Η μαρμάρινη βάση του Οβελίσκου του Θεοδοσίου στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης είναι ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα μνημεία της ύστερης ρωμαϊκής και πρώιμης βυζαντινής γλυπτικής. Δημιουργήθηκε το 390 μ.Χ., όταν ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α΄ ανύψωσε τον αρχαίο αιγυπτιακό οβελίσκο του Φαραώ Θούτμωση Γ΄ πάνω στον ευριπό (spina) του Ιπποδρόμου.
Η βάση αποτελείται από δύο κύρια τμήματα: το άνω βάθρο (με τις μεγάλες ανάγλυφες παραστάσεις) και το κάτω βάθρο (με τις επιγραφές και τις λειτουργικές σκηνές).
1. Το Άνω Βάθρο (Οι 4 Πλευρές) Και στις τέσσερις πλευρές απεικονίζεται ο Αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α΄ μαζί με την οικογένειά του (τους γιους του Αρκάδιο και Ονώριο), τη συνοδεία του, τους φρουρούς και τους συγκλητικούς στο αυτοκρατορικό θεωρείο ΚΑΘΙΣΜΑ (kathisma) του Ιπποδρόμου:
Βορειοανατολική πλευρά: Ο αυτοκράτορας ετοιμάζεται να προσφέρει το στέφανο της νίκης στους νικητές των αγώνων.
Νοτιοανατολική πλευρά: Ο Θεοδόσιος παρακολουθεί τους αγώνες περιβαλλόμενος από την αυλή του, ενώ στο κάτω μέρος εικονίζονται θεατές, μουσικοί και χορευτές.
Βορειοδυτική πλευρά: Απεικονίζονται βάρβαροι (ξένοι ηγεμόνες) να προσκυνούν και να προσφέρουν δώρα στον αυτοκράτορα.
Νοτιοδυτική πλευρά: Ο αυτοκράτορας κρατάει το βραβείο των αγώνων παρακολουθώντας τις αρματοδρομίες.
2. Το Κάτω Βάθρο Στο χαμηλότερο τμήμα της βάσης υπάρχουν ανάγλυφες σκηνές που σχετίζονται με τον ίδιο τον Ιππόδρομο:
Σκηνές Αρματοδρομιών: Τέσσερα τέθριππα (άρματα με τέσσερα άλογα) να αγωνίζονται γύρω από τη spina του Ιπποδρόμου.
Η Ανύψωση του Οβελίσκου: Σημαντικότατη ιστορική παράσταση που δείχνει τους μηχανισμούς, τα σχοινιά και τους εργάτες που χρησιμοποιήθηκαν για να σηκωθεί και να τοποθετηθεί ο τεράστιος οβελίσκος στη θέση του.
Οι Επιγραφές της Βάσης Στο κάτω μέρος της βάσης υπάρχουν δύο χαραγμένες επιγραφές (μια στα λατινικά και μια στα ελληνικά) που υμνούν το επίτευγμα της στύλωσης του μνημείου υπό τις οδηγίες του επάρχου της πόλης, Πρόκλου: Λατινική Επιγραφή (στη νοτιοανατολική πλευρά): «DIFFICILIS QVONDAM DOMINIS PARERE SERENIS...»(Κάποτε ήταν δύσκολο να υποταχθώ σε γαλήνιους κυρίους... Όλα υποχωρούν στον Θεοδόσιο και την αιώνια γενιά του. Έτσι νικήθηκα και δαμάστηκα σε 30 ημέρες, όταν ο Πρόκλος ήταν έπαρχος...)
Ελληνική Επιγραφή (στη βορειοδυτική πλευρά): ΚΙΟΝΑ ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΟΝ ΑΕΙ ΧΘΟΝΙ ΚΕΙΜΕΝΟΝ ΑΧΘΟΣ ΜΟΥΝΟΣ ΑΝΑΣΤΗΣΑΙ ΘΕΥΔΟΣΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΟΛΜΗΣΑΣ ΠΡΟΚΛΟΣ ΕΠΕΚΕΚΛΕΤΟ ΚΑΙ ΤΟΣΟΣ ΕΣΤΗ ΚΙΩΝ ΗΕΛΙΟΙΣ ΕΝ ΤΡΙΑΚΟΝΤΑ ΔΥΩ (Τον τετράπλευρο κίονα, που έκειτο αιώνιο βάρος στη γη, μόνο ο βασιλιάς Θεοδόσιος τόλμησε να τον αναστήσει, και καλώντας τον Πρόκλο, και ο τόσο μεγάλος κίονας στήθηκε σε 32 ημέρες.)
Η Υδραυλις (Η Ύδραυλις ήταν αρχαιοελληνικό αερόφωνο όργανο της αρχαιότητας με ισχυρό και έντονο ήχο το οποίο χρησιμοποιούνταν στα θεάματα του ιπποδρόμου και στην εκτέλεση στρατιωτικής μουσικής) και αλλά μουσικά όργανα όπως δίαυλος αλλά και άσκαυλος όπως και χορευτές στον Ιππόδρομο στην Κωνσταντινούπολη επί αυτοκράτορος βασιλέως Θεοδοσίου
Καλλιτεχνική Σημασία Η βάση θεωρείται αντιπροσωπευτικό δείγμα του «θεοδοσιανού στυλ» ... Θεοδοσιανή Αρχιτεκτονική / Τέχνη: Καλλιτεχνικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία της περιόδου (όπως τα θεοδοσιανά κιονόκρανα με τα χαρακτηριστικά πριονωτά φύλλα άκανθας) που συναντώνται σε παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά μνημεία . Τα πρόσωπα αποδίδονται μετωπικά, με ιεραρχική κλίμακα (ο αυτοκράτορας είναι μεγαλύτερος από τους υπόλοιπους) και αυστηρή συμμετρία, στοιχεία που σηματοδοτούν τη μετάβαση από την κλασική ρωμαϊκή τέχνη στη βυζαντινή τεχνοτροπία.
Ο αυτοκράτωρ μετά της οικογενείας του .Επάνω σε λιθογραφία, κάτω σε απόδοση αυτής από την ΑΙ
ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ
