Ο Μίλων ο Κροτωνιάτης και η μάχη του ποταμού Τράη (Τράεις) το 510 π.Χ.

 H μάχη του ποταμού Τράη

Συγγραφέας: Στέφανος Σκαρμίντζος  M.A. Military History

Εισαγωγή

Ο μεγάλος αποικισμός του 8ου προχριστιανικού αιώνα έφερε διαδοχικά κύματα Ελλήνων στην νότια Ιταλία. Το καλό κλίμα και η εύφορη πλούσια γη σε αντίθεση με τη «λεπτόγεω Ελλάδα» οδήγησαν στην αύξηση του πληθυσμού και η Σικελία μαζί με την νότια Ιταλία απετέλεσαν την Μεγάλη Ελλάδα. Η συνεισφορά των αποίκων στον πολιτισμό φαίνεται και σήμερα στα δυτικοευρωπαϊκά αλφάβητα που όλα είναι εξέλιξη του αρχαίου Χαλκιδικού αλφαβήτου.

Στα αρχικά στάδια της ίδρυσης οι πόλεις απέφυγαν τα πολιτικά προβλήματα καθώς δεν υπήρχε έλλειψη καλλιεργήσιμης γης και έτσι αποφεύγονταν οι πληθυσμιακές πιέσεις. Στις περισσότερες των περιπτώσεων όλα τα αξιώματα  διανέμονταν σε εκατό ή χίλιους πολίτες, από τους πλέον παλαιούς και ευπατρίδες αποίκους. Σε πολλές περιπτώσεις οι πόλεις που είχαν προβλήματα με τους ιθαγενείς γείτονες τους πολιτογραφούσαν νεοφερμένους για να αυξήσουν τον αριθμό των μαχητών. Δεν τους παραχωρούσαν όμως πλήρη πολιτικά δικαιώματα με αποτέλεσμα να εμφανιστούν στην πολιτική σκηνή δημαγωγοί και τύραννοι  Στα μέσα του 6ου προχριστιανικού αιώνα δυο πόλεις της Μεγάλης Ελλάδας ήταν περιώνυμες στον Ελληνικό Κόσμο: η Σύβαρις και ο Κρότων.

Σύβαρις

Η πόλη ιδρύθηκε μεταξύ 720 και 709 π.Χ. από αποίκους που ήρθαν από την Ελίκη (Αχαιοί) και την Τροιζήνα (Ιωνες). Η Σύβαρις χτίστηκε ανάμεσα στους ποταμούς Κράθι και Σύβαρη πάνω σε μια εξαιρετικά  εύφορη κοιλάδα. Οι κάτοικοι γνώρισαν μια αφθονία γεωργικής παραγωγής πρωτόγνωρη για τους αρχαίους Έλληνες. Τα αγροτικά τους προϊόντα σε συνδυασμό με το εξαιρετικό κρασί που παρήγαγαν τους έφεραν μεγάλη ευημερία. Οι πρώτοι άποικοι, εργατικοί και οργανωτικοί κατάφεραν να ιδρύσουν κι άλλες αποικίες, καθώς και να επικρατήσουν εναντίων τεσσάρων ιθαγενών εθνών. Σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές έφταναν να εξουσιάζουν ένα αριθμό 25 πόλεων και άλλων οικισμών.

Νομίσματα της Σύβαρης. Ο ανεστραμμένος άγριος βους (auroch) ταυτίζεται με τη λατρεία του Ποσειδώνα Ταυρώου. Όλοι οι ποταμοί εθεωρούντο τέκνα του. Ο ταύρος, σύμβολο του θεού, τιμά τους θεοποιημένους ποταμούς Κράθι και Σύβαρη που είναι η πηγή της ευημερίας της πόλης.

Το εμπόριο με τους Ετρούσκους και τη Μίλητο αύξησε ακόμα περισσότερο τα έσοδα τους. Η πόλη είχε έκταση 6500 τ. χλμ και περιβάλλονταν από τοίχος 9.2 χιλιομέτρων. Μαζί με τον πλούτο όμως ήρθαν και οι κακές συνήθειες καθώς οι αριστοκράτες και οι έμποροι ανταγωνίζονταν μεταξύ τους στο κυνήγι των απολαύσεων. Λέγεται ότι στις γιορτές παρήλαυναν 5000 ιππείς με πολυτελή όπλα και ενδύματα.

Οι Συβαρίτες –ειδικά οι πλουσιότεροι- άρχισαν να κάνουν επίδειξη πολυτέλειας και τρυφηλότητας σε επίπεδα που οι σύγχρονοί τους τα θεωρούσαν σκανδαλώδη. Το καλοκαίρι οι δρόμοι των πλουσίων συνοικιών της πόλης ήταν σκεπασμένοι με τέντες για να κυκλοφορούν οι πολίτες…υπό σκιά! Τα εργαστήρια των τεχνιτών απαγορεύονταν να λειτουργούν μέσα στην πόλη, λόγω των θορύβων που προκαλούσε το έργο τους και οι μάγειρες έχαιραν ένα χρόνο ευρεσιτεχνίας των νέων συνταγών που δημιουργούσαν! Σιγά σιγά είχαν αρχίσει πιστεύουν ότι μπορούσαν να αγοράσουν τα πάντα με τα λεφτά τους. Πλήρωναν αδρά και καλούσαν του καλύτερους αθλητές και ποιητές στις γιορτές τους φιλοδοξώντας να υποκαταστήσουν ακόμη και τους Ολυμπιακούς Αγώνες!

Οι γιορτές και ευδαιμονία δεν αρκούσαν για να κατευνάσουν των φυλετικό ανταγωνισμό  μεταξύ Αχαιών και Ιώνων Συβαριτών. Το 510 π.Χ κάποιος Τήλος (ή Τήλυς κατ’ άλλους) κατάφερε να πείσει το λαό και την κατώτερη αριστοκρατία να εξεγερθεί κατά των 100 οικογενειών που διοικούσαν την πόλη. Πεντακόσιοι εξόριστοι αριστοκράτες φοβούμενοι για τη ζωή τους κατέφυγαν στον Κρότωνα. Το σκηνικό της σύγκρουσης είχε αρχίσει να στήνεται…

Κρότων

Η πόλη ιδρύθηκε  το 710 π.Χ από Αχαιούς αποίκους. Το κλίμα ήταν καλό και η περιοχή εύφορη. Οι Κροτωνιάτες κυρίευσαν τα ορυχεία χαλκού της Τέρινας και κατόπιν σε συμμαχία με τους Συβαρίτες εξουδετέρωσαν την ανταγωνιστική Σίρι. Ο Κρότων ανέδειξε μια σειρά ονομαστών αθλητών με διακρίσεις στα Πύθια και την Ολυμπία αλλά το 548 π.Χ. συγκρούστηκε με τους Επιζεφύριους Λοκρούς και ηττήθηκε. Τα πολιτικά πάθη οξύνθηκαν και επικράτησε αναρχία. Την παρακμή της πόλης μετά την ήττα μαρτυρά η εξαφάνιση των Κροτωνιατών αθλητών από τους Πανελληνίους Αγώνες.

Νομίσματα του Κρότωνα. Εμφανίζεται ο Δελφικός Τρίποδας. (Το 3 ήταν ιερός αριθμός για τους Πυθαγορείους).  Ο πελαργός ήταν σύμβολο της της λατρείας της Λακίνιας Ήρας Ο αετός της οπίσθιας πλευράς τοποθετήθηκε προς τιμήν του Διός Σωτήρος που έδωσε την νίκη κατά των Συβαριτών.

Η κατάσταση άλλαξε το 530 π.Χ. όταν στην πόλη έφτασε ο μεγάλος φιλόσοφος Πυθαγόρας. Με την πειθώ κατάφερε να σταματήσει τις έριδες και  έφερε ξανά ειρήνη και ευημερία στον Κρότωνα. Τότε αναδείχθηκαν σπουδαίοι γιατροί όπως οι Ακμαίων και Δημοκήδης, αλλά και καλλιτέχνες όπως οι γλύπτες Δαμέας και Πατροκλής. Οι περίφημοι αθλητές του Κρότωνα άρχισαν να διαπρέπουν και πάλι με κυριότερο τον παλαιστή Μίλωνα, γιο του Διοτίμου. 

Ο Μίλων έγινε μαθητής του Πυθαγόρα και παντρεύτηκε την κόρη του φιλοσόφου Μυία γιατί τον έσωσε  από πυρκαϊά κρατώντας με τη δύναμη του ένα καταρρέον δοκάρι ώσπου να απομακρυνθεί ο φιλόσοφος. Ο Μίλωνας είχε συνολικά έξι ολυμπιακές, επτά πυθικές, εννέα νεμεακές και δέκα ισθμιακές νίκες, ενώ διετέλεσε και κατ’ επανάληψη Περιοδονίκης δηλαδή νίκησε σε όλες τις διοργανώσεις του ιδίου εποχικού κύκλου.

Κρατήρας από την Κάτω Ιταλία με παράσταση αναπαυόμενων οπλιτών. Η πλούσια διακόσμησή του μαρτυρά τον πλούτο και την πολυτέλεια των πόλεων της περιοχής. Αρχαιολογικό Μουσείο Μαδρίτης.

Οι σύγχρονοί του απέδωσαν στο Μίλωνα μυθικές διαστάσεις. Λέγεται ότι σε μια γιορτή κουβάλησε στους ώμους του τρέχοντας ένα δαμάλι και μετά το έφαγε… ολόκληρο!  Άλλοι πάλι αναφέρουν ότι κρατούσε στο χέρι του ένα ρόδι και κανείς δεν μπορούσε να ανοίξει τα δάκτυλα του αθλητή για να το αποσπάσει. Οι Κροτωνιάτες που συνήθιζαν να κοροϊδεύουν την πολυφαγία των Συβαριτών έλεγαν ότι ο Μίλωνας κατανάλωνε εννέα κιλά κρέας και εννέα λίτρα κρασί σε καθημερινή βάση.

Η σύγκρουση…

Και ενώ χάρις στην επιρροή του Πυθαγόρα ο Κρότωνας έμπαινε στο δρόμο της ομαλότητας, η Σύβαρις σπαράσσονταν από τις πολιτικές έριδες που μερικοί μελετητές αποδίδουν στον  φυλετικό ανταγωνισμό Αχαιών και Ιώνων. Ο Τήλος δεν εννοούσε να ησυχάσει όσο οι πολιτικοί του αντίπαλοι ήταν ζωντανοί, καθώς φοβόταν μην τον ανατρέψουν. Έστειλε λοιπόν πρεσβεία στον Κρότωνα και απαίτησε την παράδοση των προσφύγων ειδάλλως απειλούσε τους Κροτωνιάτες με εξανδραποδισμό. Η συνέλευση των πολιτών ήταν διχασμένη καθώς ο Συβαριτικός στρατός ήταν πολυάριθμος και ο Τήλος εθεωρείτο ωμός άνθρωπος. Οι φοβισμένοι εξόριστοι κατέφυγαν απελπισμένοι ως ικέτες στο ναό της Λακίνιας Ήρας. Η ατμόσφαιρα ήταν βαριά…

Και ενώ όλοι αγωνιούσαν, εμφανίστηκε στην συνέλευση ο Πυθαγόρας. Με ήρεμη σταθερή φωνή είπε στους πολίτες να μην διαπράξουν ιεροσυλία παραδίδοντας τους ικέτες στον τύραννο. Μαζί με τον Πυθαγόρα εμφανίστηκε και ο Ηλείος μάντης Καλλίας από την φρατρία των Ιαμιδών και συνέστησε να μην προσβάλουν τον Δία Μειλίχιο προστάτη των ικετών.  Επίσης πρόβλεψε αρνητικές εξελίξεις για τους Συβαρίτες. Ο διάσημος παλαιστής Μίλωνας ένωσε και αυτός τη φωνή του υπέρ των προσφύγων και οι Κροτωνιάτες αναθάρρησαν.

Πιστεύοντας ότι η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση οι Κροτωνιάτες εξεστράτευσαν κατά της Σύβαρης. Ο Τήλος συγκέντρωσε ένα μεγάλο στρατό και τον έστειλε κατά του Κρότωνα. Ο Διόδωρος παραδίδει πως 300.000 Συβαρίτες αντιμετώπισαν 100.000 Κροτωνιάτες. Τα νούμερα είναι υπερβολικά αλλά το 10% των αναφερόμενων αριθμών ήταν μέσα στις δυνατότητες των κρατικών οντοτήτων της εποχής. Το σίγουρο ήταν ότι οι Συβαρίτες είχαν αριθμητική υπεροχή.

Σύγχρονη αναπαράσταση Ελλήνων οπλιτών από τον σύλλογο Sydney Ancients

Οι δύο στρατοί συναντήθηκα στον ποταμό Τράϊ (Trionto) στο μέσο της διαδρομής που συνέδεε τις δύο πόλεις. Οι Κροτωνιάτες εξουδετέρωσαν το πολυάριθμο ιππικό των εχθρών τους βάζοντας τους δικούς τους μουσικούς να παίξουν εναλλάξ εμβατήρια και μελωδίες παρελάσεων από τις γιορτές της Σύβαρης προκαλώντας σύγχυση στα άλογα που περνούσαν πιο πολύ καιρό σε πομπές παρά σε πολεμική εκπαίδευση. Οι Συβαρίτες που υπέστησαν την πρώτη συνέπεια της ελλιπούς τους προετοιμασίας δεν κάμφθηκαν καθώς είχαν εμπιστοσύνη στην αριθμητική υπεροχή του πεζικού τους. Οι οπλίτες με το έμβλημα του άγριου βοδιού στις ασπίδες συνασπίστηκαν και προέλασαν κατά των Κροτωνιατών έχοντας πεποίθηση ότι το πλήθος τους και μόνο θα τους εξασφάλιζε τη νίκη.

Οι Κροτωνιάτες συνασπίστηκαν και επιτέθηκαν και αυτοί. Μόλις οι φάλαγγες ήρθαν σε επαφή, οι οπλίτες έριξαν το βάρος του σώματός τους ωθώντας τον εχθρό με όλη τους τη δύναμη και παράλληλα προσπαθούσαν να τον πλήξουν με το δόρυ. Η πίεση που ασκείτο έπρεπε να είναι τρομακτική αλλά έδινε στον κάθε μαχόμενο τη σιγουριά ότι οι δικοί του τον στήριζαν. Πολλά δόρατα έσπασαν και οι μαχητές συνέχισαν τις επιθέσεις με τους σαυρωτήρες, ενώ άλλοι προσπαθούσαν να επιτεθούν με τα ξίφη τους. Οι πίσω στίχοι κάρφωσαν τους σαυρωτήρες στο έδαφος χρησιμοποιώντας τους σαν στήριγμα για να ωθούν τους μαχόμενους. Στην αρχή οι οπλίτες ήταν δύσκολο να πληγούν αλλά σιγά σιγά η κούραση και η εξάντληση έκαναν πολλούς να χαλαρώσουν τη φύλαξη δημιουργώντας ανοίγματα που αντίπαλος εκμεταλλευόταν. Αρκούσε να πληγωθεί ή να παραπατήσει κάποιος για να κερδίσει ο αντίπαλος ένα πλεονέκτημα και να εισχωρήσει στην παράταξη.

Οι Κροτωνιάτες λόγω της μεγαλύτερης μάζας των Συβαριτών δέχονταν μεγαλύτερη πίεση και η παράταξη τους κινδύνευε. Παρά την πεισματική τους αντίσταση η κατάρρευσή τους ήταν ζήτημα χρόνου. Τότε πετάχτηκε από το πλάι της φάλαγγας ο Μίλωνας που ξεχώριζε καθώς έφερε κράνος με ανάγλυφα τα ελαιόκλαδα του Ολυμπιονίκη. Ο Διόδωρος λέι ότι φορούσε λεοντή πάνω από το θώρακά του αλλα αυτό ισως ειναι υπερβολή. Αντί για δόρυ κρατούσε ένα ρόπαλο φτιαγμένο από ρίζα ελιάς όπως ο Ηρακλής. Επετέθη στο πλάι της φάλαγγας των Συβαριτών πλήττοντας τους οπλίτες των πίσω στίχων. Τα χτυπήματα του γεροδεμένου αθλητή ήταν συντριπτικά. Οι Συβαρίτες παγιδευμένοι στο συνασπισμό δεν μπορούσαν να αντιδράσουν καθώς το ρόπαλο τσάκιζε τα οστά τους κάτω από τη θωράκιση. Ταυτόχρονα οι απέναντί τους Κροτωνιάτες, χάρη στη σύγχυση που προκάλεσε ο Μίλων διέρρηξαν τις γραμμές των αντιπάλων τους και άρχισαν να  ανατρέπουν την εχθρική παράταξη.

Μόλις έγινε αντιληπτό ότι είχε διαρραγεί η παράταξη, επικράτησε πανικός και οι Συβαρίτες άρχισαν να διαρρέουν άτακτα πετώντας τις ασπίδες τους.  Όσοι Συβαρίτες βρίσκονταν μπροστά ήταν δύσκολο να απεμπλακούν και έπεφταν στο έδαφος υπό την πίεση των Κροτωνιατών, οι οποίοι τους ποδοπατούσαν για να καταδιώξουν του φυγάδες. Οι οπλίτες των τελευταίων στίχων σκότωναν του πεσμένους εχθρούς με τους σαυρωτήρες.

Αν και οι Κροτωνιάτες ήταν βαριά οπλισμένοι και εξαντλημένοι από την υπερπροσπάθεια και δεν μπορούσαν να καταδιώξουν για πολύ τους εχθρούς, οι απώλειες των Συβαριτών ήταν βαριές. Μετά τη μάχη οι Συβαρίτες που γλίτωσαν επαναστάτησαν κατά του τυράννου. Όταν όμως ο στρατός του Κρότωνα εμφανίστηκε έξω από τα τείχη οι Συβαρίτες φοβούμενοι τη διχόνοια εγκατέλειψαν την πόλη μη διακινδυνεύοντας να πολιορκηθούν.

Επίλογος

Οι Κροτωνιάτες τότε πιθανώς υπό τις παραινέσεις του Ιαμίδη Καλλία εξέτρεψαν την κοίτη του ποταμού Κράθι. Η λάσπη του ποταμού κατάκλυσε τη Σύβαρη. Πίσω στην κοιλάδα του Αλφειού ίσως κάποιοι ανέπνευσαν με ανακούφιση; οι αγώνες θα έμεναν στην Ολυμπία. Αντίθετα στη Μίλητο που έχασαν τον καλύτερο πελάτη για το πολυτελές έριό τους κήρυξαν πένθος.

Ο Μίλωνας που είχε αδυναμία στο να επιδεικνύει την δύναμή του, περνώντας από ένα δάσος θέλησε να σχίσει τον κορμό ενός μικρού δέντρου βάζοντας τα χέρια του στις σχισμές το ξύλου. Οι παλάμες του παγιδεύτηκαν και στο τέλος όταν εξαντλήθηκε τον έφαγαν τα αγρίμια του δάσους, αν και το πιθανότερο είναι να πέθανε πρώτα από ασιτία.

Οι Συβαρίτες που κατέληξαν πρόσφυγες στη Λάο και τη Σκύδρα προσπάθησαν να ξαναφτιάξουν την πόλη 58 χρόνια αργότερα αλλά ξαναδιώχτηκαν από τους Κροτωνιάτες. Τελικά γύρω στο 446 π.Χ. οι Συβαρίτες με την υποστήριξη των Αθηναίων έφεραν αποίκους από όλη την Ελλάδα και ίδρυσαν την αποικία των Θουρίων.

Ο Μίλωνας με το ρόπαλο συντρίβει τους Συβαρίτες. Γκραβούρα του 19ου αιώνα.

Οι Κροτωνιάτες όμως άρχισαν να θεωρούν ότι η επιρροή των Πυθαγορείων ήταν μεγάλη και ίσως προκαλουσε πολιτικά προβλήματα. Κάποιος Κύλων που ειχε αποπεμφθεί απο τη σχολή του Πυθαγόρα και επιδίωκε πολιτική επιρροή με δωροδοκίες ξεσήκωσε τον όχλο ενατίον τους. Οι ταραχοποιοί έκαψαν τη σχολή και έδιωξαν του μαθητές του Πυθαγόρα από την πόλη. Ο μεγάλος φιλόσοφος πήγε στο Μεταπόντιο και λέγεται ότι αυτοκτόνησε στερώντας από τον εαυτό την τροφή. Οι μαθητές του διασκορπίστηκαν σε όλη την Ελλάδα φέρνοντας πνευματική ανάπτυξη όπου πήγαν.

ΑΠΟ ΤΟ :Μεθ' Ορμής Ακαθέκτου -https://methormisakathektou.blog 

Πηγές

Πολύαινος «Στρατηγήματα» 2 4.9 J. M. Dent & Sons, Ltd., London, 1905.

Φροντίνος «Στρατηγήματα» 2 4.9 J. M. Dent & Sons, Ltd., London, 1905.

Απολλόδωρος  Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914.

Διόδωρος «Ιστορίαι» Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914.

Στράβων «Γεωγραφικά» Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920.

Ηρόδοτος «Ιστορίαι» Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920.

Παυσανίας «Ελλάδος Περιήγησις» μτφ. John Dreyden London: Macmillan, 1889.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 

Ο ποταμός Τράης (αρχαία ελληνικά: Τράεις, γενική: Τράεντος) είναι ιστορικός ποταμός της Μεγάλης Ελλάδας στη νότια Ιταλία, ο οποίος σήμερα ονομάζεται Trionto. Βρίσκεται στην περιοχή της Καλαβρίας και εκβάλλει στον Ταραντίνο κόλπο

Η Ιστορική Μάχη του Τράεντος (510 π.Χ.)

Οι αντίπαλοι: Η πανίσχυρη και πάμπλουτη πόλη της Σύβαρης εναντίον της γειτονικής πόλης του Κρότωνα.

Ο ηγέτης: Ο στρατός του Κρότωνα είχε ως επικεφαλής τον θρυλικό εξάκις ολυμπιονίκη της πάλης, Μίλωνα τον Κροτωνιάτη.

Η έκβαση: Παρά τη συντριπτική αριθμητική υπεροχή των Συβαριτών, οι Κροτωνιάτες πέτυχαν ολοκληρωτική νίκη.

Το αποτέλεσμα: Μετά τη μάχη, οι Κροτωνιάτες κατέστρεψαν ολοσχερώς τη Σύβαρη και άλλαξαν την πορεία του διπλανού ποταμού (Κράθι) για να περάσει πάνω από τα ερείπιά της, εξαφανίζοντάς την από τον χάρτη. 

Γεωγραφικά Στοιχεία (Σύγχρονος Ποταμός Trionto)

Πηγές: Αναβλύζει από τα Όρη της Σίλα (Sila Mountains) στην Καλαβρία.

Μήκος: Έχει συνολική διαδρομή περίπου 40 χιλιομέτρων.

Ροή: Έχει κυρίως εποχικό/χειμαρρώδη χαρακτήρα (torrente).

Εκβολές: Χύνεται στο Ιόνιο Πέλαγος, κοντά στην περιοχή Crosia

ΤΕΛΟΣ

left-sidebar full-width