηχανικός Ιωάννης Σακκάς με επανειλημμένα πειράματα που έκανε απέδειξε ότι ήταν πραγματικότητα. Ο Ι. Σακκάς χρησιμοποίησε 70 επιχαλκωμένα γυάλινα κάτοπτρα, διαστάσεων 1,70 x 0,70 και το πείραμα διεξήχθη στο Κέντρο Εκπαιδεύσεως Παλάσκα στη Σαλαμίνα, στις 6 Νοεμβρίου 1973. Ο Σακκάς τοποθέτησε σε κυκλική θέση τα 70 κάτοπτρα και συγκέντρωσε την ηλιακή ακτινοβολία πάνω σε μια μικρή λέμβο σ'απόσταση 55 μέτρων, η οποία ήταν κατασκευασμένη κατά τον ίδιο τρόπο με τα ρωμαϊκά πλοία και περιείχε αντικείμενα ανάλογα μ'αυτά. Μέσα σε τρία λεπτά από τη συγκέντρωση των ηλιακών ακτίνων η λέμβος είχε καεί. Το πείραμα του Ι. Σακκά έγινε παγκοσμίως γνωστό και έκανε μεγάλη εντύπωση. Είχαν ήδη προηγηθεί άλλα τρία πειράματα μα ικανοποιητικά αποτελέσματα και όλα μαζί απέδειξαν ότι ο μεγάλος μαθηματικός είχε πράγματι κάψει τα ρωμαϊκά πλοία. Δε γνωρίζουμε το βαθμό της αποτελεσματικότητας της πυρπόλησης, οι ψυχολογικές επιπτώσεις στον αντίπαλο πρέπει να ήταν μεγάλες. Γι'αυτό, άλλωστε, το γεγονός πέρασε στο μύθο και διατηρήθηκε στους αιώνες.
ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ : Ο ΑΤΕΡΜΩΝ ΚΟΧΛΙΑΣ
Μια άλλη μεγάλη εφεύρεση του Αρχιμήδη ήταν ο ατέρμων κοχλίας κοινώς υδρόβιδας. Η ανακάλυψή του «κοχλία του Αρχιμήδη» υπήρξε μια απλή αλλά σημαντική ανακάλυψη που συνέβαλε πολύ στην επίλυση καθημερινών προβλημάτων. Αν και κατά καιρούς παρουσιάστηκαν αντιφατικές υποθέσεις για το ποιος υπήρξε ο εφευρέτης αυτού του οργάνου, τελικά έχει αποδοθεί στον Αρχιμήδη, παρά το γεγονός ότι οι φιλολογικές αναφορές είναι σαφείς : ο Αρχιμήδης υπήρξε ο αδιαφιλονίκητος εφευρέτης και κατασκευαστής του κοχλία. Ο Μοσχίων δηλώνει ότι εφευρέτης υπήρξε ο Αρχιμήδης, με το όργανο δε αυτό καθέλκυσε τη «Συρακουσία». Την ανακάλυψη αποδίδουν στον Αρχιμήδη τόσο ο Αγαθαρχίδης ο Κνίδιος, όπως παραδίδει ο Διόδωρος Σικελιώτης , όσο και ο Ποσειδώνιος από την Απάμεια, όπως παραδίδει ο Στράβων, που παραθέτει περισσότερα στοιχεία για το θέμα. Αφορμή για την ανακάλυψη του οργάνου δόθηκε στον μεγάλο μαθηματικό όταν ο τελευταίος επισκέφθηκε την Αίγυπτο μετά από πρόσκληση του Πτολεμαίου ΙΙ του Φιλάδελφου. Εκεί εμπνεύστηκε τον κοχλία και τον κατασκεύασε στην προσπάθειά του να βοηθήσει τους χωρικούς ν' αντλήσουν νερό από το Νείλο.
Πολύ σύντομα η χρήση του κοχλία απλώθηκε σ' όλη σχεδόν τη Μεσόγειο, ακόμη και στην Εγγύς Ανατολή και διατηρήθηκε για πολλούς αιώνες χωρίς βελτιώσεις. Σε μερικές μάλιστα περιοχές της Βόρειας Αφρικής εξακολουθεί να χρησιμοποιείται έως σήμερα, όπως π.χ. στην Αίγυπτο. Η εξάπλωση του κοχλία οφείλεται στο γεγονός ότι η ρωμαϊκή αυτοκρατορία με την ειρήνη που διασφάλιζε διευκόλυνε την ανταλλαγή πληροφοριών και το ίδιο συνέβη αργότερα με την κατάκτηση των βορειοαφρικανικών ακτών και μέρους της Ευρώπης από τους Άραβες. Έτσι εξηγείται η εμφάνιση και χρήση του κοχλία μέχρι το Μεσαίωνα σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης.
ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ : ΤΟ ΥΔΡΑΥΛΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ
Το πρόβλημα της μέτρησης του χρόνου ήταν μεγάλο στην αρχαιότητα. Οι Έλληνες χώριζαν τη διάρκεια της μέρας σε δώδεκα μέρη και έβρισκαν τη διάρκεια της ημερήσιας ώρας. Όμως πως μπορούσε να μετρηθεί η βραδινή ώρα, ειδικά όταν η διάρκεια ημέρας-νύχτας ήταν ανισομερής και ανάλογη της εποχής; Στο μεγάλο αυτό πρόβλημα λύση έδωσε το υδραυλικό ωρολόγιο του Αρχιμήδη που μπορούσε να υπολογίζει τις ώρες (ημερήσιες και βραδινές) με μεγάλη ακρίβεια. Το λάθος που έκανε ήταν των 2 λεπτών πίσω ή εμπρός! Το πολύπλοκο αυτό όργανο-μηχανισμός, ύψους 4 μέτρων, μπορούσε να ειδοποιεί για την αλλαγή κάθε ώρας, έφερε διάφορες διακοσμήσεις και ως ελατήριο χρησιμοποιούσε το νερό.
Η πραγματεία του Αρχιμήδη "Ωρολόγιον" δεν έχει διασωθεί στο πρωτότυπο αλλά μόνο η αραβική μετάφρασή της που έγινε γύρω στον 9ο αιώνα μ.Χ. Αραβικά χειρόγραφα υπάρχουν σήμερα στις βιβλιοθήκες του Λονδίνου, του Παρισιού και της Οξφόρδης. Από αυτά έγινε μια γερμανική μετάφραση, που δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά της Ακαδημίας Φυσιοδιφών της πόλης Αλ-Σάαλ (1918). Την ανακοίνωση αυτή μετέφρασε ο Ευάγγελος Σταμάτης και έτσι το χαμένο έργο του Αρχιμήδη είδε ξανά το φως στη γλώσσα που γράφτηκε. Για το πόσο σημαντικό είναι αυτό το έργο, ο μεταφραστής τονίζει το γεγονός ότι είναι ο πρώτος υδραυλικός ωρολογιακός μηχανισμός της ιστορίας και από αυτόν κατάγονται τόσο τα αυτόματα του Ήρωνα όσο και τα αυτόματα μηχανήματα του βυζαντινού θρόνου.
Το υδραυλικό ωρολόγιο του Αρχιμήδη πρόσφατα ανασκεύασε ο Ιωάννης Σακκάς σε μικρότερο μέγεθος, στηριζόμενος στην περιγραφή του από τη μετάφραση του Ε.Σταμάτη. Τέλος πρέπει να πούμε ότι σύγχρονοι ερευνητές της ιστορίας και εξέλιξης των ρολογιών, όπως ο Ντέρεκ ντε Σόλα Πράις, πιστεύουν ότι εφευρέτης του συγκεκριμένου υδραυλικού ρολογιού δεν ήταν ο Αρχιμήδης, επειδή στο αραβικό χειρόγραφο της πραγματείας γίνεται επίσης αναφορά στον Φίλωνα και στον Ήρωνα. Παρά τις αντιρρήσεις όμως δεν έχει προταθεί άλλος επιστήμονας της περιόδου που να μπορούσε να κατασκευάσει έναν παρόμοιο μηχανισμό.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΑΡΧΥΤΑΣ Ο ΤΑΡΑΝΤΙΝΟΣ ( 428-347 π.Χ. )
Η ζωή του. Πυθαγόρειος φιλόσοφος, μαθηματικός και αστρονόμος. Θεμελίωσε την επιστημονική μηχανική. Ο Αριστοτέλης έγραψε για τον Αρχύτα ειδική πραγματεία με τίτλο 'Η φιλοσοφία του Αρχύτα'. Οι αναφερόμενες στις θετικές επιστήμες θεωρίες του βασίζονται σε δύο αρχές : α) Ότι δεν υπάρχει απόλυτη διαφορά μεταξύ του οργανικού και του ανόργανου κόσμου και β) ότι ο νόμος της αιτιότητας δεν μπορεί να ερμηνεύει τα φαινόμενα. Στα μαθηματικά πρώτος ο Αρχύτας διέκρινε την αρμονική πρόοδο από την αριθμητική και γεωμετρική πρόοδο. Ανακάλυψε τη λύση του προβλήματος του διπλασιασμού του κύβου. Θεωρείται εφευρέτης του κοχλία και της τροχαλίας. Επίσης θεωρείται πρόδρομος των πτητικών μηχανών. Φίλος του Πλάτωνος και δάσκαλος του Εύδοξου του Κνίδιου. Μια πεδιάδα στον Β. Πόλο της σελήνης ονομάζεται «Αρχύτας».
O Έλληνας που ανακάλυψε τη βίδα και την ιπτάμενη μηχανή
Το έργο του. Ο πόθος «της πτήσης» ήταν έντονος στην αρχαιότητα, και μάλιστα στην Ελλάδα, όπου κυρίως οι θεοί, αλλά και διάφοροι ημίθεοι ή μυθικά όντα, διαθέτουν την ικανότητα της πτήσης. 'Oμως από το μύθο ως την πραγματικότητα υπάρχει τεράστια που, όπως είναι γνωστό, εν μέρει κάλυψε ο Δαίδαλος με την περίφημη πτήση του από την Κρήτη. 'Oμως αν η πτήση του Δαίδαλου και του Ίκαρου είναι περίπου μυθική (οι απόψεις διχάζονται) το κατόρθωμα του Αρχύτα είναι ανατρεπτικό. Στα 425 π.Χ., ο Αρχύτας κατασκεύασε την πρώτη ιπτάμενη μηχανή στην ιστορία του κόσμου. Την ονόμασε περιστερά ή πετομηχανή, λειτουργούσε με ένα σύστημα αεροπροώθησης και σε σχετικό πείραμα «πέταξε» σε μια απόσταση 200 μέτρων. Η περιστερά όταν έπεφτε στη γη δεν μπορούσε να ξανασηκωθεί. Ο Ευάγγελος Σταμάτης πιστεύει ότι πρόκειται αεριωθούμενο αεροπλάνο, που πετούσε με κάποιο μηχανισμό συμπίεσης του αέρα.
Έχουμε εδώ μια πρώιμη χρήση της «πνευματικής», της δύναμης του αέρα όταν συμπιέζεται, δηλαδή της αεροσυμπίεσης, και αυτό δεν αποτελεί μυθολογία. Το πείραμα του Αρχύτα έχει διασωθεί στη φιλολογία και αποτελεί πραγματικότητα. Ο εφευρέτης της περιστεράς έχει διακριθεί ως εξαιρετικός μαθηματικός και μηχανικός, επιδιδόταν σε μηχανικές κατασκευές και φέρεται ως εφευρέτης του κοχλία, της βίδας, της τροχαλίας και μιας παιδικής ροκάνας. Του αποδίδεται επίσης μια πολύ εντυπωσιακή περιγραφή περιφοράς γύρω από τη Γη, μέσα σε μια ερμητικά κλεισμένη σφαίρα! Η περιστερά ή πετομηχανή του Αρχύτα, που αναφέρεται από τους Φαβωρίνο και Τζέλιους (Αττικαί νύκτες), είναι η υλοποίηση του ελληνικού πόθου για πτήση. Το πρώτο μοντέλο αεροπλάνου πέταξε στον ελληνικό ουρανό -έστω για λίγο- στα 425 π.Χ.
Τα συγγραμματά του είναι:
«Δήλιον πρόβλημα» : Διπλασιασμός του κύβου διά της τομής του ημικυλίνδρου (Βωμός της Δήλου). Το σχολιάζουν ο Ευτόκιος και ο Βιτρούβιος.
«Αναλογίαι» : Αριθμητική, γεωμετρική, αρμονική.
«Περί μαθηματικής».
«Διατριβαί».
«Περί δεκάδος».
«Περί αυλών».
«Περί μηχανής».
«Περί γεωργίας».
«Αρμονικός».
«Περιγραφή περιφοράς μιας ερμητικά κλεισμένης σφαίρας γύρω από τη γη» (Ιδέα δορυφόρου).
Από τα συγγράμματά του σώζονται ελάχιστα αποσπάσματα.
Εφευρέσεις του ήταν ο κοχλίας, η βίδα, η τροχαλία και η παιδική ροκάνα.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΑΥΤΟΛΥΚΟΣ Ο ΠΙΤΤΑΝΑΙΟΣ (300 π.Χ.)
Η ζωή του. Γεννήθηκε στην Πιττάνη Αιολίδος της Μ. Ασίας. Ένας από τους επιφανέστερους Έλληνες επιστήμονες. Τον αναφέρουν ο Διογένης ο Λαέρτιος και ο Συμπλίκιος. Δύο από τα έργα του που σώθηκαν (σε ελληνική, λατινική και αραβική έκδοση) είναι τα παλαιότερα αστρονομικά συγγράμματα που υπάρχουν.
Το όνομα «Αυτόλυκος» έχει δοθεί σήμερα προς τιμήν του σε ένα κρατήρα της σελήνης. (Είναι ένας από τους 3 μεγαλύτερους κρατήρες πάνω στα «Απέννινα Όρη», βόρεια του κέντρου της σελήνης).
Το έργο του. Έγραψε δύο συγγράμματα μαθηματικής αστρονομίας.
«Περί κινούμενης σφαίρας» : 1 βιβλίο, σώζεται. Περιγράφει μια σφαίρα, που ο ίδιος είχε κατασκευάσει, ώστε να περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της. Πάνω σ' αυτήν είχε τοποθετήσει δύο πόλους, τους μεσημβρινούς και τους παράλληλους. Το βιβλίο περιλαμβάνει 12 ζητήματα σφαιρικής αστρονομίας και αναφέρεται στην όψη του ουρανού και τη θέση των διαφόρων κύκλων του, σε συνάρτηση με το γεωγραφικό πλάτος του κάθε τόπου. Το σύγγραμμα αυτό συμβουλεύτηκε ο Ευκλείδης στα «φαινόμενα» του.
«Περί Επιτολών και Δύσεων των Αστέρων» : 2 βιβλία, σώζεται. Χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο βιβλίο περιλαμβάνει 13 αστρονομικές προτάσεις, ενώ το δεύτερο αναφέρεται στη διαίρεση του ζωδιακού κύκλου σε δωδεκατημόρια. Τα σωζόμενα έργα θεωρούνται ως τα αρχαιότερα πλήρως διασωθέντα ελληνικά μαθηματικά κείμενα.
ΠΗΓΗ
https://www.science.eisodos.com/
