Κοσμικό Αυγό: Το Μεγάλο Αρχαίο Ελληνικό Μυστικό για τη Δημιουργία του Σύμπαντος
1. Εισαγωγή: Η Έννοια του Κοσμικού Αυγού
Το Κοσμικόν Ωόν (Κοσμικό Αυγό) αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά και διαδεδομένα αρχέτυπα κοσμογονίας, όχι μόνο στην αρχαία ελληνική σκέψη αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο (Ινδουισμός, Αιγυπτιακή μυθολογία κ.ά.). Στην αρχαία Ελλάδα, η έννοια αυτή συνδέεται άρρηκτα με την Ορφική Κοσμογονία, η οποία διαφοροποιείται ριζικά από την καθιερωμένη Ησιόδεια Θεογονία.
Το Κοσμικό Αυγό συμβολίζει το απόλυτο δυναμικό, τη μήτρα της δημιουργίας, μέσα στην οποία εμπεριέχεται το σύμπαν σε σπερματική μορφή πριν από τη διαστολή και την εκδήλωσή του.
2. Η Ορφική Κοσμογονία και ο Φάνης
Η πιο διάσημη και άρτια σωζόμενη αναφορά στο Κοσμικό Αυγό προέρχεται από την κωμωδία
«Όρνιθες» του Αριστοφάνη (παραστάθηκε το 414 π.Χ.). Ο Αριστοφάνης, αν και κωμωδιογράφος, διασώζει στο χορικό του μια εκπληκτικής ακρίβειας ποιητική σύνοψη της Ορφικής Θεογονίας.
3.2. Ορφικά Αποσπάσματα (Orphicorum Fragmenta) – Νεοπλατωνικοί Φιλόσοφοι
Οι Νεοπλατωνικοί φιλόσοφοι (Πρόκλος, Δαμάσκιος) διέσωσαν πολλά από τα «Ορφικά», αναλύοντας θεολογικά το Κοσμικό Αυγό (οι λεγόμενες Ορφικές Ραψωδίες ).
Ο Δαμάσκιος στο έργο του «Περὶ Ἀρχῶν» (De Principiis, 123 bis)[(ο τελευταίος διευθυντής της Πλατωνικής Ακαδημίας)] διασώζει την ορφική παράδοση για τον Χρόνο και το Αυγό:
Αρχαίο Κείμενο:
«Εἶτα Χρόνος… ἐν τούτοις δὲ τὸ ὸ ᾠόν… τοῦτον μὲ ὲν οὖν τὸ ὸν Χρόνον τὸ ὸν ἀγήραον κατὰ τὴ ὴν ὀρφικὴ ὴν θεολογίαν… τεκεῖν ᾠόν.»
Απόδοση:
4. Η Φιλοσοφική και Συμβολική Διάσταση
Στην εσωτερική φιλοσοφία και την αρχαία ελληνική θεολογία, το Κοσμικόν Ωόν δεν είναι απλώς ένας μύθος, αλλά ένα βαθύ οντολογικό σύμβολο
Το Φίδι (Ανάγκη):
Συχνά στις ορφικές αναπαραστάσεις, το Κοσμικό Αυγό απεικονίζεται να περιβάλλεται από ένα φίδι, το οποίο συμβολίζει τη θεά Ανάγκη ή τον Χρόνο που σφίγγει τη δημιουργία για να την ωθήσει να εκκολαφθεί και να γεννήσει τον κόσμο.
Η Διάσπαση της Ενότητας:
Το σπάσιμο του αυγού στα δύο αποτελεί την πρώτη διάσπαση του Ενός (Μονάδα) στα Δύο (Δυάδα). Είναι η γένεση της πολικότητας: Ουρανός και Γη, Αρσενικό και Θηλυκό, Φως και Σκοτάδι.
5. Η Αρχαιολογική Τεκμηρίωση: Το Ανάγλυφο της Μόντενα (ModenaRelief)
Η γραπτή παράδοση επιβεβαιώνεται με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο από την αρχαιολογία. Το σπουδαιότερο εύρημα που οπτικοποιεί την ορφική θεωρία είναι το Ανάγλυφο της Μόντενα
(2ος αιώνας μ.Χ., σήμερα στο μουσείο Estense της Ιταλίας).
Ο Μύθος:
Η θεά των πάντων, Ευρυνόμη , αναδύθηκε από το Χάος. Μη έχοντας πούνα σταθεί, χώρισε τον ουρανό από τη θάλασσα και άρχισε να χορεύει πάνω στακύματα. Ο χορός της δημιούργησε τον Βόρειο Άνεμο (Βορέα), τον οποίο έπιασε σταχέρια της και τον έτριψε, δημιουργώντας το μεγάλο φίδι, τον Οφίωνα
Το Αυγό:
7. Η Εναλλακτική Κοσμογονία του Επιμενίδη (6ος αι. π.Χ.)
8. Το Φιλοσοφικό Παράδοξο: «Το Αυγό ή η Κότα;»
Η έννοια του αυγού ως αρχής του παντός απασχόλησε βαθιά την αρχαία ελληνική διανόηση, γεννώντας το διασημότερο ίσως φιλοσοφικό παράδοξο. Ο Πλούταρχος στο έργο του «Συμποσιακά» (Quaestiones Convivales, 2.3) αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο στο ερώτημα:
“Τί πρότερον ἐγένετο, ἡ ὄρνις ἢ τὸ ᾠόν;” (Τι έγινε πρώτα, η κότα ή το αυγό;).
Εκεί, ο Πλούταρχος αναφέρει χαρακτηριστικά ότι το πρόβλημα αυτό δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι λογικής, αλλά άπτεται της δημιουργίας του ίδιου του κόσμου
.Αναφέρει ότι όσοι πιστεύουν στην ιερότητα του αυγού το θεωρούν
«σπέρμα του παντός» και αρχαιότερο από καθετί άλλο που έχει μορφή.
9. Θρησκευτικός Συγκρητισμός (Ύστερη Αρχαιότητα)
Στα ρωμαϊκά και ύστερα ελληνιστικά χρόνια, το σύμβολο του Κοσμικού Αυγού ξέφυγε από τα όρια του Ορφισμού. Ο Φάνης ταυτίστηκε απόλυτα με θεότητες άλλων μυστηριακών θρησκειών, όπως:
Ο Περσικός Μίθρας (ως θεός του φωτός που γεννιέται από τον βράχο/αυγό).
Ο Αιών (προσωποποίηση του ατελεύτητου χρόνου Ο Διόνυσος – Ζαγρέας (ως ο θεός που πεθαίνει και αναγεννάται, φέροντας τον σπόρο της ζωής).
Βιβλιογραφία & Πηγές
Για την ενδελεχή μελέτη του Κοσμικού Ωού, οι ακαδημαϊκές και πρωτογενείς πηγές τηςδιεθνούς και ελληνικής βιβλιογραφίας είναι οι εξής:
1.
Aristophanes,
Aves (Όρνιθες)
. Έκδοση της Οξφόρδης (Oxford Classical Texts), F.W. Hall & W. M. Geldart, 1907. (Στίχοι 693-699).
2.
Otto Kern,
Orphicorum Fragmenta
(Βερολίνο, 1922). Το θεμελιώδες έργο συλλογήςόλων των ορφικών αποσπασμάτων. (Βλ. Αποσπάσματα / Fragmenta 54, 70, 71, 79).
3.
W. K. C. Guthrie,
Orpheus and Greek Religion
(Ορφέας και Ελληνική Θρησκεία).Princeton University Press, 1952. (Αναλυτική εξήγηση του μύθου του Κοσμικού Αυγούστο Κεφάλαιο IV: Ορφική Θεογονία).
4.
Damascius,
De Principiis (Περὶὶ τῶν Πρώτων Ἀρχῶν)
. Έκδοση L. G. Westerink & J.Combès, Collection Budé, Παρίσι, 1986.
5.
Proclus,
In Platonis Timaeum commentaria (Εις τον Πλάτωνος Τίμαιον σχόλια)
.Έκδοση E. Diehl, Λειψία (Teubner), 1903-1906.
6.
G. S. Kirk, J. E. Raven, & M. Schofield,
The Presocratic Philosophers
. CambridgeUniversity Press, 1983. (Συζήτηση για τις προσωκρατικές κοσμογονίες και τις ορφικές επιρροές).
ΠΗΓΗ://arxaiaellinika.gr/
2. Η Ορφική Κοσμογονία και ο Φάνης
Σύμφωνα με τους Ορφικούς Ύμνους και τα διασωθέντα ορφικά αποσπάσματα, η αρχή των πάντων δεν είναι το Χάος (όπως στον Ησίοδο), αλλά ο Χρόνος (Αγέραστος Χρόνος).Ο Χρόνος δημιούργησε τον Αιθέρα και ένα τεράστιο, σκοτεινό χάσμα, το Χάος.
Μέσα στον θεϊκό Αιθέρα, ο Χρόνος διαμόρφωσε ένα ασημένιο αυγό, το Κοσμικόν Ωόν
.Όταν το αυγό αυτό επωάστηκε και άνοιξε στα δύο, ξεπήδησε από μέσα του η πρώτη θεότητα, ο
Φάνης (από το ρήμα φαίνομαι/φως , αυτός που φέρνει το φως). Ο Φάνης ονομάζεται επίσης
Πρωτογόνος (ο πρώτος που γεννήθηκε), Ηρικεπαίος και Έρως Είναι μια οντότητα διφυής (ερμαφρόδιτη), χρυσόπτερη, που φέρει μέσα της τα σπέρματα όλων των μελλοντικών θεών και του σύμπαντος ολόκληρου. Το πάνω μισό του σπασμένου αυγού έγινε ο Ουρανός και το κάτω μισό η Γη
3. Αρχαία Κείμενα και Πρωτογενείς Πηγές (Αυτούσια)
.Όταν το αυγό αυτό επωάστηκε και άνοιξε στα δύο, ξεπήδησε από μέσα του η πρώτη θεότητα, ο
Φάνης (από το ρήμα φαίνομαι/φως , αυτός που φέρνει το φως). Ο Φάνης ονομάζεται επίσης
Πρωτογόνος (ο πρώτος που γεννήθηκε), Ηρικεπαίος και Έρως Είναι μια οντότητα διφυής (ερμαφρόδιτη), χρυσόπτερη, που φέρει μέσα της τα σπέρματα όλων των μελλοντικών θεών και του σύμπαντος ολόκληρου. Το πάνω μισό του σπασμένου αυγού έγινε ο Ουρανός και το κάτω μισό η Γη
3. Αρχαία Κείμενα και Πρωτογενείς Πηγές (Αυτούσια)
Η πιο διάσημη και άρτια σωζόμενη αναφορά στο Κοσμικό Αυγό προέρχεται από την κωμωδία
«Όρνιθες» του Αριστοφάνη (παραστάθηκε το 414 π.Χ.). Ο Αριστοφάνης, αν και κωμωδιογράφος, διασώζει στο χορικό του μια εκπληκτικής ακρίβειας ποιητική σύνοψη της Ορφικής Θεογονίας.
3.1. Αριστοφάνης, «Όρνιθες» (στ. 693-699)
Ο Χορός των πουλιών αφηγείται την αρχή του κόσμου, αποδεικνύοντας την αρχαιότητά τους:
Αρχαίο Κείμενο:
«Χάος ἦν καὶ Νὺὺξ Ἔρεβός τε μέλαν πρῶτον καὶὶ Τάρταρος εὐρύς·γῆ δ᾽ οὐδ᾽ ἀὴρ οὐδ᾽ οὐρανὸς ἦν· Ἐρέβους δ᾽ ἐν ἀπείροσι κόλποις
τίκτει πρώτιστον ὑπηνέμιον Νὺὺξ ἡ μελανόπτερος ᾠόν, ἐξ οὗ περιτελλομέναις ὥραις ἔβλαστενἜρως ὁ ποθεινός, στίλβων νῶτον πτερύγοιν χρυσαῖν, εἰκὼς ἀνεμώκεσι δίναις.»
«Χάος ἦν καὶ Νὺὺξ Ἔρεβός τε μέλαν πρῶτον καὶὶ Τάρταρος εὐρύς·γῆ δ᾽ οὐδ᾽ ἀὴρ οὐδ᾽ οὐρανὸς ἦν· Ἐρέβους δ᾽ ἐν ἀπείροσι κόλποις
τίκτει πρώτιστον ὑπηνέμιον Νὺὺξ ἡ μελανόπτερος ᾠόν, ἐξ οὗ περιτελλομέναις ὥραις ἔβλαστενἜρως ὁ ποθεινός, στίλβων νῶτον πτερύγοιν χρυσαῖν, εἰκὼς ἀνεμώκεσι δίναις.»
Απόδοση / Μετάφραση:
«Στην αρχή υπήρχε το Χάος, η Νύχτα, το μαύρο Έρεβος και οπλατύς Τάρταρος. Δεν υπήρχε ούτε γη, ούτε αέρας, ούτε ουρανός. Στους απέραντους κόλπους του Ερέβους, η μαυρόφτερη Νύχτα γέννησε πρώτα ένα αυγό που το γονιμοποίησε ο άνεμος ( پن υ έμιον ωόν ). Από αυτό, όταν πέρασε ο καιρός,
ξεπήδησε οποθεινός Έρωτας (ο Φάνης), με τα χρυσά φτερά να αστράφτουν στην πλάτη του, όμοιος με γοργούς ανεμοστρόβιλους.»
«Στην αρχή υπήρχε το Χάος, η Νύχτα, το μαύρο Έρεβος και οπλατύς Τάρταρος. Δεν υπήρχε ούτε γη, ούτε αέρας, ούτε ουρανός. Στους απέραντους κόλπους του Ερέβους, η μαυρόφτερη Νύχτα γέννησε πρώτα ένα αυγό που το γονιμοποίησε ο άνεμος ( پن υ έμιον ωόν ). Από αυτό, όταν πέρασε ο καιρός,
ξεπήδησε οποθεινός Έρωτας (ο Φάνης), με τα χρυσά φτερά να αστράφτουν στην πλάτη του, όμοιος με γοργούς ανεμοστρόβιλους.»
3.2. Ορφικά Αποσπάσματα (Orphicorum Fragmenta) – Νεοπλατωνικοί Φιλόσοφοι
Οι Νεοπλατωνικοί φιλόσοφοι (Πρόκλος, Δαμάσκιος) διέσωσαν πολλά από τα «Ορφικά», αναλύοντας θεολογικά το Κοσμικό Αυγό (οι λεγόμενες Ορφικές Ραψωδίες ).
Ο Δαμάσκιος στο έργο του «Περὶ Ἀρχῶν» (De Principiis, 123 bis)[(ο τελευταίος διευθυντής της Πλατωνικής Ακαδημίας)] διασώζει την ορφική παράδοση για τον Χρόνο και το Αυγό:
Αρχαίο Κείμενο:
«Εἶτα Χρόνος… ἐν τούτοις δὲ τὸ ὸ ᾠόν… τοῦτον μὲ ὲν οὖν τὸ ὸν Χρόνον τὸ ὸν ἀγήραον κατὰ τὴ ὴν ὀρφικὴ ὴν θεολογίαν… τεκεῖν ᾠόν.»
Απόδοση:
«Έπειτα [υπήρχε] ο Χρόνος… και σε αυτά το αυγό… αυτόν λοιπόν τον αγέραστο Χρόνο σύμφωνα με την ορφική θεολογία… (λένε πως) γέννησε ένα αυγό.»
Ο Πρόκλος
(Εις Τίμαιον, 3.160) αναφερόμενος στη δημιουργία του Φάνη μέσα από τοαυγό, σημειώνει τη φωτεινή φύση του:
Αρχαίο Κείμενο:
«Ὡς γὰὰρ τὸ ὸ ᾠὸὸν τὸ ὸ κύημα περιέχει τὸ ζῷον, οὕτω καὶ ὁ Φάνης…τὰς αἰτίας τῶν ὅλων περιείληφεν.»
(Όπως δηλαδή το αυγό περιέχει μέσα του το έμβρυο ζώο, έτσι και ο Φάνης… περιέκλειε μέσα του τις αιτίες των πάντων).
(Εις Τίμαιον, 3.160) αναφερόμενος στη δημιουργία του Φάνη μέσα από τοαυγό, σημειώνει τη φωτεινή φύση του:
Αρχαίο Κείμενο:
«Ὡς γὰὰρ τὸ ὸ ᾠὸὸν τὸ ὸ κύημα περιέχει τὸ ζῷον, οὕτω καὶ ὁ Φάνης…τὰς αἰτίας τῶν ὅλων περιείληφεν.»
(Όπως δηλαδή το αυγό περιέχει μέσα του το έμβρυο ζώο, έτσι και ο Φάνης… περιέκλειε μέσα του τις αιτίες των πάντων).
4. Η Φιλοσοφική και Συμβολική Διάσταση
Στην εσωτερική φιλοσοφία και την αρχαία ελληνική θεολογία, το Κοσμικόν Ωόν δεν είναι απλώς ένας μύθος, αλλά ένα βαθύ οντολογικό σύμβολο
Η Σφαιρικότητα:
Το σχήμα του αυγού (ή της σφαίρας) αντιπροσωπεύει την τελειότητα, το Πεπερασμένο (ολοκληρωμένο) και το Άπειρο ταυτόχρονα (Παρμενίδης,Πυθαγόρειοι).
Το σχήμα του αυγού (ή της σφαίρας) αντιπροσωπεύει την τελειότητα, το Πεπερασμένο (ολοκληρωμένο) και το Άπειρο ταυτόχρονα (Παρμενίδης,Πυθαγόρειοι).
Το Φίδι (Ανάγκη):
Συχνά στις ορφικές αναπαραστάσεις, το Κοσμικό Αυγό απεικονίζεται να περιβάλλεται από ένα φίδι, το οποίο συμβολίζει τη θεά Ανάγκη ή τον Χρόνο που σφίγγει τη δημιουργία για να την ωθήσει να εκκολαφθεί και να γεννήσει τον κόσμο.
Η Διάσπαση της Ενότητας:
Το σπάσιμο του αυγού στα δύο αποτελεί την πρώτη διάσπαση του Ενός (Μονάδα) στα Δύο (Δυάδα). Είναι η γένεση της πολικότητας: Ουρανός και Γη, Αρσενικό και Θηλυκό, Φως και Σκοτάδι.
5. Η Αρχαιολογική Τεκμηρίωση: Το Ανάγλυφο της Μόντενα (ModenaRelief)
Η γραπτή παράδοση επιβεβαιώνεται με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο από την αρχαιολογία. Το σπουδαιότερο εύρημα που οπτικοποιεί την ορφική θεωρία είναι το Ανάγλυφο της Μόντενα
(2ος αιώνας μ.Χ., σήμερα στο μουσείο Estense της Ιταλίας).
Η Απεικόνιση:
Δείχνει τον θεό Φάνη να αναδύεται μέσα από το Κοσμικό Αυγό, το οποίο έχει σπάσει στα δύο (ένα μισό κάτω από τα πόδια του, ένα πάνω από το κεφάλι του, από το οποίο πετάγονται φλόγες).
Οι Συμβολισμοί:
Ο Φάνης αναπαρίσταται νεαρός, γυμνός, με χρυσά φτερά, έχοντας οπλές τράγου, ενώ τον τυλίγει ένα φίδι. Γύρω από το αυγό υπάρχει ένας δακτύλιος με τα 12 ζώδια, υποδηλώνοντας ότι το αυγό περικλείει ολόκληρο το Σύμπαν και τον Χρόνο.
Δείχνει τον θεό Φάνη να αναδύεται μέσα από το Κοσμικό Αυγό, το οποίο έχει σπάσει στα δύο (ένα μισό κάτω από τα πόδια του, ένα πάνω από το κεφάλι του, από το οποίο πετάγονται φλόγες).
Οι Συμβολισμοί:
Ο Φάνης αναπαρίσταται νεαρός, γυμνός, με χρυσά φτερά, έχοντας οπλές τράγου, ενώ τον τυλίγει ένα φίδι. Γύρω από το αυγό υπάρχει ένας δακτύλιος με τα 12 ζώδια, υποδηλώνοντας ότι το αυγό περικλείει ολόκληρο το Σύμπαν και τον Χρόνο.
Κλασική απεικόνιση του Κοσμικού Αυγού (Κοσμικόν Ωόν), της αρχής των πάντων στην Ορφική μυθολογία.
6. Ο Πελασγικός Μύθος: Ευρυνόμη και Οφίων (Ο Περιελισσόμενος Όφις)
Μια παλαιότερη, «προ-Ολυμπιακή» εκδοχή του Κοσμικού Αυγού, γνωστή ως
Πελασγικός Μύθος της Δημιουργίας, διασώθηκε αποσπασματικά (κυρίως μέσω του Απολλώνιου του Ρόδιου και αργότερα ανασυντέθηκε από τον Βρετανό μυθογράφο Robert Graves ).
Μια παλαιότερη, «προ-Ολυμπιακή» εκδοχή του Κοσμικού Αυγού, γνωστή ως
Πελασγικός Μύθος της Δημιουργίας, διασώθηκε αποσπασματικά (κυρίως μέσω του Απολλώνιου του Ρόδιου και αργότερα ανασυντέθηκε από τον Βρετανό μυθογράφο Robert Graves ).
Ο Μύθος:
Η θεά των πάντων, Ευρυνόμη , αναδύθηκε από το Χάος. Μη έχοντας πούνα σταθεί, χώρισε τον ουρανό από τη θάλασσα και άρχισε να χορεύει πάνω στακύματα. Ο χορός της δημιούργησε τον Βόρειο Άνεμο (Βορέα), τον οποίο έπιασε σταχέρια της και τον έτριψε, δημιουργώντας το μεγάλο φίδι, τον Οφίωνα
Το Αυγό:
Η Ευρυνόμη μεταμορφώθηκε σε περιστέρι και, πάνω στα κύματα, γέννησε το
Παγκόσμιο Αυγό Ο Οφίων τυλίχτηκε γύρω από το αυγό επτά φορές για να το επωάσει, μέχρι που αυτό άνοιξε στα δύο και ξεπήδησαν από μέσα του όλα τα πράγματα (ήλιος, φεγγάρι, πλανήτες, άστρα και η γη).
Παγκόσμιο Αυγό Ο Οφίων τυλίχτηκε γύρω από το αυγό επτά φορές για να το επωάσει, μέχρι που αυτό άνοιξε στα δύο και ξεπήδησαν από μέσα του όλα τα πράγματα (ήλιος, φεγγάρι, πλανήτες, άστρα και η γη).
τέχνες
7. Η Εναλλακτική Κοσμογονία του Επιμενίδη (6ος αι. π.Χ.)
Ο Κρής σοφός, μάντης και καθαρτής Επιμενίδης, είχε τη δική του εκδοχή (όπως διασώζεται από τον νεοπλατωνικό Δαμάσκιο), η οποία αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ του Ησιόδου και των Ορφικών:
Κατά τον Επιμενίδη, οι δύο πρώτες αρχές ήταν ο Αέρας (Αήρ) και η Νύχτα
. Από την ένωσή τους γεννήθηκε ο Τάρταρος
Από τον Τάρταρο γεννήθηκαν δύο τιτανικές οντότητες (ίσως ο Κρόνος και η Ρέα), από τους οποίους προήλθε ένα Αυγό . Από το αυγό αυτό γεννήθηκε μια νέα γενιά θεών, οδηγώντας στη δημιουργία του κόσμου που γνωρίζουμε.
Κατά τον Επιμενίδη, οι δύο πρώτες αρχές ήταν ο Αέρας (Αήρ) και η Νύχτα
. Από την ένωσή τους γεννήθηκε ο Τάρταρος
Από τον Τάρταρο γεννήθηκαν δύο τιτανικές οντότητες (ίσως ο Κρόνος και η Ρέα), από τους οποίους προήλθε ένα Αυγό . Από το αυγό αυτό γεννήθηκε μια νέα γενιά θεών, οδηγώντας στη δημιουργία του κόσμου που γνωρίζουμε.
8. Το Φιλοσοφικό Παράδοξο: «Το Αυγό ή η Κότα;»
Η έννοια του αυγού ως αρχής του παντός απασχόλησε βαθιά την αρχαία ελληνική διανόηση, γεννώντας το διασημότερο ίσως φιλοσοφικό παράδοξο. Ο Πλούταρχος στο έργο του «Συμποσιακά» (Quaestiones Convivales, 2.3) αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο στο ερώτημα:
“Τί πρότερον ἐγένετο, ἡ ὄρνις ἢ τὸ ᾠόν;” (Τι έγινε πρώτα, η κότα ή το αυγό;).
Εκεί, ο Πλούταρχος αναφέρει χαρακτηριστικά ότι το πρόβλημα αυτό δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι λογικής, αλλά άπτεται της δημιουργίας του ίδιου του κόσμου
.Αναφέρει ότι όσοι πιστεύουν στην ιερότητα του αυγού το θεωρούν
«σπέρμα του παντός» και αρχαιότερο από καθετί άλλο που έχει μορφή.
9. Θρησκευτικός Συγκρητισμός (Ύστερη Αρχαιότητα)
Στα ρωμαϊκά και ύστερα ελληνιστικά χρόνια, το σύμβολο του Κοσμικού Αυγού ξέφυγε από τα όρια του Ορφισμού. Ο Φάνης ταυτίστηκε απόλυτα με θεότητες άλλων μυστηριακών θρησκειών, όπως:
Ο Περσικός Μίθρας (ως θεός του φωτός που γεννιέται από τον βράχο/αυγό).
Ο Αιών (προσωποποίηση του ατελεύτητου χρόνου Ο Διόνυσος – Ζαγρέας (ως ο θεός που πεθαίνει και αναγεννάται, φέροντας τον σπόρο της ζωής).
Βιβλιογραφία & Πηγές
Για την ενδελεχή μελέτη του Κοσμικού Ωού, οι ακαδημαϊκές και πρωτογενείς πηγές τηςδιεθνούς και ελληνικής βιβλιογραφίας είναι οι εξής:
1.
Aristophanes,
Aves (Όρνιθες)
. Έκδοση της Οξφόρδης (Oxford Classical Texts), F.W. Hall & W. M. Geldart, 1907. (Στίχοι 693-699).
2.
Otto Kern,
Orphicorum Fragmenta
(Βερολίνο, 1922). Το θεμελιώδες έργο συλλογήςόλων των ορφικών αποσπασμάτων. (Βλ. Αποσπάσματα / Fragmenta 54, 70, 71, 79).
3.
W. K. C. Guthrie,
Orpheus and Greek Religion
(Ορφέας και Ελληνική Θρησκεία).Princeton University Press, 1952. (Αναλυτική εξήγηση του μύθου του Κοσμικού Αυγούστο Κεφάλαιο IV: Ορφική Θεογονία).
4.
Damascius,
De Principiis (Περὶὶ τῶν Πρώτων Ἀρχῶν)
. Έκδοση L. G. Westerink & J.Combès, Collection Budé, Παρίσι, 1986.
5.
Proclus,
In Platonis Timaeum commentaria (Εις τον Πλάτωνος Τίμαιον σχόλια)
.Έκδοση E. Diehl, Λειψία (Teubner), 1903-1906.
6.
G. S. Kirk, J. E. Raven, & M. Schofield,
The Presocratic Philosophers
. CambridgeUniversity Press, 1983. (Συζήτηση για τις προσωκρατικές κοσμογονίες και τις ορφικές επιρροές).
ΠΗΓΗ://arxaiaellinika.gr/
