Τα μνημεία των ν Ελλήνων στην αρχαιότητα είναι μοναδικά και αξεπέραστα μέχρι σήμερα. Ο Παρθενώνας και τα άλλα κτίσματα της Ακρόπολης είναι τα γνωστότερα. Αρχαίοι ναοί, αγάλματα, και άλλες κατασκευές κατατάσσονται στα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου (άγαλμα του Δία στην Ολυμπία, μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, ναός της Αρτέμιδας στην Έφεσο, Κολοσσός της Ρόδου, Φάρος της Αλεξάνδρειας). Πολλά από αυτά σώζονται, με μικρές ή μεγάλες φθορές, σε διάφορες περιοχές όπου υπήρχαν Έλληνες, άλλα εκτίθενται σε μουσεία, ελληνικά και ξένα και άλλα βρίσκονται σε συλλογές ιδιωτών στο εξωτερικό καθώς όσοι πέρασαν ακόμα και ως περιηγητές από την Ελλάδα, θεώρησαν σωστό να πάρουν κάτι ως ενθύμιο για το σπίτι τους...Τα τεχνολογικά επιτεύγματα - θαύματα των αρχαίων Ελλήνων ήταν πολλά και σημαντικά. Κάποια δεν τα γνωρίζουμε, κάποια άλλα δεν θα τα μάθουμε ποτέ. Η καταστροφή της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας στέρησε από τις επόμενες γενιές πολύτιμες πληροφορίες. Εδώ θα παρατεθούν εν συντομία μερικοί από τους Έλληνες δημιουργούς της τεχνολογίας και του πολιτισμού ολόκληρου του Κόσμου.
ΦΥΣΙΚΟΣ
ΛΕΥΚΙΠΟΣ (5ος αιώνας π.Χ)
Η ζωή του. Αρχαίος φιλόσοφος, ιδρυτής της ατομικής θεωρίας. Δεν είναι ακριβώς γνωστή η πατρίδα του. Αναφέρεται ως πατρίδα του μία από τις πόλεις Μίλητος, Άβδηρα, Ελέα. Η σχολή του Επίκουρου αμφισβητούσε την ιστορικότητά του. Ο Αριστοτέλης ανέφερε πως δεν υπήρχαν βασικές διαφορές στις διδασκαλίες του Λεύκιπου και του μαθητή του Δημόκριτου. Φαίνεται η ισχυρή προσωπικότητα του δεύτερου επισκίασε τον πρώτο και ο μαθητής ξεπέρασε το δάσκαλο. Έζησε τον 5ο αιώνα π.Χ. και ήταν σύγχρονος με τον Εμπεδοκλή και τον Αναξαγόρα.
Το έργο του. Του αποδίδονται δύο συγγράμματα, ο «Μέγας διάκοσμος», το βασικό σύγγραμμα της ατομιστικής σχολής, και το «Περί νου». Από το πρώτο υπάρχει μια σύντομη περίληψη, για το δεύτερο δεν ξέρουμε τίποτα βέβαιο.
ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΜΑΡΙΝΟΣ Ο ΤΥΡΙΟΣ (60 - 130 μ.Χ.)
Η ζωή του. Καταγόταν από την Τύρο. Έζησε στη Ρόδο. Ένας από τους θεμελιωτές της μαθηματικής γεωγραφίας. Τον αναφέρει ο Πτολεμαίος στο σύγγραμμά του «Περί της κατά Μαρίνον γεωγραφική υφηγήσεως» («Μαρίνος ύστατος των καθ' υμάς.»). ο Πτολεμαίος επαινεί το έργο του Μαρίνου το οποίο έχει χαθεί ολοσχερώς. Τον αναφέρει επίσης ο Άραβας γεωγράφος Αλ Μασαούντι.
Το έργο του. Περιγραφή της βόρειας πλευράς της Ευρώπης.
Εκπόνηση χάρτου με το Προβολικό σύστημα (κυλινδρική προβολή) και τα «Αυξομερή πλάτη» (εφαρμογή στη ναυσιπλοΐα). Είναι ο πρώτος που θεώρησε τον «Μεσημβρινό των Μακάρων» (Κανάρια νησιά στο δυτικό άκρο του τότε γνωστού κόσμου), ως αφετηρία για τη μέτρηση των μηκών, και τον παράλληλο που περνάει από το Γιβραλτάρ και τη Ρόδο (360), ως αφετηρία για τη μέτρηση του γεωγραφικού πλάτους. Οι μεσημβρινοί και οι παράλληλοι αποτυπώθηκαν έτσι με δυο ομάδες ευθείων γραμμών που ήταν κάθετες μεταξύ τους (Σύστημα συντεταγμένων που έδινε τη θέση του κάθε σημείου της γης, γεωγραφικό μήκος, γεωγραφικό πλάτος). Ο Μαρίνος χώρισε την υδρόγειο σε «ωρικάς ατράκτους» (ωριαία ισημερινά διαστήματα), συνέλεξε υλικό, που αναφερόταν στην γεωγραφία διαφόρων χωρών, και στο χάρτη που παρουσίασε την πρώτη, σε παγκόσμια κλίμακα, απεικόνιση των γνωστών ηπείρων και κρατών με ακρίβεια.
Ο Μαρίνος έγραψε τα «Γεωγραφικά» (ή γεωγραφική υφήγησις) και συνέταξε τη «Διόρθωση Γεωγραφικών Πινάκων», το 114 μ.Χ., επάνω στην οποία βασίστηκε η γεωγραφία του Πτολεμαίου.
Ασχολήθηκε με την μετεωρολογία και ειδικότερα με τους ανέμους. Το έργο του Μαρίνου επηρέασε την χαρτογραφία μέχρι το τέλος της Αναγεννήσεως.
Υποστήριζε το γεωκεντρικό σύστημα.
Σχετικά με το μήκος του παραλλήλου της Ρόδου δέχτηκε, όπως και ο Πτολεμαίος, την εκτίμηση του Ποσειδωνίου (180000 στάδια = 32400 χλμ.). Πραγματικό μήκος περίπου 4/5 Χ μήκος ισημερινού = 4/5 Χ 40000 = 32000 χλμ.
«Λοξόδρομα τρίγωνα» : Χρησιμεύουν και σήμερα στις γεωδαιτικές εργασίες (Ναυσιπλοΐα). Με τη βοήθειά τους ο Μαρίνος υπολόγισε το μήκος της Οικουμένης. Την μελέτη των σχετικών θεωρημάτων αποδίδει στον Μαρίνο ο Πτολεμαίος.
Οικουμένη του Μαρίνου :
1) Εκτείνεται από τη νήσο Θούλη (Ισλανδία;) ως την Αιθιοπική περιοχή Αγισύμπα και από τις νήσους των Μακάρων (Καναρίους) ως τη Σέρα (χώρα των Σίνων) και την Κατιγκάρα.
2) Η Θούλη βρίσκεται στο βορειότατο τμήμα της γνωστής γης.
3) Την χώρα Αγισύμπα τοποθετεί πέραν του χειμερινού ηλιοστασίου.
4) Πρώτος χρησιμοποίησε για τον καθορισμό των «αντικειμένων» τόπων τον όρο «αντί» (π.χ. Ρίον - Αντίριον). Επίσης τους όρους Αρκτικός - Ανταρκτικός κύκλος, Εύκρατος - Αντεύκρατος ζώνη, Οικουμένη - Αντιοικουμένη. Οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται και σήμερα.
5) Το μήκος της Οικουμένης εκτείνεται σε 225 βαθμούς γεωγραφικού μήκους (κατά Πτολεμαίον σε 180).
6) Το μήκος μεταξύ των νησιών Μακάρων και Ιεράπολις κατά μήκους του Ευφράτη, παίρνει ο Πτολεμαίος από τον Μαρίνο.
7) Η Οικουμένη περιλαμβάνει το μισό του Βορείου ημισφαιρίου και έχει τη μορφή ανεπτυγμένου μανδύα (ανάπτυγμα κώλουρου κώνου).
8) Πλάτος της Οικουμένης = 31500 στάδια.
9) Αναφέρει το Νότιο ημισφαίριο ως Αιθιοπική Ράπτα και το ακρωτήριο Πράσον νότια του Ισημερινού, όπου έφταναν οι Έλληνες ναυτικοί. Το μήκος του το υπολογίζει σε 27800 στάδια. Τοποθετεί την Αγισύμπα, τη Ράπτα και το Πράσον στο 24ο νότιο πλάτος.
Χρήση βιογεωγραφικών δεδομένων στη λύση γεωγραφικού προβλήματος.
Ναυτικός χάρτης ο οποίος χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα.
ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ
ΜΑΡΚΙΑΝΟΣ Ο ΗΡΑΚΛΕΙΩΤΗΣ ( 400 μ.Χ.)
Η ζωή του. Από τη Ηράκλεια του Πόντου. Μελέτησε το έργο του Πτολεμαίου, το σύγγραμμα του Πρωταγόρα του γεωγράφου «Γεωγραφία της Οικουμένης», τη «Γεωγραφία» του Αρτεμίδωρου και τους «Περίπλους» του Μένιππου και του Μένανδρου. Τον αναφέρει ο Στέφανος Βυζάντιος.
Το έργο του. «Επιτομή των ΙΑ΄ της γεωγραφίας Αρτεμίδωρου του Εφέσιου βιβλίον» : Δεν σώζεται.
«Περίπλους της έξω θαλάσσης εν βιβλίοις Β΄»:
Στο πρώτο βιβλίο περιγράφει τον Ατλαντικό Ωκεανό ως τη Βόρεια θάλασσα. Αναφέρονται τα νησιά Αλβιών (Βρετανία), Ίρις (Ιρλανδία).
Στο δεύτερο βιβλίο περιγράφει τον Ωκεανό, τη νήσο Ταποβράνη (Κεϋλάνη, Σρι Λάνκα) και αναφέρεται στην Κίνα. Επίσης αναφέρεται σε μια άγνωστη χώρα νότια της Κίνας πιθανότατα την Αυστραλία. Σώζονται πολλά αποσπάσματα.
«Περί των από Ρώμης προς τας επισήμους της Οικουμένης πόλεις διαστάσεων» : Σώζονται αποσπάσματα.
«Επιτομή του εντός θαλάσσης περίπλου, βιβλίο Μένιππου του Περγαμηνού» : Σώζονται κεφάλαια και αποσπάσματα.
«Επιτολή περίπλου του Μένανδρου»
«Γεωγραφούμενα» : Περιγραφή της Μεσογείου θαλάσσης.
«Μέτρησις της περιφέρειας της γης»
«Περίπλους Ινδικού Κόλπου»
«Περίπλους Περσικού Κόλπου»
«Περίπλους Αραβίας»
«Περίπλους Ερυθράς θαλάσσης»
«Περίπλους Λιβύης»
«Περίπλους Ιβηρίας»
«Περίπλους Κελτογαλατίας»
«Περίπλους Σαρματίας»
«Περίπλους Λουζιτανίας»
Τα διασωθέντα αποσπάσματα των βιβλίων του είναι πολύτιμα, ορίζουν τις αποστάσεις και αποδεικνύουν τη μεγάλη αξία του ως γεωγράφου.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΜΕΝΑΙΧΜΟΣ Ο ΘΡΑΞ (375 - 323 π.Χ.)
Η ζωή του. Γεννήθηκε στην Αλωπεκόνησο της Θράκης. Μαθητής του Εύδοξου, φίλος του Πλάτωνος, αδελφός του γνωστού γεωμέτρη Δεινόστρατου. Παιδαγωγός του Μ. Αλεξάνδρου. Ο Μέναιχμος προετοίμασε το έργο του Ερατοσθένους. Τον αναφέρουν ο Ευτόκιος και ο Πρόκλος.
Το έργο του. Συγγράμματά του δεν διεσώθησαν εκτός από μικρά αποσπάσματα, που διέσωσε ο Ευτόκιος. Για το έργο του έχουμε πληροφορίες από άλλους συγγραφείς.
Πρώτος ανακάλυψε και μελέτησε τις «Κωνικές τομές» (έλλειψη, παραβολή, υπερβολή). Είναι οι καμπύλες που προκύπτουν ως τομές ορθού κυκλικού κώνου και επιπέδου, που δεν είναι κάθετο στον άξονα του κώνου («τριάδες του Μεναίχμου»).
Ασχολήθηκε με το πρόβλημα του διπλασιασμού του κύβου και απέδειξε ότι η ζητούμενη ακμή είναι συναρτημένη με τα σημεία τομής δύο παραβολών ή μίας παραβολής και μίας υπερβολής.
Πρώτος έλυσε τριτοβάθμιες εξισώσεις. Εργάστηκε επίσης πάνω σε θέματα αστρονομίας και στην τελειοποίηση της θεωρίας των ομόκεντρων σφαιρών του Εύδοξου. Οι εργασίες του στις κωνικές τομές περιελήφθησαν στο έργο «Κωνικά» του Ευκλείδη που δεν σώζεται.
«Βιβλίον γεωμετρίας της Ακαδημίας» : Συνεργάστηκε με τον Θεύδιο τον Μάγνητα για τη συγγραφή του.
Καθόρισε τη σημασία του όρου «στοιχεία» στη γεωμετρία και συζήτησε με τον Σπεύσιππο για την σχετική επέκταση των όρων «θεώρημα» και «πρόβλημα».
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ
ΜΕΝΕΛΑΟΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ (1ος αιώνας μ.Χ.)
Η ζωή του. Θεμελιωτής της σφαιρικής τριγωνομετρίας. Ο πρώτος που τη διαχώρισε από τη στερεομετρία και την αστρονομία. Έζησε στη Ρώμη όπου έκανε αστρονομικές παρατηρήσεις το 98 μ.Χ. Έκανε έρευνες σχετικά με την ειδική βαρύτητα των σωμάτων. Ο Μενέλαος αναφέρεται από τον Πτολεμαίο και τον Πλούταρχο. Ένας κρατήρας της σελήνης ονομάζεται προς τιμήν του «Μενέλαος».
Το έργο του. Ασχολήθηκε με την ανάπτυξη μαθηματικών μεθόδων, που χρησιμεύουν στους αστρονομικούς υπολογισμούς.
«Σφαιρικά» : Σώζεται μετάφραση στα αραβικά και εβραϊκά. 3 βιβλία. Στο 1ο βιβλίο ασχολείται με τη γεωμετρία της σφαίρας. Εισάγεται για πρώτη φορά η έννοια του σφαιρικού τριγώνου. Στο 2ο βιβλίο επιλύει προβλήματα της σφαίρας, που συναρτώνται άμεσα με την αστρονομία. Στο 3ο βιβλίο περιλαμβάνονται τα προβλήματα της «σφαιρικής τριγωνομετρίας». Το «θεώρημα του Μενελάου» για το επίπεδο τρίγωνο, επεκτείνεται στο σφαιρικό τρίγωνο. Το θεώρημα αυτό χρησιμοποιήθηκε από μεταγενέστερους γεωγράφους και αστρονόμους π.χ. από τον Πτολεμαίο τον 2ο αιώνα μ.Χ. Ονομάζει τα σφαιρικά τρίγωνα «τρίπλευρα» και περιγράφει τις ιδιότητές τους.
«Περί υπολογισμού των χορδών κύκλου» : 6 βιβλία. Δεν σώζεται.
«Στοιχεία γεωμετρίας» : 3βιβλία. Δεν σώζεται.
Ο Μενέλαος ανακάλυψε μια ειδική καμπύλη με το όνομα «παράδοξος». Είναι γνωστό το «Θεώρημα του Μενελάου» (σχέση σφαιρικού και επίπεδου τριγώνου).
ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΜΕΤΩΝ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ (5ος αιώνας π.Χ.)
Η ζωή του. Ήταν υιός του Παυσανία και καταγόταν από τον Δήμο Λευκονόης (Αττική, ανατολικοί πρόποδες, σήμερα Υμηττός, μεταξύ Σταυρού και Παιανίας, της πατρίδας του Δημοσθένους). Διδάχθηκε την επιστήμη του μηχανικού και του γεωμέτρη (Φρύνιχος, Αριστοφάνης) και της αστρονομίας (Θεόφραστος) από τον Αθηναίο Φαεινό, που έκανε αστρονομικές παρατηρήσεις από τον Λυκαβηττό, όπου είχε εγκαταστήσει το 432 π.Χ. αστεροσκοπείο του. Τον αναφέρει ο Θεόφραστος στο βιβλίο του «Περί σημείων και υδάτων και χειμώνων και ευδιών». Τον αναφέρει επίσης ο Βιτρούβιος. Ένας κρατήρας στη σελήνη ονομάζεται προς τιμήν του «Μετων».
Το έργο του. Είναι γνωστός από τον «19ετή κύκλον του Μέτωνος» («εννέα και δεκαετηρίς»), που εισήγαγε στο αρχαίο Αθηναϊκό σεληνοηλιακό ημερολόγιο και κατέγραψε τις αστρονομικές παρατηρήσεις σε ένα σταθερό ημερολογιακό σύστημα. Υπολόγισε ότι 19 ηλιακά έτη (6940 ημέρες) αντιστοιχούν σε 235 σεληνιακούς μήνες, από τους οποίους όρισε 110 ως ελλιπείς (29 ημερών) και 125 ως πλήρεις (30 ημερών). Από αυτούς τους μήνες οι 9 ήταν «εμβόλιμοι», δηλαδή τους πρόσθεταν σε ορισμένα έτη του κύκλου (ως το 13ο μήνα). Η περίοδος των 19 ετών ονομάζεται «κύκλος του Μέτωνος» ή «κύκλος της Σελήνης». Ο κύκλος του Μέτωνος χρησιμοποιείται ακόμη για τον προσδιορισμό της ημερομηνίας του Πάσχα επειδή κάθε 19 χρόνια επαναλαμβάνονται οι ίδιες φάσεις της σελήνης.
Κατασκεύασε ηλιακό ωρολόγιο (433 π.Χ.) το οποίο εγκατέστησε κοντά στην Πνύκα. Μηχανικός Υδραυλικών έργων κατασκεύασε μεταξύ άλλων το υδραγωγείο στον Κολωνό. Το αναφέρει ο Φρύνιχος (Μενότροπος). «Οίδα ο τας κρήνας άγων... ίσως εν τω Κολωνό κρήνην κατεσκευάσατο».
Μαθητής και βοηθός του Μέτωνα ήταν ο Ευκτήμων, μαζί με τον οποίο έκαναν παρατηρήσεις της θέσεως του ηλίου κατά την ισημερία.
Ως γεωμέτρης ασχολήθηκε με τον τετραγωνισμό του κύκλου. Τον αναφέρει ο Αριστοφάνης στις «Όρνιθες».
«Παράπηγμα» : Ημερολόγιο τοποθετημένο στο κέντρο των Αθηνών (432 π.Χ.). ήταν μια μεγάλη, μαρμάρινη πλάκα, επάνω στην οποία είχαν τοποθετηθεί μικρές πλάκες από ορείχαλκο. Έδειχνε μήνες, έτη, εορτές, ανατολή - δύση ηλίου και αστέρων.
ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΒΟΤΑΝΟΛΟΓΟΣ
ΝΙΚΑΝΔΡΟΣ Ο ΚΟΛΟΦΩΝΙΟΣ (197 - 130 π.Χ.)
Η ζωή του. Γεννήθηκε στην Κλάρο κοντά στην Κολοφώνο στην Ιωνία. Υιός του Δαμαίου. Σύγχρονος του Άρατου και του Θεόκριτου. Ιερέας του Απόλλωνος στην Κλάρο.
Το έργο του. «Ιάσεων συναγωγή» : Βιβλία 3.
«Προγνωστικά»
«Γεωργικά»
«Μελισσουργικά»
«Οφιακά»
«Εξηγητικά εις Ιπποκράτην»
«Ετεροιούμενα» : Το σύγγραμμα αυτό σχολίασαν ο Αντωνίνος Λιβεράλις και ο Οβίδιος.
«Αιτωλικά» και «Βοιωτικά» - Γεωγραφικά.
«Κολοφωνιακά»
«Περί ποιητών»
«Θηβαϊκά»
«Σικέλεια»
«Ευρώπεια»
«Οταϊκά»
«Κυνηγετικά ή Θηρευτικά»
«Θηριακά» : Ποίημα σε 958 στοίχους. Περιγράφει τα δηλητηριώδη ζώα, τις επιδράσεις των δηλητηρίων τους και τα αντίστοιχα αντίδοτα. Αναγράφει 125 φυτά. Μιλάει πρώτος για τη χρήση των βδελλών. Αναφέρει 14 είδη δηλητηριωδών ερπετών. Σώζεται.
«Αλεξιφάρμακα» : Ποίημα σε 630 στοίχους. Περιγράφει γενικά τα δηλητήρια, αναλύει 19 απ' αυτά (8 ζωικά και 11 φυτικά) και αναφέρει συνταγές για την αντιμετώπισή τους. Σώζεται.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΝΙΚΟΜΗΔΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ (250 - 150 π.Χ.)
Η ζωή του. Έζησε στην Αλεξάνδρεια και στην Πέργαμο, μετά τον Ερατοσθένη και πριν από τον Γέμινο. Τον Αναφέρουν οι : Πρόκλος, Πάππος και Ευτόκιος.
Το έργο του. Ασχολήθηκε με την τριχοτόμηση οποιασδήποτε γωνίας σε τρία ίσα μέρη. Η λύση του προβλήματος έγινε κατασκευαστικά από τον Νικομήδη με μια ειδική καμπύλη που επινόησε («κογχοειδής καμπύλη του Νικομήδους»). Έγραψε σχετικό σύγγραμμα :
«Κογχοειδής καμπύλη» : Πρόκειται για αλγεβρική καμπύλη 4ου βαθμού, η οποία είναι ο γεωμετρικός τόπος που διαγράφει το ένα άκρο ευθύγραμμου τμήματος με σταθερό μήκος, που στρέφεται γύρω από ένα ορισμένο σημείο και συγχρόνως ολισθαίνει, έτσι ώστε το άλλο άκρο να διαγράφει δεδομένη ευθεία. Η κογχοειδής καμπύλη έχει μια ασύμπτωτη ευθεία. Με το αντίστοιχο όργανο που εφηύρε για την κατασκευή της «κογχοειδούς», ο Νικομήδης πέτυχε να δώσει μηχανο - τεχνική λύση στο πρόβλημα της τριχοτομήσεως με χρήση «νεύσεως», δηλαδή ενός ευθυγράμμου τμήματος μεταξύ δύο γραμμών.
Διπλασιασμός του κύβου, δηλαδή γεωμετρική λύση της κυβικής εξισώσεως Χ3=2α3 («Δήλιον Πρόβλημα»). Ο Νικομήδης έλυσε το πρόβλημα κατασκευαστικά με τη βοήθεια της «κογχοειδούς».
ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ
ΝΥΜΦΟΔΩΡΟΣ Ο ΣΥΡΑΚΟΥΣΙΟΣ (3ος αιώνας π.Χ.)
Η ζωή του. Τον αναφέρουν ο Αθήναιος και ο Βιτρούβιος. Επιγραφή που βρέθηκε στη Δήλο αναφέρει ότι ο γιος του Τίμων αφιέρωσε χρυσό στεφάνι το 180 π.Χ.
Το έργο του. Τα συγγράμματά του είναι :
«Περίπλους» : Γεωγραφικό και παραδοξογραφικό σύγγραμμα.
«Της Ασίας παράπλους» : Περιγράφει το ταξίδι και τα θαυμαστά κατορθώματα του Δριμάκου, αρχηγού των δούλων της Χίου. Περιέχει πολλές γεωγραφικές πληροφορίες.
«Περί των εν Σικελία θαυμαζομένων» : Περιλαμβάνει πληροφορίες για την γεωγραφία, την αρχιτεκτονική και τα ήθη και έθιμα της Σικελίας.
«Περί μηχανημάτων»
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ
ΞΕΝΟΚΡΑΤΗΣ Ο ΧΑΛΚΗΔΟΝΙΟΣ (397 - 314 π.Χ.)
Η ζωή του. Βιογραφία του έχει γράψει ο Διογένης ο Λαέρτιος. Γεννήθηκε στην Χαλκηδώνια. Από τους πρώτους μαθητές του Πλάτωνος και τρίτος κατά σειρά σχολάρχης της Ακαδημίας. Διαδέχθηκε τον Σπεύσιππο και διηύθυνε την Ακαδημία επί 25 έτη (339 - 314 π.Χ.). μετέβη στις Συρακούσες (μαζί με τον Σπεύσιππο και τον Πλάτωνα) και γνώρισε τους Πυθαγόρειους της Μεγάλης Ελλάδος. Συνόδευσε τον Αριστοτέλη στην αποδημία του από την Αθήνα. Πήγαν στην πόλη Άσσο (παραλία της Τροίας) και έκαναν φιλοσοφικές μελέτες, σε συνεργασία με τους πλατωνικούς Έραστον και Κορίσκον. Επιμελήθηκε την πρώτη έκδοση των έργων του Πλάτωνα από την Ακαδημία. Σύμφωνα με τον Ιάμβλιχο, ο Ξενοκράτης «ενεβάθυνε εις τας πυθαγορικάς ακροάσεις, μάλιστα δε τα Φιλολάου συγγράμματα». Έδινε ιδιαίτερη σημασία στα μαθηματικά και έγραψε πολλά μαθηματικά και αστρονομικά βιβλία. Ιδρυτής της θεωρίας των «ατόμων (αδιαίρετων) γραμμών». Έλυσε το πρόβλημα της συνδυαστικής αναλύσεως : Ο αριθμός των συλλαβών που μπορεί να γραφεί με όλα τα γράμματα της αλφαβήτου είναι 1002000000000. Πέθανε στην Αθήνα. Τον αναφέρει ο Στοβαίος.
Το έργο του. Σύμφωνα με τον κατάλογο του Διογένη του Λαέρτιου τα συγγράμματά του είναι :
«Λογιστικά» : 9 βιβλία.
«Τα περί τα μαθήματα» : 6 βιβλία.
«Περί αριθμών θεωρία»
«Περί διαστημάτων»
«Τα περί αστρολογίαν» : 6 βιβλία.
«Περί γεωμετρίας» : 5 βιβλία. Ιστορία της γεωμετρίας.
«Πυθαγόρεια»
«Περί επιστήμης»
«Φυσική ακρόασις» : 6 βιβλία.
Από το έργο του σώζονται αποσπάσματα.
ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΟΙΝΟΠΙΔΗΣ Ο ΧΙΟΣ (5ος αιώνας π.Χ.)
Η ζωή του. Τον αναφέρει ο Διόδωρος Σικελιώτης και ο Πρόκλος στο βιβλίο του «Σχόλια εις τον Ευκλείδην». Περιηγήθηκε στην Αίγυπτο και απέκτησε πολλές γνώσεις αστρονομίας.
Το έργο του. Ανακαλύψεις σχετικά με το ηλιακό και το σεληνιακό έτος. Τις χάραξε πάνω σε χάλκινη πλάκα, την οποία ανέθεσε στην Ολυμπία.
Πρώτες γεωμετρικές κατασκευές με κανόνα και διαβήτη (π.χ. «Κάθετος επί ευθείας από σημείου», «ο μη έστιν επ' αυτής». «Κατασκευή επί δοθείσης ευθείας γωνίας ίσης προς δοθείσαν γωνίαν»).
Ανακάλυψη της λοξώσεως της εκλειπτικής.[Η «λόξωση της εκλειπτικής» (λοξότητα της εκλειπτικής) είναι ένας αστρονομικός όρος που περιγράφει, με απλά λόγια, τη γωνία κλίσης του άξονα περιστροφής της Γης σε σχέση με το επίπεδο της τροχιάς της γύρω από τον Ήλιο.]..***[(Γιατί τη λέμε «Λόξωση»;
Αν ο άξονας της Γης (η νοητή γραμμή που ενώνει τον Βόρειο με τον Νότιο Πόλο) ήταν τελείως κατακόρυφος ως προς αυτό το «τραπέζι», δεν θα υπήρχε λόξωση. Όμως, ο άξονας της Γης είναι γερμένος (λοξός).]Η ουσία του όρου:Λόξωση της εκλειπτικής είναι ακριβώς αυτή η γωνία κλίσης, η οποία σήμερα είναι περίπου 23,4° (ή 23 μοίρες και 26 λεπτά).
Εισαγωγή στην Ελλάδα του «μεγάλου ενιαυτού», των 59 ετών. Δέχθηκε χρονική διάρκεια του έτους 365 ημέρες και του μηνός 29 1/2 ημέρες. Το 59 είναι ο μέγιστος ακέραιος αριθμός ετών, που περιλαμβάνει ακριβή αριθμό σεληνιακών μηνών (730). 730 σεληνιακοί μήνες αντιστοιχούν σε 21557 ημέρες. Έτσι κάθε έτος του «Μεγάλου Ενιαυτού» θα είχε 365 2/5 2/9 ημέρες, κάτι λιγότερο από 365 ημέρες και 9 ώρες.
Ο Μέγας Ενιαυτός (ή Μεγάλου Ενιαυτού στη γενική πτώση) αναφέρεται ιστορικά, αστρονομικά και φιλοσοφικά σε έναν μεγάλο συμπαντικό ή κοσμικό κύκλο του χρόνου. Η έννοια αυτή γεννήθηκε στην αρχαία ελληνική γραμματεία και περιγράφει το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μέχρι όλοι οι γνωστοί πλανήτες και τα ουράνια σώματα να επιστρέψουν ακριβώς στις ίδιες αρχικές θέσεις που κατείχαν, «συντονίζοντας» ξανά το ρολόι του σύμπαντος...Στη σύγχρονη αστρονομία, ο Μέγας Ενιαυτός ταυτίζεται συχνά με το Πλατωνικό Έτος, δηλαδή τον πλήρη κύκλο που διαγράφει ο άξονας περιστροφής της Γης (λόγω του φαινομένου της μετάπτωσης των ισημεριών). Ο κύκλος αυτός διαρκεί περίπου 25.772 ηλιακά έτη (στρογγυλοποιημένα συχνά στα 25.800 ή 26.000 έτη). Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Ήλιος μετακινείται προοδευτικά μέσα από όλα τα ζώδια του ζωδιακού κύκλου....
-Μυθολογική / Θρησκευτική Διάρκεια...Σε πιο πρώιμα χρόνια ή σε συγκεκριμένες τελετουργίες, ο «Μέγας Ενιαυτός» είχε μικρότερη, συμβολική διάρκεια:
Οκταετία (Εννεατηρίδα): Ήταν ένας κύκλος 8 ηλιακών ετών (ίσος με 99 σεληνιακούς μήνες), ο οποίος χρησιμοποιούνταν για να ευθυγραμμίζονται το σεληνιακό με το ηλιακό ημερολόγιο.
Στη μυθολογία, αυτό ήταν το διάστημα που οριζόταν για την εξιλέωση θεών ή ηρώων (π.χ. ο Απόλλων ή ο Κάδμος έπρεπε να υπηρετήσουν θνητούς για έναν «μέγα ενιαυτό» ως τιμωρία).
ΠΗΓΗ
https://www.science.eisodos.com/
© 2026 Επιστημονικά άρθρα, επιλεγμένα από τον κ. Ιωάννη Παπαευσταθίου - science
ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ
