1821- Η πανέμορφη “Κόρη της Ακρόπολης”. Ήταν χήρα του Γκούρα και έγινε καπετάνισσα στην πολιορκία από τον Κιουταχή. Γιατί ο λαός απέδωσε τον θάνατό της σε κατάρα
Γιατί ο λαός απέδωσε τον θάνατό της σε κατάρα
Η Ασήμω Λιδωρίκη υπήρξε σημαντική φιγούρα της Ελληνικής Επανάστασης. Ήταν σύζυγος του οπλαρχηγού Γιάννη Γκούρα, που έμεινε στην ιστορία ως ο δολοφόνος του Οδυσσέα Ανδρούτσου και κόρη του κοτζαμπάση πολιτικού Αναγνώστη Λιδωρίκη.
Η Ασημίνα ήταν κόρη του κοτσαμπάση Αναγνώστη Λιδωρίκη από τη Φωκίδα, ο οποίος είχε υπηρετήσει στην αυλή του Αλή Πασά ως διαχειριστής των κτημάτων του. Αναφέρεται ότι ο Λιδωρίκης ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρείας
Μετά τον θάνατο του συζύγου της στην πολιορκία της Ακρόπολης, ανέλαβε την αρχηγία των πολιορκημένων. Αν και αποδείχθηκε άξια αγωνίστρια, πολύ σύντομα πέθανε κι αυτή.
Ο φιλέλληνας Γάλλος ζωγράφος Νίκολας Γκος φιλοτέχνησε έναν πίνακα αφιερωμένο στην Ασήμω και του απέδωσε τη συμβολική ονομασία “Η Κυρά του Κάστρου της Ακρόπολης”. Ο πίνακας θεωρείται αλληγορία της αγωνιζόμενης Ελλάδας και μέχρι σήμερα φιλοξενείται στην Εθνική Πινακοθήκη της Γαλλίας.
Ο γάμος της Ασήμως με τον Γιάννη Γκούρα ήταν πρωτοβουλία του Αναγνώστη Λιδωρίκη. Το μυστήριο τελέστηκε με επισημότητα στις 16 Φεβρουαρίου του 1823 στο Θησείο, στην εκκλησία του Αη- Γιώργη. Η σπουδαιότητα του γάμου και των προσώπων αποτυπώνεται στο τελετουργικό και στον αριθμό των συμμετεχόντων: περισσότεροι από 300 άντρες είχαν σχηματίσει κύκλο και μέσα σε αυτόν βρίσκονταν ο επίσκοπος της πόλης με τους ακολούθους του, οι πρόξενοι, οι προεστοί της πόλης και οι συγγενείς του γαμπρού και της νύφης. Η Ασημίνα συνοδευόταν από πλήθος γυναικών. Κουμπάρος ήταν ο Οδυσσέας Ανδρούτσος. Στο γαμήλιο τραπέζι μοιράστηκαν αρνιά, κρασί, ψωμί, ρύζι και στους φτωχούς σιτάρι. Το βράδυ ήχησαν κανονιές και άναψαν πυροτεχνήματα. Το γλέντι ήταν τριήμερο
Η Ασήμω Γκούραινα
Από νεαρή ηλικία η Ασήμω Λιδωρίκη μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και στα ιδεώδη της Ελληνικής Επανάστασης. Στις 23 Φεβρουαρίου 1823 παντρεύτηκε τον οπλαρχηγό της Στερεάς Ελλάδας και αργότερα πρωτοπαλίκαρο του Οδυσσέα Ανδρούτσου, Γιάννη Γκούρα.
Εκείνη την περίοδο, ο Γκούρας είχε διοριστεί φρούραρχος των Αθηνών. Λόγω της ιδιότητάς του, μετακόμισε μαζί με τη γυναίκα του και τους συγγενείς του στο … Ερέχθειο. Πολύ σύντομα, η Ασήμω, της οποίας η οικογένεια βρισκόταν σε οξεία πολιτική αντιδικία με τον Ανδρούτσο, ξεκίνησε να συμπεριφέρεται εχθρικά στη μητέρα και τη γυναίκα του επιφανούς αγωνιστή.
Ο Ανδρούτσος, προκειμένου να διατηρήσει την ισορροπία στη σχέση του με τον Γκούρα, αποφάσισε τη μετεγκατάσταση των “γυναικών” του στη “Μαύρη Τρύπα” Παρνασσού. Ωστόσο, αυτό δεν στάθηκε ικανό για να κοπάσει το μίσος της Ασήμως και τη διάθεσή της για συκοφαντίες. Η ίδια συνέχισε τα κακεντρεχή σχόλια στον σύζυγό της και λέγεται πως τον επηρέασε σημαντικά.
Άλλωστε, λίγο καιρό αργότερα, ο Ανδρούτσος έπεσε σε δυσμένεια και ο Γκούρας με καθοδηγητή τον Κωλλέτη τον συνέλαβε ως προδότη και τον φυλάκισε στην Ακρόπολη, όπου δύο μήνες μετά δολοφονήθηκε από τους φρουρούς του.
«Πούλα το λάδι γιατί θα πέσει η τιμή του». Αυτό ήταν το σύνθημα για τη δολοφονία του Οδυσσέα Ανδρούτσου. Τον φυλάκισαν στην Ακρόπολη, εκεί που πολέμησε τους Τούρκους και τον δολοφόνησαν οι συμπολεμιστές του.
Στη διαθήκη του ο Γκούρας έκανε ειδική μνεία στην Ασημίνα: της κληροδότησε 5000 γρόσια και πολλά κοσμήματα.
Η προφητεία και το τραγικό τέλος
Στις 30 Σεπτεμβρίου 1826, κατά την πολιορκία της Ακρόπολης από τις δυνάμεις του Κιουταχή, ο Γκούρας βρήκε τραγικό θάνατο, αφήνοντας πίσω του μία “γενναία” διαθήκη και μια “κατάρα” στη γυναίκα του. Σύμφωνα με μαρτυρίες, λίγο πριν εκπνεύσει, της είπε:
“Αν πεθάνω, κοίτα να φυλάξεις την τιμή μου. Τότε ο θεός θα σε σώσει. Σου εύχομαι να απολαύσεις όλα αυτά που σου αφήνω με τη διαθήκη μου. Αν, όμως, φανείς άπιστη και με ξεχάσεις γρήγορα, ο Θεός να σε στείλει αμέσως κοντά μου”
H Aσήμω Γκούραινα, όπως την αποκαλούσαν, πριν ακόμα θάψει τον νεκρό άνδρα της, ανέλαβε αρχηγός των αγωνιζόμενων Ελλήνων και οι άνδρες του Γκούρα ορκίστηκαν ενώπιόν της, ότι θα τιμήσουν τη μνήμη του αρχηγού τους μέχρι θανάτου. Θρηνώντας πάνω απ’ το πτώμα του είπε:
“Πάφτε μωρέ! Όσο καιρό ζούσε, τον ποτίζατε χολή και ξύδι, σαν το Χριστό, τι τον κλαίτε άδικα τώρα;… Αν θέλετε να σας συγχωρέση η ψυχή του, κυττάχτε πώς θα σώσετε τούτο το Κάστρο, κι΄ όχι να κλαίτε, σα γυναίκες. Εγώ, που θα ΄πρεπε να ρίξω τα μαλλιά μου κάτου και να μοιρολογήσω, κυττάχτε με! Ζώστηκα το σπαθί του και γίνουμαι εγώ καπετάνιος σας, να σώσουμε την Ακρόπολι και να λευτερώσουμε την πατρίδα μας από τη σκλαβιά”.
Εκτός από τους Ενετούς πριν, κατόπιν και οι Τούρκοι βομβάρδισαν στην Ακρόπολη των Αθηνών, το Ερέχθειο και τον Παρθενώνα
Η Ασημίνα Λιδωρίκη σκοτώθηκε τον Ιανουάριο του 1827 από τουρκική οβίδα που χτύπησε το Ερέχθειο και την καταπλάκωσε μαζί με τα παιδιά της κι άλλους συγγενείς της. Έθαψαν την Γκούραινα πλάι στον άντρα της
Μέχρι την πολιορκία της Ακρόπολης οι πληροφορίες για την Ασήμω είναι λίγες. Φαίνεται πως διήγε ήσυχο βίο και επιδιδόταν σε εράνους, με χαρακτηριστικό παράδειγμα εκείνο του Μεσολογγίου. Μετά τον θάνατο του συζύγου της (30/9/1826) συνέχισε να διαμένει στο Ερέχθειο. Κατά την πολιορκία της Ακρόπολης από τον Κιουταχή, «ζώστηκε τα όπλα» του άνδρα της και απευθύνθηκε με σθένος στους στρατιώτες του Γκούρα, που το προηγούμενο διάστημα συστηματικά λιποτακτούσαν. Οι μισθοφόροι τής ορκίστηκαν πίστη και η Ασήμω ανέλαβε την αρχηγία των στρατευμάτων που υπερασπίζονταν την πόλη: περιπολούσε τα τείχη, συνέβαλλε στην ανύψωση του ηθικού των πολεμιστών και χορηγούσε κάθε δυνατή περίθαλψη και βοήθεια στους τραυματίες. Συμμετείχε επίσης στην επιτροπή διαφύλαξης του στρατεύματος της Ακρόπολης μέχρι την αντικατάσταση του Γκούρα μαζί με τους Μακρυγιάννη, Παπακώστα, Κατσικογιάννη και Ευμορφόπουλο.
Ο Νέος φρούραρχος των Αθηνών
Νέος φρούραρχος των Αθηνών ορίστηκε ο φίλος του Καραϊσκάκη και οπλαρχηγός της Εύβοιας, Νικόλαος Κριεζιώτης, (από τους διαπρεπέστερους της Ελληνικής Επανάστασης.) σε ηλικία 42 ετών. Μόλις αντίκρισε τη Γκούραινα, λέγεται πως θαμπώθηκε από τα κάλλη της και την ερωτεύτηκε παράφορα. Η ίδια ήταν γνωστή για την ομορφιά της. Γι’ αυτό άλλωστε και την αποκαλούσαν “Νταλιάνα“, δηλαδή ψηλή και όμορφη γυναίκα (από το “νταλιάνι”, το μακρύ καριοφίλι).
Η χήρα “Νταλιάνα” γοητευμένη από τον νέο φρούραρχο ανταποκρίθηκε στον έρωτά του. Αρκετοί ήταν αυτοί που την επέκριναν, καθώς δεν είχαν περάσει ούτε τρεις μήνες από τον θάνατο του συζύγου της, ενώ άλλες πηγές αναφέρουν πως αρραβωνιάστηκαν 13 μέρες μετά.
Το σίγουρο είναι πως το ζευγάρι αρραβωνιάστηκε ανεπίσημα, με τις ευχές της οικογένειας Λιδωρίκη.
Λίγες μέρες μετά, το βράδυ της 12ης Ιανουαρίου του 1827, τουρκικές βόμβες γκρέμισαν δύο κολόνες του Ερεχθείου, στο οποίο βρισκόταν η Ασήμω μαζί με άλλες 14 γυναίκες. Η στέγη κατέρρευσε και την πλάκωσε. Η γυναίκα σκοτώθηκε ακαριαία μαζί με την αδελφή της και τα τρία παιδιά της, μία ανιψιά του Γκούρα και την υπηρέτρια. Κάποιοι έκαναν λόγο για “νέμεση” και θεώρησαν πως η προφητεία του Γκούρα επαληθεύτηκε, καθώς έδειξε ασέβεια προς το εκλιπόντα σύζυγό της.
ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ
“Η Κόρη της Ακρόπολης”
O Γάλλος φιλέλληνας ζωγράφος Νίκολας Γκος (Nicolas Louis François Gosse) που βρέθηκε στην Αθήνα την περίοδο της πολιορκίας και πληροφορήθηκε τον θάνατο της γυναίκας, συγκινήθηκε και αποφάσισε να φιλοτεχνήσει έναν πίνακα, αφιερωμένο στους αγωνιστές και τις αγωνίστριες της Ελληνικής Επανάστασης. Έτσι, δημιουργήθηκε η “Κόρη της Ακρόπολης”.
Η διδάκτωρ ιστορίας της τέχνης στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και υπεύθυνη της βιβλιοθήκης και των αρχείων της Εθνικής Πινακοθήκης, Όλγα Μεντζαφού – Πολύζου, έγραψε για το έργο:
“Η Ασήμω στέκει αγέρωχη και ατρόμητη καταπατώντας τα σύμβολα του εχθρού μέσα στον αρχαίο ναό, που έμελλε αργότερα να γίνει ο τάφος της. Ο Gosse αποδεχόμενος τις αντιλήψεις της εποχής του που θριάμβευσαν μέσα στο πνεύμα του ρομαντισμού, απεικονίζει την Ασήμω ως μια αλληγορία της αγωνιζόμενης Ελλάδας, όμοια με την Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου του Nτελακρουά του 1826.
Δεν είναι αυτό καθεαυτό το ιστορικό γεγονός που ενδιαφέρει τον Gosse, το οποίο απλώς υποδηλώνεται με μια σκηνή μάχης στο βάθος δεξιά του πίνακα, όσο η ίδια η θριαμβευτική παρουσία της γυναίκας με το λαμπερό κόκκινο της φούστας που προβάλλει εμπρός στους κίονες του αρχαίου ναού και το σπαθί που κρατά στο χέρι να κυριαρχεί στην παράσταση, προδικάζοντας τις διαθέσεις της.
Έστω και λαβωμένη, καταπατά τα σύμβολα μιας ολόκληρης αυτοκρατορίας που σέρνεται ηττημένη στα πόδια της.
Έτσι η Ασήμω γίνεται το σύμβολο των αγώνων του λαού αναπόσπαστο κομμάτι του αρχαίου μνημείου, φορέας του διαχρονικού μηνύματος για ελευθερία, ιδανικό του αρχαίου ελληνικού κόσμου που ενσαρκώνει“.
Ο πίνακας του Νίκολα Γκος που απεικονίζει την Ασήμω Γκούραινα -Πίστωση φωτογραφίας : ©Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, Φωτογράφιση: Σταύρος Ψηρούκης. Ο Γάλλος Νικολά Λουί Φρανσουά Γκος, ήταν ένας πολιτικοποιημένος ιστορικός ζωγράφος, ιδιαίτερα ευαίσθητος στα σημαντικά γεγονότα της εποχής του. Στο μικρό αυτόν πίνακα που φιλοτέχνησε το 1827, με θέμα «Η μάχη της Ακρόπολης», απεικονίζει τη σύγχρονη Κόρη της Ακρόπολης, την Ασήμω Λιδωρίκη. -/Ο Γάλλος ζωγράφος αναπαριστά την Ασήμω ντυμένη με λαμπερή κόκκινη φούστα. Το αριστερό της χέρι είναι λαβωμένο, ενώ στο δεξί κρατά γιαταγάνι. Με το αριστερό της πόδι πατά θριαμβευτικά το λάβαρο με την ημισέληνο ενός νεκρού Οθωμανού. Η σκηνή διαδραματίζεται μέσα στο Ερέχθειο, ενώ στο βάθος μαίνονται οι μάχες γύρω από τον Παρθενώνα. Μια δέσμη φωτός λούζει τη σύγχρονη ηρωίδα. Η ιστορία της, που έγινε γνωστή στη Γαλλία από τον Φαβιέρο, ενέπνευσε τον Γκος να ζωγραφίσει τον συγκεκριμένο πίνακα, που ξεσήκωσε τους λαούς της οικουμένης υπέρ της ελληνικής υπόθεσης -.Από ://www.ertecho.gr
Αντίτυπο του έργου φιλοξενείται μέχρι σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη της Γαλλίας.
ΠΗΓΈΣ
www.mixanitouxronou.gr/
Αντλήθηκαν πληροφορίες από: Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού
el.wikipedia.org/
Κέντρο Ερευνών για θέματα Ιστορίας, Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων στην Ελλάδα, σελ. 36
Αναγνωστόπουλος, Γεώργιος Δ. (2013). «Ἀσήμω Γκούραινα - Ἡ Ἑλληνίδα Φρούραρχος τῆς Ἀκρόπολης Ἀθηνῶν». Σελίδες απ’ τη Φωκίδα, (τεύχος 148): 16 /7516.
Αλιμπέρτη, Σωτηρία Ι. (1933). ΑΙ ΗΡΩΪΔΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ. ΑΘΗΝΑΙ: ΤΥΠΟΙΣ ΣΤΕΦ. Ν ΤΑΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ. σελ. 444-445.
Τα Νέα, 25η Μαρτίου: Ασήμω Λιδωρίκη
Αλιμπέρτη, Σωτηρία Ι. (1933). ΑΙ ΗΡΩΪΔΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ. ΑΘΗΝΑΙ: ΤΥΠΟΙΣ ΣΤΕΦ. Ν ΤΑΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ. σελ. 451.
Ξηραδάκη, Κούλα (1995). ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΥ '21, Προσφορές, ηρωισμοί και θυσίες. Αθήνα: ΔΩΔΩΝΗ. σελ. 159.
Αλιμπέρτη, Σωτηρία Ι. (1933). ΑΙ ΗΡΩΪΔΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ. ΑΘΗΝΑΙ: ΤΥΠΟΙΣ ΣΤΕΦ. Ν ΤΑΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ. σελ. 428.
Αλιμπέρτη, Σωτηρία Ι. (1933). ΑΙ ΗΡΩΪΔΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ. ΑΘΗΝΑΙ: ΤΥΠΟΙΣ ΣΤΕΦ. Ν ΤΑΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ. σελ. 432.
Ξηραδάκη, Κούλα (1995). ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΥ '21, Προσφορές, ηρωισμοί και θυσίες. Αθήνα: ΔΩΔΩΝΗ. σελ. 160.
Η διαθήκη του Γκούρα
Ξηραδάκη, Κούλα (1995). ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΥ '21, Προσφορές, ηρωισμοί και θυσίες. Αθήνα: ΔΩΔΩΝΗ. σελ. 160 - 161.
Αναγνωστόπουλος, Γεώργιος Δ. (2013). «Ἀσήμω Γκούραινα - Ἡ Ἑλληνίδα Φρούραρχος τῆς Ἀκρόπολης Ἀθηνῶν». Σελίδες απ’τη Φωκίδα (Άμφισσα) (τεύχος 148): . 17-18 / 7517-7518.
Ξηραδάκη, Κούλα (1995). ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΥ '21, Προσφορές, ηρωισμοί και θυσίες. Αθήνα: ΔΩΔΩΝΗ. σελ. 161-162.
Ξηραδάκη, Κούλα (1995). ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΥ '21, Προσφορές, ηρωισμοί και θυσίες. Αθήνα: ΔΩΔΩΝΗ. σελ. 164.
Γιάννης Καιροφύλας, Η Αθήνα στου Όθωνα τα χρόνια - Σελίδα 1828
Ξηραδάκη, Κούλα (1995). ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΥ '21, Προσφορές, ηρωισμοί και θυσίες. Αθήνα: ΔΩΔΩΝΗ. σελ. 162.
